Για πάνω από μία εικοσαετία, οι προειδοποιήσεις σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία από την ορμονοθεραπεία έχουν διαμορφώσει τις επιλογές των γυναικών, με αποτέλεσμα μια δραστική πτώση του αριθμού που τη χρησιμοποιούν για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης τα οποία διαταράσσουν τη ζωή τους, όπως οι εξάψεις και η νυχτερινή εφίδρωση. Ωστόσο αυτή η τάση ενδέχεται να αλλάξει με την πρόσφατη απόσυρση των αυστηρών προειδοποιήσεων για την ορμονοθεραπεία στην εμμηνόπαυση κατόπιν έκκλησης ειδικών προς τον οργανισμό να επιτρέψει οδηγίες που αντιπροσωπεύουν τη σύγχρονη επιστήμη.
Περισσότερα για τα φάρμακα
Αν και η ορμονοθεραπεία για την εμμηνόπαυση συχνά αποκαλείται «θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης», ο όρος «ορμονοθεραπεία» σήμερα προτιμάται, καθώς υποκαθιστά μόνο ένα ελάχιστο τμήμα των ορμονών που παράγουν οι ωοθήκες της γυναίκας πριν από την εμμηνόπαυση.
Η ορμονοθεραπεία αφορά τη λήψη είτε μόνο οιστρογόνων είτε ενός συνδυασμού οιστρογόνων και προγεστερόνης. Κυκλοφορούν διάφορα σκευάσματα, μεταξύ των οποίων χάπια, επιθέματα, τοπικές γέλες ή κρέμες και κολπικά οιστρογόνα χαμηλής δόσης.
Γιατί αποσύρθηκαν οι προειδοποιήσεις
Τον Ιούλιο του 2025, μια ομάδα ειδικών γνωμοδότησε σχετικά στον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) πως οι κίνδυνοι από τη χρήση της ορμονοθεραπείας ήταν διογκωμένοι. Τον Νοέμβριο του 2025, ο οργανισμός συμφώνησε και ανακοίνωσε ότι θα αφαιρούσε τις αυστηρές προειδοποιήσεις από όλα τα προϊόντα ορμονοθεραπείας που περιέχουν οιστρογόνα. Η σήμανση ξαναγράφεται με οδηγίες ανάλογα με την ηλικία, υποδεικνύοντας ότι οι γυναίκες μπορούν να αποκομίσουν μακροχρόνια οφέλη για την υγεία τους εάν η ορμονοθεραπεία ξεκινήσει εντός 10 ετών από την έναρξη της εμμηνόπαυσης.
Η δρ Kathryn Corelli, εσωτερική παθολόγος και ειδική στην εμμηνόπαυση στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Brigham and Women’s Hospital, πιστεύει πως η αναθεώρηση του FDA ήταν επίκαιρη, καθώς οι γυναίκες μαθαίνουν περισσότερα σχετικά με την ορμονοθεραπεία από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από βιβλία και άρθρα – και μέρος αυτής της πληροφόρησης μπορεί να ανασκευάζει τις προηγούμενες οδηγίες του FDA.
«Πιστεύω ότι η αναθεώρηση θα οδηγήσει τον κόσμο να επανεξετάσει γενικά τις ορμόνες και το κατά πόσον ο FDA επικαιροποίησε τις οδηγίες του με τον κατάλληλο τρόπο βάσει των τεκμηρίων», λέει η δρ Corelli.
Γιατί η ορμονοθεραπεία είναι αμφιλεγόμενη
Η χρήση ορμονοθεραπείας ήταν ιδιαίτερα συνηθισμένη στις γυναίκες μέχρι το 2002, όταν δημοσιεύθηκαν ανησυχητικά αποτελέσματα από τη Women’s Health Initiative – WHI (Πρωτοβουλία για τη Γυναικεία Υγεία), ένα ερευνητικό έργο-σταθμό που ξεκίνησε το 1991. Ένα σύνολο κλινικών δοκιμών της WHI άφηναν ανοιχτό το ενδεχόμενο διαφορετικές μορφές συστηματικής ορμονοθεραπείας που περιείχε οιστρογόνα και προγεστερόνη να μπορούσαν να αυξήσουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων, καρκίνου του μαστού, καρκίνου του ενδομητρίου και πιθανώς τον κίνδυνο άνοιας. Έπειτα από σύντομο διάστημα, ο FDA εφάρμοσε μια αυστηρή προειδοποίηση (black box warning) –το ισχυρότερο μέτρο που διαθέτει πριν από την απόσυρση ενός φαρμάκου από την αγορά– σε όλες τις θεραπείες για την εμμηνόπαυση που περιείχαν οιστρογόνα.
Ωστόσο, αναλύσεις παρακολούθησης των δεδομένων της WHI υπέδειξαν ατέλειες στα αρχικά ευρήματα. Κατ’ αρχάς, στις συμμετέχουσες περιλαμβάνονταν κυρίως γυναίκες που ήταν πολύ μεγαλύτερης ηλικίας από εκείνες που συνήθως ξεκινούν τη χρήση ορμονοθεραπείας και είχαν υποκείμενους παράγοντες κινδύνου οι οποίοι ενδεχομένως να στρέβλωναν τα αποτελέσματα.
Η ορμονοθεραπεία της εποχής, επίσης, κυκλοφορούσε σε διαφορετική μορφή από ό,τι σήμερα. Σήμερα τα οιστρογόνα είναι διαθέσιμα σε χαμηλότερες δόσεις και είναι δυνατό να χορηγηθούν διαδερμικά, γεγονός που μπορεί να μειώσει περαιτέρω τους κινδύνους.
Η αντιπαράθεση, ωστόσο, επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την αναλογία των γυναικών που χρησιμοποιούσαν ορμονοθεραπεία. Εκτιμάται ότι η χρήση σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες μειώθηκε από περίπου 27% σε περίπου 5% από το 1999 μέχρι τον Μάρτιο του 2020, σύμφωνα με μια εργασία του 2024 που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA.
«Τα στοιχεία τρόμαξαν πολλές γυναίκες, οι οποίες ήταν πολύ κατάλληλες για τη λήψη ορμονοθεραπείας και τους είπαν ότι ήταν επικίνδυνη, όταν στην πραγματικότητα οι κίνδυνοι ήταν αρκετά χαμηλοί και απλώς χρειαζόταν να συζητηθούν σε εξατομικευμένη βάση», λέει η δρ Corelli.
Η διαφορά του κινδύνου με τα κολπικά οιστρογόνα
Η ομάδα ειδικών που απευθύνθηκε στον FDA άσκησε πίεση συγκεκριμένα για την αφαίρεση ή την αναθεώρηση της αυστηρής προειδοποίησης στο κολπικό οιστρογόνο, καθώς μόνο ελάχιστη ποσότητα οιστρογόνου απορροφάται από τον κόλπο και περνά στην κυκλοφορία του αίματος. Κατά συνέπεια, το κολπικό οιστρογόνο δεν συνεπάγεται τους ίδιους κινδύνους για εγκεφαλικό επεισόδιο, θρόμβωση ή καρκίνο. Μια νέα μελέτη ενισχύει αυτή την άποψη, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι στις ηλικιωμένες γυναίκες που έχουν υποστεί ένα εγκεφαλικό, εκείνες που χρησιμοποιούσαν κολπικά δισκία οιστρογόνων δεν ήταν περισσότερο πιθανό να υποστούν δεύτερο εγκεφαλικό συγκριτικά με εκείνες που δεν χρησιμοποιούσαν. Η ανάλυση, η οποία περιλάμβανε σχεδόν 57.000 μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, δημοσιεύθηκε στις 21 Αυγούστου 2025, στην ηλεκτρονική έκδοση του επιστημονικού περιοδικού Stroke.
Ο FDA πήγε ακόμη ένα βήμα παρακάτω με την αφαίρεση της αυστηρής προειδοποίησης από όλα τα προϊόντα που περιέχουν οιστρογόνα. Ωστόσο, δεν αποσύρει την αυστηρή προειδοποίηση για καρκίνο του ενδομητρίου για προϊόντα ορμονοθεραπείας που περιέχουν μόνο συστημικά οιστρογόνα.
Σημεία για την ορμονοθεραπεία που πρέπει να λάβετε υπόψη
Για πολλές γυναίκες που διανύουν τη δεκαετία των 50 ετών και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας των 60, τα οφέλη της χρήσης ορμονικής θεραπείας μπορούν να υπερβούν τα πιθανά μειονεκτήματα εάν η θεραπεία προσαρμοστεί στους συνολικούς κινδύνους για την υγεία τους, λέει η δρ Kathryn Corelli, εσωτερική παθολόγος και ειδική στην εμμηνόπαυση στο Brigham and Women’s Hospital. Εάν εξετάζετε το ενδεχόμενο της ορμονοθεραπείας, «αξίζει να κάνετε μια εξατομικευμένη συζήτηση με τον γιατρό σας», λέει. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, η δρ Corelli συνιστά να συζητήσετε παράγοντες που περιλαμβάνουν:
• την ηλικία σας
• τα έτη από την έναρξη της εμμηνόπαυσης
• ειδικά εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα και τη βαρύτητά τους
• ατομικό και οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού, θρομβώσεων ή καρδιοπάθειας
• χρόνιες παθήσεις όπως υπέρταση, διαβήτης, υψηλή χοληστερόλη ή παχυσαρκία
• οστική υγεία, συμπεριλαμβανομένου του ατομικού ή οικογενειακού ιστορικού οστεοπόρωσης ή πτώσεων ή καταγμάτων πριν κλείσετε τα 40 έτη.
«Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε εάν υπάρχει οτιδήποτε που μπορεί να σας αποκλείσει από τη λήψη συστηματικής ορμονοθεραπείας», εξηγεί η δρ Corelli. «Έχετε υποστεί καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο; Θρόμβο αίματος στα κάτω άκρα ή στους πνεύμονες, ορμονοεξαρτώμενο καρκίνο ή ενεργό ηπατοπάθεια; Εάν δεν έχετε κανένα από τα παραπάνω, τότε εξετάζω τον κίνδυνό σας για καρκίνο μαστού ή καρδιαγγειακές παθήσεις».
Πέρα από αυτά, θα πρέπει να είστε ειλικρινής με τον γιατρό σας σχετικά με το ποια συμπτώματα της εμμηνόπαυσης παρουσιάζετε και σε τι βαθμό προκαλούν αναστάτωση, «είτε έχετε συμπτώματα όπως πόνο κατά τη συνεύρεση, διακυμάνσεις της διάθεσης, διατάραξη του ύπνου, πόνο στις αρθρώσεις» ή άλλα, λέει η δρ Corelli.
Ο γιατρός σας μπορεί να εξηγήσει τη δράση διαφορετικών σκευασμάτων ορμονοθεραπείας –μεταξύ των οποίων χάπια, επιθέματα, κρέμες και άλλα– καθώς και τη δοσολογία που πιθανόν να είναι αποτελεσματική για εσάς. «Τελικά, εξαρτάται από τους παράγοντες κινδύνου σας», λέει η δρ Corelli.
Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.
