Τι το παράδοξο μπορεί να κουβαλάει ο καθημερινός μας ύπνος; Αρκετοί είμαστε εξοικειωμένοι με την άπνοια, το ροχαλητό, ακόμη και με την αϋπνία, να όμως που υπάρχει μία ακόμη, λιγότερο γνωστή, υπνική διαταραχή: η παραδοξική αϋπνία ή αλλιώς ψευδοαϋπνία. Στην ουσία πρόκειται για μια κατεξοχήν εσφαλμένη αντίληψη της κατάστασης του ύπνου. Οι άνθρωποι που βρίσκονται μπρος στο φάσμα της παραδοξικής αϋπνίας, ενώ έχουν κοιμηθεί έναν ικανοποιητικό αριθμό ωρών, όταν ξυπνούν έχουν την αίσθηση πως δεν έχουν κοιμηθεί καθόλου.
Η πρώτη φορά που περιγράφηκε στην ιατρική βιβλιογραφία ήταν από τον ψυχολόγο Άρθουρ Σπίλμαν, το 1987. Μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από μια δραστική απόκλιση μεταξύ του τρόπου με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τη διάρκεια του ύπνου του και των πραγματικών αντικειμενικών μετρήσεων του ύπνου που λαμβάνονται μέσω της πολυυπνογραφίας, ήτοι της τυπικής μεθόδου για την αξιολόγηση του ύπνου.
Οι άνθρωποι που πάσχουν από παραδοξική αϋπνία, ενώ έχουν κοιμηθεί έναν ικανοποιητικό αριθμό ωρών, όταν ξυπνούν έχουν την αίσθηση πως δεν έχουν κοιμηθεί καθόλου.
Τα άτομα με αυτού του είδους την αϋπνία συχνά αναφέρουν ότι βιώνουν παρατεταμένες περιόδους αφύπνισης κατά τη διάρκεια της νύχτας, δυσκολία στην έναρξη ή τη διατήρηση του ύπνου ή ακόμα και καθόλου ύπνο. Ωστόσο, οι ιατρικές καταγραφές, οι οποίες παρακολουθούν την εγκεφαλική δραστηριότητα, τις κινήσεις των ματιών και άλλες παραμέτρους κατά τη διάρκεια του ύπνου, συχνά δείχνουν φυσιολογικά πρότυπα, με φυσιολογική ποσότητα και ποιότητα ύπνου. Κάπως έτσι εμφανίζεται το παράδοξο: τα άτομα που πάσχουν από αυτό το είδος αϋπνίας βιώνουν δυσφορία και μειωμένη λειτουργικότητα λόγω της αντιληπτής έλλειψης ύπνου.
Τα πειράματα
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο τέλος του 2024 στο ΕΡΜΑ Journal, ένας από τους λόγους που μπορούν να οδηγούν σε αυτή τη διαταραχή είναι το μικροβίωμα του εντέρου που διαφέρει από εκείνους που έχουν μια τυπική αϋπνία. Αυτό σημαίνει ότι κάθε ασθενής χρειάζεται εξατομικευμένη πρόβλεψη ή θεραπεία. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, άλλοι πιθανοί παράγοντες είναι η κατάθλιψη, το άγχος, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ενός εκάστου, οι κοινωνικές σχέσεις, ακόμα και δομικές-λειτουργικές διαφορές στον εγκέφαλο.
Ο νευρολόγος και αναλυτής ύπνου Μάθιου Ριντ, της ιατρικής σχολής Johns Hopkins, σημειώνει στον Guardian ότι συμβαίνει συχνά σε ανθρώπους που πάσχουν από αϋπνία να πιστεύουν πως έχουν κοιμηθεί ελάχιστα, ενώ στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο δεν ισχύει. «Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που δεν τους ξεκουράζει ο ύπνος τους», σημειώνει με έμφαση.
Γίνεται, λοιπόν, να έχουμε τόσο λανθασμένη εκτίμηση του καθημερινού μας ύπνου; Ο Τομά Αντιγιόν, γνωστικός νευροεπιστήμονας στο Ινστιτούτο Εγκεφάλου του Παρισιού, μιλώντας στη Le Monde, αναφέρει πως η επίγνωση κατά τη διάρκεια του ύπνου είναι πιο λεπτή από ό,τι πιστεύαμε πριν από κάποια χρόνια. Σε πειράματα σχετικά με τη μνήμη κατά τη διάρκεια του ύπνου, έβλεπε κάποιον να κοιμάται, κάτι που επιβεβαιωνόταν από την εγκεφαλική του δραστηριότητα σε πραγματικό χρόνο. Στη συνέχεια, ο ίδιος άνθρωπος επέμενε ότι δεν είχε κοιμηθεί. Ο Αντιγιόν συνειδητοποίησε ότι το είχε βιώσει και ο ίδιος, όπως και αρκετοί ακόμα – όπως οι μαθητές του, οι οποίοι αποκοιμιούνταν στην τάξη, αλλά δεν είχαν ιδέα ότι είχαν αποκοιμηθεί.
Ποιότητα ζωής
Η αναγνώριση των συμπτωμάτων της παραδοξικής αϋπνίας είναι πρωταρχικής σημασίας για την αναζήτηση κατάλληλης ιατρικής φροντίδας. Εντοπίζοντας αυτά τα συμπτώματα νωρίς, τα άτομα μπορούν να εφαρμόσουν αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης και θεραπευτικές προσεγγίσεις για τη διαχείριση της κατάστασής τους. Ορισμένα συνηθισμένα σημάδια και συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν την παρουσία παραδοξικής αϋπνίας είναι τα εξής: δυσκολία στον ύπνο ή στη διατήρησή του, επίμονη πεποίθηση ότι δεν κοιμούνται αρκετά, παρά τα στοιχεία που αποδεικνύουν το αντίθετο, κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας και υπερβολική υπνηλία, αυξημένη ανησυχία ή άγχος για τον ύπνο και μειωμένη λειτουργικότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η απογοήτευση και το άγχος, αντιδράσεις που ενδέχεται να επιδεινώσουν περαιτέρω τις δυσκολίες του ύπνου. Αυτός ο φαύλος κύκλος μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικό αντίκτυπο στη συνολική ευεξία και την ποιότητα ζωής τους.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι παράγοντες του τρόπου ζωής που επηρεάζουν τον ύπνο, όπως η υπερβολική πρόσληψη καφεΐνης, τα ακανόνιστα προγράμματα ύπνου ή οι περιβαλλοντικές διαταραχές, θα πρέπει να αποκλειστούν πριν θεωρηθεί η παραδοξική αϋπνία ως η κύρια αιτία δυσκολιών που σχετίζονται με τον ύπνο. Ο εντοπισμός και η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα του ύπνου και να ανακουφίσει από τα συμπτώματα.
Μπορούμε να κοιμηθούμε καλύτερα;
Προς το παρόν δεν υπάρχει ακριβής θεραπεία αυτής της αϋπνίας, εντούτοις, αν κάποιος ακολουθήσει πιστά κάποια βήματα, σίγουρα θα ωφεληθεί: φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπεία και εκπαίδευση ύπνου. Τα φάρμακα για την αϋπνία συνήθως περιλαμβάνουν ηρεμιστικά και υπνωτικά, τα οποία στοχεύουν στο να μας βοηθήσουν είτε να κοιμηθούμε είτε να παραμείνουμε κοιμισμένοι. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ενδέχεται να προκαλέσουν εθισμό.
Προς το παρόν δεν υπάρχει ακριβής θεραπεία αυτής της αϋπνίας, εντούτοις, αν κάποιος ακολουθήσει πιστά κάποιες ιατρικές συμβουλές, θα ωφεληθεί.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι ένας τύπος ψυχοθεραπείας που μερικές φορές συνιστάται για την παραδοξική αϋπνία. Αν και δεν υπάρχει εκτεταμένη έρευνα που να υποστηρίζει την αποτελεσματικότητά της, είναι μια λογική σύσταση δεδομένου ότι μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση πιο υγιεινών πεποιθήσεων και προοπτικών για τον ύπνο. Η εκπαίδευση ύπνου σχετικά με την υγιεινή του ύπνου ή μια συζήτηση για τα ευρήματα που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια μελετών ύπνου είναι στοιχεία που μπορούν να φανούν χρήσιμα ώστε να δημιουργηθούν καλύτερες νυχτερινές ρουτίνες, οι οποίες, αν μη τι άλλο, είναι ένα πρώτο, αλλά άκρως σημαντικό βήμα προς την ομαλή μετάβαση στο μονοπάτι του ύπνου.
