Τα συνταγογραφούμενα φάρμακα για την απώλεια βάρους, τα ονομαζόμενα GLP-1 –ιδίως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη– σημειώνουν εντυπωσιακή άνοδο τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, ο αριθμός των χειρουργείων για απώλεια βάρους έχει μειωθεί. Οι επεμβάσεις αυτές, δηλαδή η βαριατρική χειρουργική, αφαιρούν ή παρακάμπτουν τμήμα του στομάχου.
Πολλοί άνθρωποι στην Αμερική πληρούν τα κριτήρια για τις παραπάνω τεκμηριωμένες θεραπείες της παχυσαρκίας (βλ. «Ποιοι είναι επιλέξιμοι για θεραπείες απώλειας βάρους;»). «Όμως η παχυσαρκία είναι μια χρόνια, σύνθετη νόσος, επομένως μπορεί να μην πρόκειται για μια κατάσταση όπου ισχύει είτε το ένα είτε το άλλο, καθώς πολλοί πιθανόν να ωφελούνται από μια συνδυαστική προσέγγιση», λέει ο δρ Eric Sheu, αναπληρωτής καθηγητής χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και επικεφαλής βαριατρικής και χειρουργικής ανώτερου πεπτικού στο Brigham and Women’s Hospital. Διαβάστε τι θα πρέπει να γνωρίζετε σχετικά με τον μηχανισμό και των δύο επιλογών (και το πόσο καλά αποτελέσματα έχουν), όχι μόνο όσον αφορά την απώλεια βάρους αλλά και τον περιορισμό του κινδύνου για σοβαρές παθήσεις που συνδέονται με το υπερβάλλον βάρος.
Μηχανισμός λειτουργίας των GLP-1 έναντι του χειρουργείου
GLP-1 σημαίνει ανάλογο του γλυκαγονόμορφου πεπτιδίου 1, μιας ορμόνης του εντέρου που παράγεται φυσιολογικά και βοηθά στον έλεγχο του σακχάρου του αίματος και της όρεξης. Τα φάρμακα που είναι γνωστά ως αγωνιστές των υποδοχέων του GLP-1 (εν συντομία GLP-1), όπως η σεμαγλουτίδη, μιμούνται αυτή την ορμόνη, αυξάνοντας την απελευθέρωση ινσουλίνης (μιας ορμόνης που συμβάλλει στον έλεγχο του διαβήτη), δίνοντας σήμα στον εγκέφαλό σας ότι έχετε χορτάσει και επιβραδύνοντας την πέψη. Η τιρζεπατίδη μιμείται το GLP-1 και μια άλλη ορμόνη με παρόμοια δράση, η οποία ονομάζεται γαστρικό ανασταλτικό πολυπεπτίδιο ή γλυκοζοεξαρτώμενο ινσουλινοτρόπο πολυπεπτίδιο (GIP).
Οι περισσότεροι GLP-1 για την απώλεια βάρους χορηγούνται ενέσιμα μία φορά την εβδομάδα, υποδορίως στην κοιλιά, στον μηρό ή στον βραχίονα, με τη βοήθεια μιας συσκευής παρόμοιας με στιλό, η οποία διαθέτει βελόνα σε μέγεθος τρίχας. Σε μελέτες, οι συμμετέχοντες έχασαν 15% με 20% του σωματικού τους βάρους, κατά μέσο όρο.
Τα δύο πιο κοινά είδη βαριατρικής χειρουργικής είναι η επιμήκης γαστρεκτομή (ή «γαστρικό μανίκι») και η γαστρική παράκαμψη (βλ. «Τα στοιχειώδη για τη βαριατρική χειρουργική»). Και οι δύο είναι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι, δηλαδή συνεπάγονται πολύ μικρές τομές και συνήθως προϋποθέτουν μία μόνο διανυκτέρευση στο νοσοκομείο. Και οι δύο επεμβάσεις μειώνουν το μέγεθος του στομάχου, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι τροποποιούν την έκκριση ορμονών του εντέρου οι οποίες ρυθμίζουν την πείνα και τον μεταβολισμό από τον οργανισμό σας, εξηγεί ο δρ Sheu. «Παραδείγματος χάριν, οι επεμβάσεις αυξάνουν το επίπεδο των GLP-1 και GIP στον οργανισμό, γεγονός που αιτιολογεί το γιατί ευνοούν την απώλεια βάρους», αναφέρει. Επιπλέον, ο έλεγχος του διαβήτη βελτιώνεται εντός ημερών από την επέμβαση. Προσθέτει επίσης ότι φάρμακα για την απώλεια βάρους, που βρίσκονται υπό ανάπτυξη, στοχεύουν στη μίμηση άλλων ορμονών του εντέρου που μεταβάλλονται μετά τη βαριατρική χειρουργική.
Η γαστρική παράκαμψη έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη απώλεια βάρους (περίπου 33%) και παρουσιάζει τη μεγαλύτερη επιτυχία στην αντιμετώπιση του διαβήτη. Όμως το «γαστρικό μανίκι» είναι απλούστερη, συντομότερη επέμβαση. Αντιπροσωπεύει περίπου το 70% του συνόλου των βαριατρικών χειρουργείων και οδηγεί σε απώλεια βάρους κατά μέσο όρο 25%.
Υποσχέσεις και προβλήματα των GLP-1
«Οι αγωνιστές του GLP-1 είναι καταπληκτικά φάρμακα, και παρόμοιοι, πολλά υποσχόμενοι παράγοντες είναι υπό ανάπτυξη», λέει ο δρ Sheu. Μελλοντικά φάρμακα πιθανόν να είναι ευκολότερα στη λήψη και να έχουν λιγότερες παρενέργειες. Παραδείγματος χάριν, ένα σκεύασμα σεμαγλουτίδης σε μορφή χαπιού για την απώλεια βάρους κυκλοφόρησε στην αγορά στις αρχές Ιανουαρίου του 2026.
Οι GLP-1 είναι δυνατό να έχουν παρενέργειες όπως ναυτία, έμετο και διάρροια. «Επίσης, η αποτελεσματικότητά τους σε πραγματικές συνθήκες είναι περίπου στο ήμισυ αυτής που αναφέρεται σε κλινικές μελέτες, πιθανότατα γιατί οι περισσότεροι ασθενείς σταματούν να τους λαμβάνουν, γεγονός που οφείλεται συχνά σε συνδυασμό λόγων, μεταξύ των οποίων είναι οι παρενέργειες, το κόστος και η πρόσβαση», λέει ο δρ Sheu. Για να διατηρήσετε την απώλεια βάρους, θα πρέπει να λαμβάνετε τα φάρμακα εφ’ όρου ζωής, κάτι που πολλοί δεν συνειδητοποιούν, προσθέτει. Αρχικά, το μέσο κόστος ανερχόταν στα περίπου 1.000 ευρώ μηνιαίως, αλλά οι τιμές παρουσιάζουν αυξομειώσεις και πρόσφατα μειώθηκαν. Η ασφαλιστική κάλυψη κυμαίνεται σε μεγάλο βαθμό, αλλά είναι λιγότερο συχνή για άτομα χωρίς σχετιζόμενες παθήσεις.
Υπέρ και κατά της βαριατρικής χειρουργικής
Μια μελέτη του 2025 που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, η οποία συνέκρινε τα ανάλογα GLP-1 με τη βαριατρική χειρουργική, ανακάλυψε ότι οι ασθενείς που υποβλήθηκαν σε επέμβαση έχασαν περισσότερο βάρος και είχαν πολύ λιγότερα σοβαρά προβλήματα υγείας –μεταξύ των οποίων καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο, νεφροπάθεια, και σχετιζόμενη με διαβήτη οφθαλμολογική βλάβη– κατά την περίοδο παρακολούθησης, η οποία διήρκεσε διάμεση περίοδο σχεδόν έξι ετών. Ωστόσο, περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες που λάμβαναν GLP-1 χρησιμοποιούσαν πιο πρώιμες, λιγότερο αποτελεσματικές, εκδοχές των φαρμάκων.
Για ασθενείς που πάσχουν τόσο από παχυσαρκία όσο και από διαβήτη, το χειρουργείο είναι σαφώς πιο αποτελεσματικό από τους GLP-1 για την πρόληψη θανάτων από καρδιαγγειακή νόσο, λέει ο δρ Sheu. Αυτό το όφελος υπερτερεί κατά πολύ του μικρού κινδύνου που συνδέεται με την επέμβαση, η οποία διαθέτει ένα ποσοστό επιπλοκών χαμηλότερο από αυτό της αρθροπλαστικής ισχίου. Επίσης, μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι ασθενείς διατηρούν την απώλεια βάρους τους για έως μία δεκαετία.
Στις ΗΠΑ, το κόστος του χειρουργείου κυμαίνεται μεταξύ 17.000 και 26.000 δολαρίων και συνήθως καλύπτεται από την ασφάλιση. Όμως οι επεμβάσεις απαιτούν αρκετές εβδομάδες ανάρρωσης, είναι μη αναστρέψιμες (πέραν σπάνιων εξαιρέσεων) και προϋποθέτουν διατροφικές αλλαγές εφ’ όρου ζωής.
Μια συνδυαστική προσέγγιση;
Στις μέρες μας, οι περισσότεροι άνθρωποι που σκέφτονται να υποβληθούν σε βαριατρικό χειρουργείο έχουν ήδη δοκιμάσει τους παράγοντες GLP-1 χωρίς επιτυχία, λέει ο δρ Sheu. Μετά τη βαριατρική επέμβαση, οι ορμονικές αλλαγές που προκύπτουν, διατηρούνται σε διαφορετικό βαθμό. «Ένα ή δύο χρόνια μετά την επέμβαση, ορισμένα άτομα ανακτούν την απόκρισή τους στην πείνα και παίρνουν βάρος», λέει ο δρ Sheu. Γι’ αυτούς, οι GLP-1 ίσως να αποτελούν μια καλή επιλογή που θα τους βοηθήσει να διατηρήσουν την απώλεια βάρους τους. «Οι δύο θεραπείες μπορεί να λειτουργούν καλύτερα συνδυαστικά, αλλά ακόμη προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τη βέλτιστη αλληλουχία και τον κατάλληλο χρόνο», προσθέτει.
Ποιοι είναι κατάλληλοι για θεραπείες απώλειας βάρους;
Οι GLP-1 συνήθως συνταγογραφούνται μόνο σε άτομα με δείκτη μάζας σώματος (∆ΜΣ) τουλάχιστον 30 ή τουλάχιστον 27 για άτομα με μία ή παραπάνω από τις παρακάτω παθήσεις που σχετίζονται με το βάρος:
• διαβήτη
• υπέρταση
• υψηλή χοληστερόλη
• αποφρακτική υπνική άπνοια
• καρδιαγγειακή νόσο
Για τη βαριατρική χειρουργική, το κατώτατο όριο ∆ΜΣ ήταν τουλάχιστον 40 (ή τουλάχιστον 35 για άτομα με σχετιζόμενη με το βάρος πάθηση). Τα τελευταία χρόνια, οι οργανισμοί για την παχυσαρκία και τον διαβήτη υποστήριξαν τη μείωση των ορίων σε 35 και 30 αντίστοιχα. Ορισμένες (αν και όχι όλες) οι ασφαλιστικές εταιρείες σήμερα καλύπτουν τη βαριατρική χειρουργική για άτομα με ∆ΜΣ σε αυτά τα μικρότερα όρια. Μπορείτε να υπολογίσετε τον δικό σας ∆ΜΣ (BMI) στην ιστοσελίδα των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ (National Institutes of Health): www.nhlbi.nih.gov/calculate-your-bmi
Τα στοιχειώδη για τη βαριατρική χειρουργική
Γαστρικό μανίκι: Αυτή η επέμβαση αφαιρεί περίπου το 80% του στομάχου, αφήνοντας έναν σωλήνα σε σχήμα μπανάνας. Είναι λιγότερο επεμβατική από ό,τι η γαστρική παράκαμψη επειδή δεν επηρεάζεται το λεπτό έντερο.
Γαστρική παράκαμψη: Η γαστρική παράκαμψη μετατρέπει το άνω τμήμα του στομάχου σε έναν σάκο μεγέθους αυγού και ανακατευθύνει το λεπτό έντερο στον σάκο. Παρότι οδηγεί στη μεγαλύτερη απώλεια βάρους, είναι λιγότερο συνηθισμένη.
Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.
