Στα θρανία για την προστασία της θάλασσας

Η θάλασσα δεν γνωρίζει σύνορα. Οπως τα όμορφα στοιχεία της ο

άνθρωπος τα συναντά και στο Αιγαίο και στην Αδριατική και στο

Λιβυκό πέλαγος, έτσι και η ρύπανσή της «ταξιδεύει» από τη Μεσόγειο

στον Εύξεινο Πόντο και τούμπαλιν. Προκειμένου να προστατευθεί,

έχουν θεσπιστεί Οδηγίες και νομοθεσία που ισχύει για τα κράτη-μέλη

της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ωστόσο, κάποιες από τις χώρες του Εύξεινου Πόντου δεν ανήκουν

στην Ε.Ε., οπότε δεν είναι υποχρεωμένες να γνωρίζουν και να

εφαρμόζουν τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Τώρα θα είναι σε θέση να μάθουν

και να ακολουθούν βήματα προς σύγκλιση με τις υπόλοιπες μεσογειακές

χώρες, μέσα από δραστηριότητες όπως το Θερινό Σχολείο που

διοργανώνει το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών στη Χίο, το οποίο

ξεκινά μεθαύριο και ολοκληρώνεται την Παρασκευή 8/6 στο Ιδρυμα

«Μαρία Τσάκος». Στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου

Πόντου (ΟΣΕΠ), που εδρεύει στην Κωνσταντινούπολη, ανήκουν η

Αλβανία, η Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, η Βουλγαρία, η Γεωργία, η

Ελλάδα, η Μολδαβία, η Ρουμανία, η Ρωσία, η Τουρκία, η Ουκρανία, η

Σερβία.

Το Θερινό Σχολείο διοργανώνεται στο πλαίσιο της διετούς

προεδρίας της Ελλάδας στην Ομάδα Εργασίας για την Επιστήμη και την

Τεχνολογία του ΟΣΕΠ, η οποία λήγει στο τέλος Ιουνίου. Η εν λόγω

διοργάνωση εντάσσεται στο διαμεσογειακό πρόγραμμα PERSEUS (Policy

oriented Marine Environmental Research for the Southern European

Seas), στο οποίο συμμετέχουν 54 Ινστιτούτα από 22 χώρες, ενώ

συνεργάζονται περισσότεροι από 250 επιστήμονες και το ΕΛΚΕΘΕ έχει

αναλάβει από τις αρχές του 2012 έως το τέλος του 2015 τον

συντονισμό του προγράμματος, με επικεφαλής τον διευθυντή Ερευνών

του ΕΛΚΕΘΕ, Β. Παπαθανασίου.

Σε έντεκα παραμέτρους συνοψίζονται οι στόχοι με τους οποίους

πρέπει να συγκλίνουν οι χώρες του Ευξείνου Πόντου, σύμφωνα με τη

βιολόγο – ωκεανογράφο του ΕΛΚΕΘΕ, κ. Καλλιόπη Πάγκου, αρμόδια για

τη διοργάνωση του Θερινού Σχολείου. «Οι επιστήμονες που θα το

παρακολουθήσουν, θα ενημερωθούν για τη θαλάσσια στρατηγική ώστε να

εξοικειωθούν με τις πολιτικές αυτές και να τις εφαρμόσουν στα

υδάτινα περιβάλλοντα των χωρών τους». Πρώτος και ίσως

σημαντικότερος στόχος, είναι η διατήρηση της βιοποικιλότητας, αλλά

και η παρατήρηση των ξενικών ειδών και των μη αυτοχθόνων.

Ευτροφισμός

Στους παράγοντες πάνω από τους οποίους πρέπει να «σκύψουν» οι

επιστήμονες των προαναφερθεισών χωρών, είναι ακόμη «η έρευνα για

τους πληθυσμούς των οστρακόδερμων», εξηγεί η κ. Πάγκου, «καθώς και

το τροφικό πλέγμα (αλυσίδα) αλλά και ο ευτροφισμός». Ο τελευταίος

μπορεί να επιφέρει αλυσιδωτές συνέπειες. Παρουσιάζεται συνήθως σε

λίμνες ή κλειστούς κόλπους, με την υπερβολική αύξηση της

συγκέντρωσης νιτρικών και φωσφορικών ιόντων από λιπάσματα και

απορρυπαντικά. Τα βακτήρια και οι άλγες (φύκη) αυξάνονται σε αριθμό

τέτοιο, που μπορεί να σχηματίζουν επικάλυμμα στο νερό. Με αυτό τον

τρόπο, όμως, το ηλιακό φως δεν μπορεί να φθάσει ώς τον βυθό,

προκαλώντας σκίαση στο νερό κάτω από την επιφάνεια. Χωρίς φως, τα

ψάρια ψοφάνε. «Ανάλογο περιστατικό είχε συμβεί το 2009 στον Μαλιακό

κόλπο» θυμίζει η κ. Πάγκου.

Ετερος σημαντικός παράγοντας που θα αναλυθεί στο Θερινό Σχολείο

είναι «η ακεραιότητα του βυθού, δηλαδή ότι δεν πρέπει να

διαταράσσεται η μορφή του από μεθόδους αλιείας», όπως η συρτή και η

καθετή, «αλλά και τα λιβάδια Ποσειδωνίας». Ακόμη, μεγάλη είναι η

σημασία της ανανέωσης των υδάτων, η οποία διαταράσσεται όταν

«γίνονται έργα που τα καθιστούν στάσιμα, όπως μώλοι», συμπληρώνει η

κ. Πάγκου.

Οι ρύποι ανήκουν στους παράγοντες στους οποίους οφείλουν να

επιστήσουν την προσοχή τους οι ενδιαφερόμενες χώρες. «Αναφερόμαστε

τόσο στα σκουπίδια, όσο και στους ρύπους που ανιχνεύονται στα

ψάρια, όπως βαρέα μέταλλα -μόλυβδος, υδράργυρος (σ. σ.: μπορεί να

επηρεάσει τη νευρολογική ανάπτυξη των εμβρύων, των παιδιών και των

εφήβων), κ. ά. – τα οποία πρέπει να βρίσκονται εντός των επιτρεπτών

θεσπισμένων ορίων». Μερικά είδη ψαριών, που καταναλώνονται ευρέως,

μπορεί να περιέχουν υψηλά επίπεδα μεθυλικού υδραργύρου, PBCs

(πολυχλωριούχα διφαινύλια), διοξίνες κ. ά.

Δύο από τα πιο σημαντικά «κεφάλαια» στα οποία θα ενημερωθούν οι

επιστήμονες των παρευξείνιων χωρών στο μεθαυριανό εβδομαδιαίο

Θερινό Σχολείο του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών στη Χίο,

ώστε να εναρμονίσουν την πολιτική προστασίας των θαλασσών τους με

την ευρωπαϊκή, «είναι η ενέργεια αλλά και ο υποθαλάσσιος θόρυβος

και πώς αυτά μπορεί ενδεχομένως να επηρεάσουν τη θαλάσσια ζωή»,

προσθέτει η βιολόγος – ωκεανογράφος του ΕΛΚΕΘΕ, κ. Καλλιόπη Πάγκου,

αρμόδια για τη διοργάνωση του Θερινού Σχολείου. «Στις ΗΠΑ, για

παράδειγμα, σε μια περίπτωση εξόρυξης υδρογονανθράκων, η άντληση

σταμάτησε την περίοδο που ζευγάρωναν τα δελφίνια και συνεχίστηκε

κατόπιν», αναφέρει, δείχνοντας πώς στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού

γίνονται σεβαστοί οι νόμοι της Φύσης. Πάντως, ενδιαφέρον

παρουσιάζει η προθυμία ορισμένων χωρών να εναρμονιστούν με το

ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, μολονότι δεν είναι υποχρεωμένες. «Οπως η

Τουρκία, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει τις απαιτούμενες διαδικασίες

ώστε να εφαρμόσει την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα ύδατα» καταλήγει η κ.

Πάγκου.