Με χαρακτηριστικό τα συνεχώς ερεθισμένα ή κουρασμένα μάτια, η ξηροφθαλμία προσβάλλει περισσότερα από 16 εκατομμύρια Αμερικανούς, από τους οποίους τα δύο τρίτα είναι γυναίκες, σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Οπτομετρών. Ωστόσο, παρά τη συχνότητα εμφάνισής της και την ικανότητα διατάραξης της καθημερινότητας και της απειλής για την όραση, συχνά παραβλέπουμε την ξηροφθαλμία ως απλώς ένα κομμάτι της γήρανσης.
Τι είναι αυτό που εμποδίζει τον κόσμο να ζητήσει βοήθεια; «Ίσως δεν συνειδητοποιούν καν ότι πρόκειται για πάθηση», λέει ο δρ Thomas Dohlman, οφθαλμίατρος και χειρουργός στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Massachusetts Eye and Ear. «Επίσης υπάρχει κλιμάκωση της βαρύτητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς λένε ότι αισθάνονται τα μάτια τους τραχιά ή ξηρά ή κουρασμένα και υποθέτουν ότι δεν είναι κάτι περισσότερο από τη φυσιολογική γήρανση».
Συμπτώματα και αίτια
Τα δάκρυα είναι απαραίτητα για την υγεία των ματιών: τα διατηρούν υγρά, χωρίς ενοχλήσεις, και τα προστατεύουν από παράγοντες που προκαλούν ερεθισμό και από τα βακτήρια.
Η ξηροφθαλμία διακρίνεται σε δύο είδη: Α. Στην ξηροφθαλμία λόγω ανεπάρκειας παραγωγής δακρύων – δηλαδή τα μάτια δεν παράγουν αρκετά δάκρυα. Β. Στην ξηροφθαλμία λόγω αυξημένης εξάτμισης δακρύων (ονομάζεται και δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων) – δηλαδή υπάρχουν αρκετά δάκρυα, αλλά είναι ασταθή και εξατμίζονται υπερβολικά γρήγορα. Αυτό συνήθως οφείλεται σε ένα πρόβλημα στους μεϊβομιανούς αδένες των βλεφάρων, οι οποίοι εκκρίνουν μια λιπώδη στιβάδα που συγκρατεί τα δάκρυα στα βλέφαρα.
«Η ξηροφθαλμία είναι ένας όρος-“ομπρέλα”, που περιλαμβάνει τα παραπάνω», λέει ο δρ Dohlman. «Αλλά είναι δυνατό να έχετε και τους δύο τύπους παράλληλα».
Με οποιονδήποτε τύπο ξηροφθαλμίας, μπορεί να έχετε την αίσθηση ότι τα μάτια σας είναι τραχιά, σας τσούζουν, καίνε, ότι σας τρώνε, είναι κουρασμένα, έχουν ευαισθησία στο φως ή έναν συνδυασμό των παραπάνω.
Άλλα συμπτώματα συχνά περνούν απαρατήρητα ή τα προσπερνάμε, λέει ο δρ Dohlman. Η δακρύρροια, ειδικότερα, φαινομενικά αποτελεί το αντίθετο πρόβλημα, όμως μπορεί να παρουσιαστεί ως απάντηση σε ερεθισμό.
Ένα άτομο με ξηροφθαλμία μπορεί επίσης να εμφανίζει θολή όραση. «Η δακρυϊκή στιβάδα είναι υπεύθυνη για μεγάλο μέρος της αντανάκλασης του φωτός του ματιού», λέει. «Στην ξηροφθαλμία, η δακρυϊκή στιβάδα δεν είναι υγιής, έτσι η όραση μπορεί να γίνει λιγότερο καθαρή».
Τι θα πρέπει να κάνετε
Εάν παρατηρήσετε συμπτώματα, ο δρ Dohlman σάς παροτρύνει να μην τα αγνοήσετε. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, η ξηροφθαλμία μπορεί να έχει επιπτώσεις μεγάλης διάρκειας, μεταξύ των οποίων οφθαλμικές λοιμώξεις και εκδορές, λέπτυνση ή ουλοποίηση του κερατοειδούς (της διάφανης επιφάνειας του ματιού). Η διάγνωση της ξηροφθαλμίας περιλαμβάνει απλές εξετάσεις που αξίζουν απόλυτα τον κόπο, επισημαίνει.
«Το πρόβλημα μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από απλή δυσφορία», λέει ο δρ Dohlman. «Σε ακραία παραδείγματα, είναι δυνατό να εξελιχθεί σε διάτρηση του κερατοειδούς».
Θεραπευτικές επιλογές
Ο δρ Dohlman αποκαλεί τα τεχνητά δάκρυα την «αφετηρία και τα θεμέλια» της θεραπείας για την ξηροφθαλμία για τη συντριπτική πλειονότητα των ατόμων, που συνήθως αντιμετωπίζουν περιστασιακά ή ήπια συμπτώματα.
«Αποφεύγετε σταγόνες που αναγράφουν “κατά της ερυθρότητας”. Χρησιμοποιείτε αυτές που έχουν σήμανση “τεχνητά δάκρυα”», επισημαίνει. Ένας περιορισμός: εάν παρατηρήσετε ότι τις χρησιμοποιείτε περισσότερες από έξι φορές την ημέρα, προμηθευτείτε μια εκδοχή χωρίς συντηρητικά. «Ο συνήθης τύπος περιέχει συντηρητικά, και εάν χρησιμοποιείτε πολύ τις σταγόνες, μπορεί να ερεθίσουν τα μάτια», λέει.
Για τους φραγμένους μεϊβομιανούς αδένες, οι χλιαρές κομπρέσες μπορούν να συμβάλουν στην πιο ελεύθερη ροή των πυκνών λιπαρών των αδένων και στο να εμποδίσουν τα δάκρυα να εξατμίζονται τόσο γρήγορα. Επίσης, τα διαλείμματα από την οθόνη μπορούν να βοηθήσουν στα ερεθισμένα μάτια, ωθώντας σας να ανοιγοκλείνετε τα μάτια πιο συχνά και κρατώντας τα υγρά.
Για πιο σοβαρά συμπτώματα, οι οφθαλμίατροι μερικές φορές συνταγογραφούν αντιφλεγμονώδη κολλύρια. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα τοποθέτησης μικροσκοπικών, μόνιμων ή διαλυτών ενθεμάτων, που λειτουργούν όπως ένα πώμα, για να εμποδίσουν τα δάκρυα να αποχετευτούν, έτσι ώστε να μείνουν περισσότερο διάστημα στην επιφάνεια του ματιού. Προκειμένου να αυξήσετε την παραγωγή δακρύων, υπάρχουν επίσης φαρμακευτικές επιλογές, σε ακραίες περιπτώσεις, για την πρόκληση δακρύων και κολλύρια που παράγονται από τον ορό του δικού σας αίματος, καθώς και ένα ρινικό σπρέι που ονομάζεται βαρενικλίνη.
«Εάν χρησιμοποιείτε τακτικά τεχνητά δάκρυα χωρίς συνταγή και δεν σας ανακουφίζουν –ή εάν τα πράγματα χειροτερεύουν– αξίζει σίγουρα να συμβουλευτείτε τον οφθαλμίατρό σας», λέει ο δρ Dohlman.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ξηροφθαλμία και βοηθητικές θεραπείες, συμβουλευτείτε την Ειδική Έκθεση Υγείας του Χάρβαρντ The Aging Eye (Μάτια και Γήρανση) (health.harvard.edu/agingeye).
Παράγοντες κινδύνου της ξηροφθαλμίας
Η γήρανση αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ξηροφθαλμίας, και όσοι φορούν φακούς επαφής ή έχουν υποβληθεί σε οφθαλμολογική επέμβαση είναι περισσότερο επιρρεπείς.
Οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας επίσης προσβάλλονται ιδιαίτερα, πιθανότατα γιατί οι ορμονικές αλλαγές μετά την εμμηνόπαυση είναι δυνατό να μειώσουν την παραγωγή δακρύων. Οι γυναίκες επίσης πάσχουν δυσανάλογα περισσότερο από αυτοάνοσα νοσήματα, όπως το σύνδρομο Sjögren ή ο λύκος, που μπορεί να προκαλέσουν το αίσθημα ξηρότητας στα μάτια.
Φάρμακα που συνταγογραφούνται συχνά σε μεγαλύτερη ηλικία, όπως αντιυπερτασικά ή αντικαταθλιπτικά, είναι δυνατό να επιδεινώσουν την ξηροφθαλμία και στα δύο φύλα.
