Αν ο γυμναστής μου είχε λόξιγκα εκείνη την ημέρα θα ήταν γιατί τον σκεφτόμουν έντονα. «Δεν αναπνέεις!», μου λέει συνέχεια ο Νίκος ενώ εκτελώ τις ασκήσεις που μου βάζει. Εγώ αναπνέω ασφαλώς, αλλά… ίσα ίσα. Οταν αρχίζω τα «εισπνοή-εκπνοή» χάνω το ρυθμό μου, δυσκολεύει όλη η άσκηση.
«Μα γιατί το πιο απλό πράγμα στον κόσμο μου φαίνεται τόσο δύσκολο;» ρώτησα φτάνοντας ασθμαίνοντας στο ραντεβού μας τον Τζέιμς Νέστορ, το διακεκριμένο Αμερικανό δημοσιογράφο επιστημονικών θεμάτων σε New York Times, Scientific American και Atlantic και συγγραφέα του best seller των ΝΥΤ ΑΝΑΣΑ (κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Διόπτρα)
Ο Νέστορ ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο για να βρει την απάντηση σε αυτήν ακριβώς την ερώτηση, μελέτησε αρχαίες αναπνευστικές πρακτικές, μίλησε με επιστήμονες των κορυφαίων πανεπιστημίων του κόσμου, διάβασε έρευνες της πνευμονολογίας, της βιοχημείας, της ψυχολογίας, της ανθρωπολογίας, και ανακάλυψε πώς η σωστή αναπνοή μπορεί να μειώσει το άγχος, να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου και να ενισχύσει τη συγκέντρωση.
Αλλάζοντας συνήθειες
«Λοιπόν;» τον ρώτησα χωρίς να μπορώ να περιμένω το Breathing Masterclass που θα δώσει τον Οκτώβριο στην Αθήνα (TATOI Club, 3/10).
«Η αναπνοή είναι κάτι ασυνείδητο», λέει εκείνος. «Τρέχει στο παρασκήνιο. Τα δελφίνια πρέπει να σκέφτονται κάθε ανάσα που παίρνουν, ο άνθρωπος όχι. Οταν όμως παίρνεις τον έλεγχο της αναπνοής σου, επανασυνδέεις το νευρικό σου σύστημα. Επαναπρογραμματίζεις τη σχέση εγκεφάλου και σώματος. Πολλοί θεραπευτές αναπνοής θα πουν ότι πρέπει πάντα να σκέφτεσαι την αναπνοή σου. Είναι εντελώς ψευδές. Αυτό που χρειάζεται είναι συνειδητή προσπάθεια να δημιουργήσεις μια νέα υγιή συνήθεια. Δεν μπορείς να σκέφτεσαι την αναπνοή σου όλη την ώρα. Εχεις κι άλλα πράγματα να σκεφτείς! Αλλά πρέπει να το κάνεις στην αρχή, πρέπει να κάνεις τη δουλειά γιατί η συντριπτική πλειονότητα από εμάς έχει μια συνήθεια που δεν είναι υγιής. Σου επιτρέπει να τα βγάζεις πέρα, αλλά δεν επιτρέπει στο σώμα σου να ευδοκιμήσει. Είναι σαν να κάνεις κακή διατροφή, σαν να τρως ένα σωρό κέικ και μπισκότα. Θα παραμείνεις ζωντανός, αλλά δεν θα είσαι τόσο υγιής. Η αναπνοή είναι το ίδιο πράγμα. Ξέρω ότι αυτό φαίνεται τρελό, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς μας το παίρνουμε από τον αέρα, όχι από το φαγητό και το ποτό. Ετσι, αν δεν την προσλαμβάνουμε και δεν την εκπνέουμε με αποτελεσματικό τρόπο, θα πληρώσουμε ένα τίμημα».
Ο άνθρωπος έχει ξεχάσει δηλαδή πώς να αναπνέει; «Απλώς έχουμε βάλει τον εαυτό μας σε ένα περιβάλλον που δεν ευνοεί την υγιή αναπνοή. Είναι σαν να είσαι παγιδευμένος σε ένα αεροδρόμιο –κάτι που μου συμβαίνει συνέχεια– και να ψάχνεις κάτι καλό να φας. Είναι αδύνατο. Ολα είναι συσκευασμένα σκουπίδια, σαν μια σαλάτα που είναι όλη καφετιά με λίγο κοτόπουλο πάνω. Σκεφτείτε πόσο διαφορετική ήταν η ζωή στην Αθήνα πριν από 2.000 ή 3.000 χρόνια, όταν οι άνθρωποι ήταν έξω όλη την ώρα. Δεν κάθονταν μπροστά σε μια οθόνη οκτώ ώρες τη μέρα και μετά πήγαιναν σπίτι για να καθίσουν άλλες τέσσερις ώρες μπροστά σε μια οθόνη και μετά να πάνε για ύπνο. Δες πώς κάθομαι τώρα (σ.σ. κάθεται σε έναν καναπέ). Αν προσπαθούσα δεν θα μπορούσα καν να πάρω βαθιά ανάσα. Σταματά εδώ (σ.σ. δείχνει ψηλά στο στήθος). Αν προσθέσεις σε αυτό ότι κοιμόμαστε σε δωμάτια με σκόνη, μούχλα και αλλεργιογόνα, οπότε είμαστε πολύ συχνά μπουκωμένοι, καταλαβαίνεις γιατί το 50% από εμάς ροχαλίζει. Τίποτα από αυτά δεν είναι φυσιολογικό».
Κι ο ίδιος ροχάλιζε, ενώ αντιμετώπιζε και διάφορα αναπνευστικά προβλήματα, όπως συχνές βρογχίτιδες και ήπιες πνευμονίες. Είχε ζητήσει ιατρική βοήθεια, αλλά δεν είχε βρει άκρη. Τότε ένας γιατρός τού πρότεινε να παρακολουθήσει ένα μάθημα αναπνοής. The rest is history. «Αν κάποιος μάθει να αναπνέει, σταματά να ροχαλίζει δηλαδή;», ρώτησα – όχι για μένα, για ένα φίλο μου. «Η επιστήμη μάς έχει δείξει ξεκάθαρα ότι αν δεν κοιμάσαι καλά τη νύχτα, έχεις πρόβλημα. Πάρα πολλές ασθένειες έχουν συνδεθεί με αυτό, ακόμη και ο διαβήτης και οι καρδιοπάθειες. Aρα πρέπει να κοιμάσαι. Αυτό ήταν και το πρώτο που παρατήρησα εγώ: “Θεέ μου, έτσι είναι να έχεις ήρεμο οκτάωρο ύπνο”. Είναι το καλύτερο φάρμακο στον κόσμο».
Ακατάλληλο περιβάλλον – Εχουμε βάλει τον εαυτό μας σε ένα περιβάλλον που δεν ευνοεί την υγιή αναπνοή. Είναι σαν να είσαι παγιδευμένος σε ένα αεροδρόμιο –κάτι που μου συμβαίνει συνέχεια– και να ψάχνεις κάτι καλό να φας. Είναι αδύνατο.
Μήπως τελικά δεν έχουμε πρόβλημα αϋπνίας αλλά αναπνοής; «Δύσκολο να το πεις με βεβαιότητα. Μπορεί να είσαι υπερβολικά αγχωμένος και να μένεις ξύπνιος – αυτό δεν έχει να κάνει με την αναπνοή σου. Κάποιοι άνθρωποι το κάνουν αυτό περισσότερο από άλλους, άρα εκεί μιλάμε για ένα νευρικό σύστημα σε πλήρη εγρήγορση. Αλλά πιστεύω ότι για την πλειονότητα των ανθρώπων που έχουν προβλήματα ύπνου σε μεγάλο βαθμό αυτά οφείλονται σε θέματα αναπνοής. Σκέψου ότι το 50% των ανθρώπων ροχαλίζει και περίπου το 20% έχει άπνοια ύπνου – δηλαδή πνίγεται ουσιαστικά».
Αυτό πάντως που βίωσε ο ίδιος και βιώνουν οι περισσότεροι που αρχίζουν να αναπνέουν σωστά είναι μια δραστική βελτίωση της υγείας τους. «Βοηθάς τους ανθρώπους να αναπνέουν σωστά στον ύπνο τους και η υγεία τους μεταμορφώνεται. Είναι τόσο απλό, και όμως κανείς δεν μιλάει γι’ αυτό. Μου φαίνεται πραγματικά παράξενο. Η επιστήμη υπάρχει – δεν είναι θεωρία μου, δεν είναι κάτι που σκέφτηκα εγώ. Είμαι σαν κι εσένα, ένας “διαμεσολαβητής”: πηγαίνω, μιλάω με τους ειδικούς και μετά γράφω την απλή εκδοχή όσων λένε. Και αυτά λένε, αλλά κανείς δεν ακούει. Και νομίζω ότι είναι κρίμα».
Ρυθμικά και ήρεμα
Η εξήγηση είναι απλή, η αναπνοή μας δεν μπορεί να συσκευαστεί, δεν μπορεί να πουληθεί. Είναι δωρεάν. Ειδικά στις ΗΠΑ η αγορά των συσκευών CPAP για παράδειγμα είναι τεράστια, λέει. «Αυτές οι μάσκες δεν βοηθούν πραγματικά τους ανθρώπους να γίνουν καλά· τους διατηρούν σε μια κατάσταση. Και πρέπει να τις χρησιμοποιούν για όλη τους τη ζωή. Τις νοικιάζουν ή τις αγοράζουν για χιλιάδες δολάρια. Πολλά πράγματα καθοδηγούνται από μια τεράστια οικονομία που βασίζεται στο να είναι οι άνθρωποι άρρωστοι και να παραμένουν άρρωστοι. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι, αν όχι για όλους, αλλά για πολλούς ανθρώπους, η υιοθέτηση απλών, δωρεάν πρακτικών μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά».
Η σύνδεση με τη ΔΕΠΥ – Η πλειονότητα των παιδιών με ΔΕΠΥ –δηλαδή 70% έως 80%– εμφανίζει ροχαλητό ή άπνοια. Κορυφαίοι επιστήμονες λένε ότι σε μεγάλο βαθμό η ΔΕΠΥ είναι «υδραυλικό» πρόβλημα. Θέμα αναπνοής.
Σύμφωνα με την έρευνά του, αν κάποιος εκπαιδεύσει τον εαυτό του μέσα στη μέρα να αναπνέει αργά, ρυθμικά, ήρεμα, αυτό αρχίζει να «περνάει» και στον τρόπο που αναπνέει τη νύχτα. «Οι περισσότεροι που ροχαλίζουν αναπνέουν από το στόμα τη νύχτα, το 60% από εμάς αναπνέει από το στόμα στον ύπνο. Πρέπει να αναπνέεις από τη μύτη στον ύπνο. Περί αυτού πρόκειται». Για να τα καταφέρουν, κάποιοι κλείνουν το στόμα με ταινία τη νύχτα.
«Είναι κάπως σκληρό, αλλά δουλεύει. Το λάθος που κάνουν πολλοί είναι ότι αγοράζουν την ταινία και τη φοράνε το ίδιο βράδυ. Αυτό έκανα κι εγώ και ξύπνησα νομίζοντας ότι με πνίγουν». Ο ίδιος προτείνει να τη βάλεις στο στόμα αρχικά για δέκα λεπτά. «Βάλ’ τη και απάντα στα μέιλ σου. Την επόμενη μέρα άσ’ τη για 20 λεπτά. Πλύνε τα πιάτα, δες τηλεόραση με την ταινία στο στόμα. Αν είσαι άνετα την επόμενη μέρα κάν’ το μία ώρα. Oταν νιώσεις άνετα να τη φοράς για μία ώρα, το σώμα σου προσαρμόζεται, δεν το αντιλαμβάνεται ως απειλή. Μετά, πάρε έναν υπνάκο 30 λεπτών φορώντας την ταινία. Μετά δοκίμασέ το τη νύχτα. Αυτή η διαδικασία πρέπει να πάρει περίπου δύο εβδομάδες».
Ο Νέστορ υποστηρίζει ότι ακόμα και η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) μπορεί να συνδέεται με την αναπνοή. «Η πλειονότητα των παιδιών με ΔΕΠΥ –δηλαδή 70% έως 80%– εμφανίζει ροχαλητό ή άπνοια. Κορυφαίοι επιστήμονες λένε ότι σε μεγάλο βαθμό η ΔΕΠΥ είναι “υδραυλικό” πρόβλημα. Θέμα αναπνοής». Ο εγκέφαλος δεν ξεκουράζεται και δεν αναπτύσσεται σωστά, κάτι που μπορεί να εκδηλώνεται την ημέρα ως διάσπαση προσοχής και υπερκινητικότητα.
Η έμπνευση από την Ελλάδα
Είχα την ευκαιρία να συναντήσω τον Τζέιμς Νέστορ σε ένα ταξίδι-αστραπή στην Ελλάδα, ενόψει του Breathing Masterclass στο Τατόι Club στις 3 Οκτωβρίου 2026. Η Ελλάδα έχει παίξει κομβικό ρόλο στη συγγραφή του βιβλίου «Ανάσα». Ηταν σε ένα ταξίδι στη χώρα μας για δημοσιογραφική έρευνα γύρω από την ελεύθερη κατάδυση όταν γνώρισε freedivers που μπορούσαν να κρατούν την αναπνοή τους για πολλά λεπτά και να καταδύονται σε μεγάλα βάθη. Αυτό ξύπνησε το ενδιαφέρον
του για τα όρια και τις δυνατότητες της αναπνοής – από το άσθμα στον βρυχηθμό που λέει και ο ποιητής. Τι θα περιμένουν όσοι έρθουν στο workshop;
«Να μάθουν πόσο δυσλειτουργικά αναπνέουν. Πολλοί άνθρωποι λένε “δεν χρειάζεται να μάθω πώς να αναπνέω. Κοίτα, αναπνέω αυτή τη στιγμή”. ∆εν συνειδητοποιούν ότι το κάνουν λάθος. Ημουν ένας από αυτούς τους ανθρώπους».
