Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-Processed Foods – UPFs) έχουν περισσότερα κοινά με τα τσιγάρα παρά με τα φρούτα ή τα λαχανικά και απαιτούν πολύ αυστηρότερους ελέγχους, σύμφωνα με τα συμπεράσματα νέας έρευνας.
Οπως επισημαίνουν ερευνητές από τρία πανεπιστήμια των ΗΠΑ, τα UPFs και τα τσιγάρα είναι σχεδιασμένα με τρόπο που ενισχύουν τον εθισμό και την κατανάλωση, προκαλώντας ταυτόχρονα σημαντικά προβλήματα στη δημόσια υγεία.
Τα UPFs, τα οποία είναι ευρέως διαθέσιμα παγκοσμίως, αποτελούν βιομηχανικά παρασκευασμένα τρόφιμα, συχνά με τη χρήση γαλακτωματοποιητών ή τεχνητών χρωστικών και αρωμάτων. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα αναψυκτικά και τα συσκευασμένα σνακ, όπως τα πατατάκια και τα μπισκότα.
Σύμφωνα με τη μελέτη των ερευνητών από το Χάρβαρντ, υπάρχουν ομοιότητες τόσο στις διαδικασίες παραγωγής των UPFs και των τσιγάρων όσο και στις πρακτικές των κατασκευαστών να «βελτιστοποιούν» τις δόσεις των προϊόντων και την ταχύτητα με την οποία αυτά ενεργοποιούν τα συστήματα ανταμοιβής του οργανισμού.
Οι συγκρίσεις βασίζονται σε δεδομένα από τους τομείς της επιστήμης του εθισμού, της διατροφής και της ιστορίας της δημόσιας υγείας και δημοσιεύθηκαν στις 3 Φεβρουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό υγείας Milbank Quarterly.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι διαφημίσεις όπως «χαμηλά λιπαρά» ή «χωρίς ζάχαρη» αποτελούν μέθοδο «εξωραϊσμού», η οποία μπορεί να καθυστερεί τις νομικές ρυθμίσεις με ανάλογο τρόπο με εκείνον που τα φίλτρα των τσιγάρων διαφημίζονταν ως προστατευτικές καινοτομίες τη δεκαετία του 1950. Στην πράξη όμως αυτές οι δικλείδες «προσέφεραν ελάχιστο ουσιαστικό όφελος».
«Πολλά υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα μοιράζονται περισσότερα χαρακτηριστικά με τα τσιγάρα παρά με ελάχιστα επεξεργασμένα φρούτα ή λαχανικά και, ως εκ τούτου, χρήζουν ρυθμίσεων ανάλογων με τους σημαντικούς κινδύνους που εγκυμονούν για τη δημόσια υγεία», καταλήγουν.
Μία από τις συγγραφείς, η καθηγήτρια Ασλεϊ Γκίαρχαρντ από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, κλινική ψυχολόγος με ειδίκευση στον εθισμό, ανέφερε ότι παρόμοιες συγκρίσεις κάνουν και οι ασθενείς της: «Μου λένε: “Νιώθω εθισμένος σε αυτά, τα λαχταρώ… παλιά κάπνιζα τσιγάρα και τώρα έχω την ίδια συνήθεια με τα αναψυκτικά και τα ντόνατ. Ξέρω ότι με σκοτώνει, θέλω να σταματήσω, αλλά δεν μπορώ”».
Σύμφωνα με την καθηγήτρια, η συζήτηση γύρω από τα UPFs ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο στον τομέα του εθισμού: «Για ένα διάστημα ρίχνουμε την ευθύνη στο άτομο και λέμε “απλώς καπνίστε με μέτρο, πιείτε με μέτρο” μέχρι να φτάσουμε στο σημείο να κατανοήσουμε τους μοχλούς που μπορεί να χρησιμοποιήσει η βιομηχανία για να δημιουργήσει προϊόντα που πραγματικά παγιδεύουν τους ανθρώπους».
Η τροφή, σε αντίθεση με τον καπνό, είναι απαραίτητη για την επιβίωση και οι συγγραφείς τονίζουν ότι αυτή ακριβώς η διαφορά καθιστά την παρέμβαση της πολιτείας ακόμη πιο αναγκαία, καθώς είναι δύσκολο να διατηρήσει κανείς αποστάσεις από το σύγχρονο διατροφικό περιβάλλον.
Η Γκίαρχαρντ υποστήριξε ότι θα πρέπει να είναι εφικτός ο διαχωρισμός μεταξύ επιβλαβών υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και άλλων ειδών διατροφής, αντίστοιχα με τον τρόπο που τα αλκοολούχα ποτά διακρίνονται από τα υπόλοιπα ροφήματα.
Η μελέτη υποστηρίζει ότι τα UPFs πληρούν τα «κριτήρια» για να θεωρηθούν εθιστικές ουσίες και, όπως επισημαίνεται, «οι βλαβερές επιπτώσεις τους είναι σαφείς, ανεξάρτητα από τον εθιστικό τους χαρακτήρα».
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Μάρτιν Γουόρεν, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος του ινστιτούτου Quadram, ενός εξειδικευμένου κέντρου έρευνας τροφίμων, σημείωσε πως, παρότι υπάρχουν παραλληλισμοί μεταξύ UPFs και καπνού, οι συγγραφείς ενδέχεται να προχωρούν σε «υπερβολικές γενικεύσεις».
Οπως ανέφερε, τίθεται το ερώτημα αν τα UPFs είναι, όπως η νικοτίνη, «εγγενώς εθιστικά με φαρμακολογικούς όρους ή αν κυρίως εκμεταλλεύονται επίκτητες προτιμήσεις, τους εσωτερικούς μηχανισμούς ανταμοιβής και την ευκολία.
Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία να εξεταστεί αν οι αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία που αποδίδονται στα UPFs οφείλονται στη σύστασή τους ή στο γεγονός ότι αντικαθιστούν «ολόκληρα τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, μικροθρεπτικά συστατικά και προστατευτικές φυτοχημικές ουσίες».
«Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη», ανέφερε, «καθώς επηρεάζει το αν οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι παρόμοιες με τον έλεγχο του καπνού ή να δώσουν προτεραιότητα στη βελτίωση της ποιότητας της διατροφής, στα πρότυπα αναδιαμόρφωσης των προϊόντων και στη διαφοροποίηση του διατροφικού συστήματος».
Με πληροφορίες του Guardian
