Αν έχετε υψηλή αρτηριακή πίεση, οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες της Ενδοκρινολογικής Εταιρείας των ΗΠΑ συνιστούν να κάνετε μια εξέταση αίματος για να ελέγξετε μήπως έχετε υψηλό επίπεδο αλδοστερόνης, προκειμένου να αναγνωριστεί μια πάθηση που είναι γνωστή ως πρωτοπαθής αλδοστερονισμός. Η αλδοστερόνη είναι μια ορμόνη που παράγεται από τα επινεφρίδια και βοηθά στη ρύθμιση της ισορροπίας του νερού, του νατρίου και του καλίου στον οργανισμό. Η περίσσεια αλδοστερόνης αναγκάζει τους νεφρούς να κατακρατούν υπερβολική ποσότητα νατρίου και νερού, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
Ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός εθεωρείτο κάποτε σπάνια αιτία υψηλής αρτηριακής πίεσης. Ωστόσο, οι ειδικοί σήμερα πιστεύουν ότι η αναγνώριση της πάθησης και η αντιμετώπισή της είναι ανεπαρκείς. «Έως και 25% των ατόμων με ανθεκτική υπέρταση θεωρείται ότι έχουν πρωτοπαθή αλδοστερονισμό», δηλώνει η δρ Anna Krawisz, καρδιολόγος στο Ιατρικό κέντρο Beth Israel Deaconess, που συνεργάζεται με το Χάρβαρντ. (Ανθεκτική υπέρταση θεωρείται η αρτηριακή πίεση που παραμένει επίμονα αυξημένη ακόμη και όταν οι πάσχοντες λαμβάνουν τρία ή περισσότερα αντιυπερτασικά φάρμακα, συμπεριλαμβανομένου ενός διουρητικού.) Ένα ποσοστό μεταξύ 5% και 10% του συνόλου των ατόμων με υψηλή αρτηριακή πίεση θεωρείται ότι μπορεί να έχουν πρωτοπαθή αλδοστερονισμό, προσθέτει η δρ Krawisz.
Αιτίες του πρωτοπαθούς αλδοστερονισμού
Τα τριγωνικού σχήματος επινεφρίδια –δύο αδένες που βρίσκονται πάνω από τον κάθε νεφρό– παράγουν αρκετές βασικές ορμόνες, συμπεριλαμβανομένης της αλδοστερόνης (βλ. σχήμα). Ο πρωτοπαθής αλδοστερονισμός προκαλείται από ένα πρόβλημα στα επινεφρίδια, όπως ένας καλοήθης όγκος (αδένωμα) στον έναν αδένα, κάτι που είναι γνωστό ως σύνδρομο του Conn. Ορισμένα άτομα έχουν ιδιοπαθή αλδοστερονισμό: υπερδραστηριότητα και των δύο αδένων χωρίς γνωστή αιτία.
Όπως ισχύει και για τους περισσότερους ανθρώπους με υψηλή αρτηριακή πίεση, τα άτομα με πρωτοπαθή αλδοστερονισμό συχνά δεν έχουν συμπτώματα. Παρότι πολλοί έχουν φυσιολογικό επίπεδο καλίου, ορισμένοι έχουν χαμηλό επίπεδο, επειδή η υψηλή αλδοστερόνη προκαλεί επίσης αποβολή καλίου με τα ούρα. «Ένα χαμηλό επίπεδο καλίου, που ονομάζεται υποκαλιαιμία, μπορεί να προκαλέσει κεφαλαλγίες, ζάλη και μυϊκές κράμπες», αναφέρει η δρ Krawisz. Άλλα άτομα παρατηρούν ασυνήθιστη κόπωση, υπερβολική δίψα, συχνουρία, μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στον έναν βραχίονα ή στο ένα πόδι.
Προληπτικός έλεγχος
Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν προληπτικό έλεγχο σε όλα τα άτομα με υπέρταση, αλλά μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν την πάθηση είναι τα άτομα που έχουν:
• ανθεκτική υπέρταση
• υψηλή αρτηριακή πίεση που αναπτύχθηκε πριν από την ηλικία των 40 ετών
• υπέρταση σε συνδυασμό με υπνική άπνοια
• χαμηλό επίπεδο καλίου στο αίμα
• μέλη στην οικογένειά τους με πρωτοπαθή αλδοστερονισμό.
Η προληπτική εξέταση μετρά το επίπεδο της αλδοστερόνης στο αίμα, καθώς και της ρενίνης, ενός ενζύμου το οποίο παράγεται από τους νεφρούς και βοηθά επίσης στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Ιδανικά, θα πρέπει να κάνετε την εξέταση μεταξύ 8 και 10 π.μ., καθώς το επίπεδο της αλδοστερόνης εμφανίζει αιχμή το πρωί, εξηγεί η δρ Krawisz. Μια υψηλή αναλογία αλδοστερόνης/ρενίνης (πάνω από 20 ή 30, ανάλογα με το εργαστήριο) υποδηλώνει διάγνωση πρωτοπαθούς αλδοστερονισμού.
Για την επιβεβαίωση της διάγνωσης μπορεί να απαιτούνται πρόσθετες εξετάσεις. Σε αυτές περιλαμβάνεται η μαγνητική ή η αξονική τομογραφία κοιλίας, προκειμένου να γίνει έλεγχος για αδένωμα των επινεφριδίων. Ορισμένα άτομα υποβάλλονται σε μια εξέταση που ονομάζεται δειγματοληψία επινεφριδιακής φλέβας, προκειμένου να διαπιστωθεί ποιο επινεφρίδιο είναι υπερδραστήριο. Αυτή η σχετικά δύσκολη διαδικασία περιλαμβάνει τη λήψη δειγμάτων αίματος απευθείας από τις φλέβες που δέχονται αίμα από το δεξιό και το αριστερό επινεφρίδιο.
Θεραπεία
Εάν ο έλεγχος δείξει ότι η αιτία του προβλήματος είναι κάποιο αδένωμα ενός επινεφριδίου, το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με μια ελάχιστα επεμβατική χειρουργική διαδικασία για την αφαίρεση του επινεφριδίου. Ωστόσο, τα περισσότερα άτομα με αλδοστερονισμό λαμβάνουν σπιρονολακτόνη ή επλερενόνη, δύο φάρμακα που είναι γνωστά ως ανταγωνιστές των υποδοχέων μεταλλοκορτικοειδών ή αλατοκορτικοειδών (MRA) και τα οποία αναστέλλουν τις δράσεις της υπερβολικής αλδοστερόνης. Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να επιτύχουν την επιθυμητή αρτηριακή πίεση με λιγότερα φάρμακα, ενώ μπορεί επίσης να αποκαταστήσει το φυσιολογικό επίπεδο καλίου.
Αυξανόμενα στοιχεία δείχνουν ότι το υψηλό επίπεδο αλδοστερόνης μπορεί να επηρεάζει την καρδιά και με άλλους τρόπους πέραν της αρτηριακής πίεσης, επισημαίνει η δρ Krawisz. Υποδοχείς αλδοστερόνης υπάρχουν σε όλο το σώμα, συμπεριλαμβανομένων των αιμοφόρων αγγείων, της καρδιάς και του εγκεφάλου. Μια ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο JACC: Advances υπογραμμίζει τα πιθανά οφέλη της αντιμετώπισης της υψηλής αλδοστερόνης με MRA, διότι η θεραπεία αυτή βοηθά στη μείωση της φλεγμονής, της δημιουργίας ουλών και της εμφάνισης άλλων αλλαγών στους νεφρούς, στην καρδιά και στα αιμοφόρα αγγεία.
Ακόμη και αν μπορείτε να ελέγξετε την αρτηριακή σας πίεση χρησιμοποιώντας αρκετά φάρμακα, ενδέχεται να έχετε μη αναγνωρισμένο υψηλό επίπεδο αλδοστερόνης, δηλώνει η δρ Krawisz. «Εάν συμβαίνει αυτό και δεν λαμβάνετε στοχευμένη θεραπεία με MRA ή κάποια άλλη θεραπεία, μπορεί να χάνετε την ευκαιρία να μειώσετε τον κίνδυνο που διατρέχετε για καρδιαγγειακά προβλήματα», προσθέτει.
Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.
