Μπορεί να έχετε δει διάφορα άτομα να φορούν κάλτσες συμπίεσης – από έναν κλινήρη συγγενή έως έναν συνταξιδιώτη σε μια πολύωρη πτήση ή έναν γείτονα που προπονείται για τον μαραθώνιο. Ή μπορεί να έχετε δει ιστορίες στις ειδήσεις που αναφέρουν ότι οι κάλτσες συμπίεσης θεωρούνται «μοδάτες» από τους μιλένιαλ (τη γενιά Y).
«Παρ’ όλα αυτά, γενικά δεν υπάρχει ομοφωνία στον ιατρικό κόσμο ότι το μέσο άτομο χρειάζεται να φορά κάλτσες συμπίεσης», παρατηρεί ο δρ Robert H. Shmerling, αρχισυντάκτης στις Εκδόσεις Υγείας του Χάρβαρντ και πρώην κλινικός διευθυντής του Τμήματος Ρευματολογίας στο Ιατρικό Κέντρο Beth Israel Deaconess.
Για ποιους προορίζονται, επομένως, οι κάλτσες συμπίεσης; Και πώς λειτουργούν;
Τι είναι οι κάλτσες συμπίεσης;
Οι κάλτσες συμπίεσης είναι σφιχτές κάλτσες που ασκούν πίεση στα πόδια. Κάποιες φθάνουν έως κάτω από το γόνατο, κάποιες πάνω από το γόνατο και κάποιες άλλες φθάνουν έως την κοιλιά, σαν καλσόν. Ορισμένες κάλτσες συμπίεσης είναι διαβαθμισμένες, δηλαδή η πίεση που ασκούν είναι υψηλότερη στους αστραγάλους και μειώνεται σταδιακά όσο αυξάνεται το ύψος έως τους μηρούς. Άλλες ασκούν σταθερή πίεση.
Σκοπός των καλτσών συμπίεσης είναι να προλαμβάνουν και να αντιμετωπίζουν το οίδημα (το πρήξιμο) και τη δημιουργία θρόμβων αίματος στα πόδια.
Οφέλη από τις κάλτσες συμπίεσης
Αυτό που κάνουν οι κάλτσες συμπίεσης είναι ότι πιέζουν τα πόδια και, κατά συνέπεια, πιέζουν τα αιμοφόρα αγγεία στα πόδια σας. Ως αποτέλεσμα επιτυγχάνεται καλύτερη κυκλοφορία (επιστροφή του αίματος στην καρδιά), περιορίζεται το πρήξιμο και, ενδεχομένως, υπάρχει ανακούφιση από τον πόνο στα πόδια.
Εκ πρώτης όψεως, μπορεί να φαίνεται παράλογο να αυξάνεις την πίεση στα πόδια για να διευκολύνεις την κυκλοφορία του αίματος – ωστόσο, μια γρήγορη ματιά στις αρχές του κυκλοφορικού συστήματος μπορεί να εξηγήσει γιατί συμβαίνει αυτό. Είτε είστε καθιστοί είτε όρθιοι, περνάτε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας με το σώμα σε κάθετη στάση, λέει ο δρ Shmerling. Για να μπορέσει το αίμα να μετακινηθεί ενάντια στη βαρύτητα και ανοδικά προς την καρδιά, οι φλέβες των ποδιών διαθέτουν στο εσωτερικό τους ειδικές βαλβίδες που εμποδίζουν το αίμα να επιστρέψει προς τα κάτω.
«Οι μικρές αυτές βαλβίδες λειτουργούν έτσι ώστε το αίμα να μπορεί να ρέει μόνο προς μία κατεύθυνση», εξηγεί ο δρ Shmerling. «Με τη βοήθεια των συσπάσεων των μυών των ποδιών, το αίμα περνά μέσα από τις βαλβίδες, στη συνέχεια αυτές κλείνουν πίσω του και το αίμα μετακινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, δηλαδή προς την καρδιά, και όλα καλά».
Σε ορισμένα άτομα, οι βαλβίδες αυτές υφίστανται βλάβη στην πάροδο του χρόνου – μια πάθηση που ονομάζεται φλεβική ανεπάρκεια. Αυτό κάνει το αίμα και τα υγρά να λιμνάζουν στα πόδια, με αποτέλεσμα τα πόδια να πρήζονται. Με την πίεση που ασκούν στα πόδια, οι κάλτσες συμπίεσης βοηθούν τις βαλβίδες των αιμοφόρων αγγείων να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Ποιος πρέπει να χρησιμοποιεί κάλτσες συμπίεσης;
Οι κάλτσες συμπίεσης είναι μια καθιερωμένη θεραπεία για ορισμένες παθήσεις, όπως η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, οι κιρσοί και το οίδημα στα πόδια. Χρησιμοποιούνται επίσης για να αποτρέψουν τον σχηματισμό θρόμβων αίματος στα πόδια (μια πάθηση γνωστή ως εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση) στα άτομα που έχουν υψηλό κίνδυνο για την ανάπτυξή τους.
Οι ηλικιωμένοι είναι πιο επιρρεπείς στο οίδημα των ποδιών και ωφελούνται από τις κάλτσες συμπίεσης εάν:
• Έχουν παχυσαρκία.
• Έχουν εμφανίσει προηγουμένως θρόμβους αίματος ή τραυματισμούς στα πόδια.
• Είναι κλινήρεις.
Αυτό που κάνουν οι κάλτσες συμπίεσης είναι ότι πιέζουν τα πόδια και βοηθούν τις βαλβίδες των αιμοφόρων αγγείων να κάνουν τη δουλειά τους.
Μερικές φορές, ωστόσο, ακόμη και υγιή άτομα αντιμετωπίζουν οίδημα στα πόδια, καθώς οι βαλβίδες τους εμφανίζουν δυσλειτουργία με την αύξηση της ηλικίας.
Στα νεότερα άτομα, οι κάλτσες συμπίεσης είναι συνήθως ωφέλιμες σε όσους έχουν ορισμένες παθήσεις ή στις έγκυες γυναίκες.
Ο γιατρός της πρωτοβάθμιας περίθαλψης μπορεί να σας βοηθήσει να καθορίσετε αν οι κάλτσες συμπίεσης θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν το οίδημα ή τους κιρσούς στην περίπτωσή σας ή να αποτρέψουν το πρήξιμο ή τους θρόμβους αίματος στα πόδια. Μπορεί να σας προτείνει να δείτε έναν ειδικό αγγειολόγο.
Επιλέγοντας τις κατάλληλες κάλτσες συμπίεσης
Μπορείτε να αγοράσετε κάλτσες συμπίεσης χωρίς συνταγή σε καταστήματα με ιατρικά βοηθήματα και σε ορισμένα φαρμακεία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειάζεστε συνταγή. Για παράδειγμα, ο δρ Shmerling εξηγεί ότι οι μη συνταγογραφούμενες κάλτσες ίσως να μη λειτουργούν αν έχετε σοβαρό οίδημα. Συνταγή μπορεί να χρειάζεται επίσης αν σκοπεύετε να ζητήσετε από την ασφαλιστική σας εταιρεία να καλύψει το κόστος.
Εάν απαιτείται συνταγή, η ιατρική ομάδα που σας παρακολουθεί θα κάνει μετρήσεις στα πόδια σας και θα διασφαλίσει ότι οι κάλτσες που θα χρησιμοποιήσετε θα έχουν κατάλληλο μέγεθος και κατάλληλη πίεση για τις δικές σας συγκεκριμένες ανάγκες.
Χρήση των καλτσών συμπίεσης
Λόγω της σκοπίμως στενής εφαρμογής τους, οι κάλτσες συμπίεσης μπορεί να είναι δύσκολο να φορεθούν. Οι παρακάτω συμβουλές πιθανόν να σας βοηθήσουν.
• Τυλίξτε την κάλτσα και γυρίστε το μέσα έξω στο επίπεδο των δαχτύλων. Στη συνέχεια, τοποθετήστε τα δάχτυλα του ποδιού, ξετυλίξτε την κάλτσα έως ότου εισχωρήσει και η φτέρνα και μετά ξετυλίξτε και τραβήξτε την κάλτσα έως πάνω στο πόδι.
• Χρησιμοποιήστε κάποια σκόνη, όπως κορν φλάουρ ή μωρουδιακή πούδρα, για να απορροφήσει τυχόν υγρασία ή ιδρώτα που μπορεί να δυσκολεύει την εφαρμογή της κάλτσας.
• Φορέστε ελαστικά γάντια.
• Λιμάρετε τα νύχια των ποδιών και τρίψτε οποιοδήποτε σκληρό σημείο στο δέρμα των ποδιών, έτσι ώστε να μην υπάρχουν αιχμηρές προεξοχές.
• Χρησιμοποιήστε ένα βοήθημα τοποθέτησης κάλτσας (το οποίο κρατά την κάλτσα ανοιχτή για εσάς), εάν δυσκολεύεστε να φορέσετε τις κάλτσες συμπίεσης.
Πότε πρέπει να τις βάλετε; Κατά κανόνα, είναι καλύτερα να φοράτε τις κάλτσες συμπίεσης αμέσως μόλις ξυπνήσετε το πρωί, τότε που τα πόδια σας είναι λιγότερο πρησμένα, λέει ο δρ Shmerling.
Φοράτε τις κάλτσες όλη την ημέρα όταν είστε όρθιοι και χρειάζεστε λίγη βοήθεια για να καταπολεμήσετε τη βαρύτητα και να κάνετε το αίμα να μετακινηθεί ανοδικά στα πόδια προς την καρδιά.
Δεδομένου ότι δεν χρειάζεστε αυτή την επιπλέον βοήθεια όταν είστε ξαπλωμένοι, μπορείτε να βγάλετε τις κάλτσες συμπίεσης στη διάρκεια της νύχτας, όταν κοιμάστε. Απλώς θυμηθείτε να τις ξαναφορέσετε το πρωί.
Παραπληροφόρηση σχετικά με τις κάλτσες συμπίεσης
Η παραπληροφόρηση γύρω από τις κάλτσες συμπίεσης είναι συχνή. Μια πολύ διαδεδομένη άποψη, για παράδειγμα, είναι ότι, αν φοράτε κάλτσες συμπίεσης σε μια πολύωρη πτήση, μπορείτε να αποφύγετε τη φλεβική θρομβοεμβολή (τη μετακίνηση θρόμβων αίματος από τις φλέβες των ποδιών προς τους πνεύμονες). Ο ισχυρισμός αυτός δεν στηρίζεται σε ισχυρά επιστημονικά δεδομένα, παρά μόνο για τα άτομα που έχουν ήδη υψηλό κίνδυνο στο έδαφος.
Εάν είστε δρομέας, είναι πιθανό οι αλγόριθμοι των κοινωνικών μέσων να σας έχουν εμφανίσει διαφημίσεις για κάλτσες συμπίεσης. Ορισμένες εταιρείες ισχυρίζονται ότι η χρήση αυτών των σφιχτών καλτσών στη διάρκεια των προπονήσεων μπορεί να βελτιώσει τις αθλητικές επιδόσεις και να μειώσει τον πόνο. Όσο δημοφιλείς και αν είναι όμως αυτές οι κάλτσες στους μεγάλους αθλητές, δεν υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά δεδομένα που να δείχνουν ότι οι κάλτσες συμπίεσης μπορούν να προσφέρουν ιδιαίτερα οφέλη στον μέσο δρομέα.
