για την παράκτια ζώνη
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΙΑΛΙΟΥ
Καίτοι απέχει μόλις δύο ώρες από την Αθήνα, έμενε για χρόνια
«κλειστή», σχεδόν εσωστρεφής. Την τελευταία 15ετία, όμως, η Ανδρος
άλλαξε πρόσωπο, γνωρίζοντας -προ κρίσης- έντονη οικοδομική
δραστηριότητα, ιδίως στη δυτική πλευρά της. Η θέσπιση του πρώτου
ολοκληρωμένου πλαισίου προστασίας για την Ανδρο έρχεται με είκοσι
χρόνια καθυστέρηση, με τη φιλοδοξία να εξορθολογίσει την ανάπτυξη
του νησιού. Ποια είναι τα καλά του πλαισίου και τι μπορούμε να
διδαχθούμε από την περίπτωση της Ανδρου;
Aρχή από το 1992
Η πρώτη προσπάθεια για τη δημιουργία ενός ενιαίου πλαισίου
προστασίας στην Ανδρο, όπως και σε άλλα νησιά, ξεκίνησε στις αρχές
της δεκαετίας του ’90. Το 1992 ανατέθηκε από το τότε ΥΠΕΧΩΔΕ ειδική
χωροταξική μελέτη (στο πλαίσιο του προγράμματος Envireg), με σκοπό
τον καθορισμό Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου. Χρειάστηκε να περάσουν δέκα
χρόνια προτού η ΖΟΕ Ανδρου ολοκληρωθεί, εγκριθεί από τις υπηρεσίες
και αποσταλεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας ως σχέδιο προεδρικού
διατάγματος. Ενα έτος αργότερα το ΣτΕ επισήμανε την «ανάγκη ταχείας
προώθησης του σχεδίου, ενόψει του μακρού χρόνου που έχει διαρρεύσει
από την έναρξη της διαδικασίας καθορισμού ΖΟΕ. Το ΥΠΕΧΩΔΕ τότε
ξεκίνησε να επιβάλλει αναστολή χορήγησης οικοδομικών αδειών σε 12
περιοχές, που επρόκειτο να προστατευθούν αυστηρά από τη δόμηση
(αντιστοιχούν στο 2% της έκτασης του νησιού). Ακολούθησαν ακόμα
τρεις ετήσιες αναστολές, μέχρι που το ΣτΕ, έπειτα από προσφυγή
θιγόμενων από αυτές, έκρινε το αυτονόητο, ότι η πρακτική των
«προσωρινών» αναστολών δόμησης δεν μπορεί να συνεχίζεται στο
διηνεκές. Πιεζόμενο από τη λήξη της ετησίας ανατολής, το 2010 το
υπ. Περιβάλλοντος προώθησε κατεπειγόντως τη δημιουργία της ΖΟΕ
Ανδρου, η οποία τελικά θεσπίστηκε τον Νοέμβριο του 2011 (ΦΕΚ ΑΑΠ
291/4.11.2011).
Τι προβλέπει, λοιπόν, το νέο πλαίσιο για το νησί; Θέτει
διαφορετικούς περιορισμούς για τρεις ζώνες του: για όλη την
παράκτια ζώνη (σε βάθος 350 μέτρων από τη γραμμή αιγιαλού), για 12
περιοχές προστασίας της φύσης και για το λοιπό νησί. Πολύ
συνοπτικά:
– Για όλο το νησί πλην των 12 προστατευόμενων περιοχών, ορίζει
ελάχιστο όριο αρτιότητας και κατάτμησης τα 4 στρέμματα (καταργεί
τις παρεκκλίσεις) με 25 μέτρα «πρόσωπο» σε νομίμως υφιστάμενο
δρόμο. Για τις κατοικίες, μέγιστη επιτρεπόμενη δόμηση είναι τα 150
τ.μ.
– Τα κτίσματα πρέπει να είναι ισόγεια ή, αν έχουν όροφο, να
φθάνει στο 30% της καλυπτόμενης επιφάνειας του κτιρίου.
– Ειδικά για την παράκτια ζώνη απαγορεύει την κοπή δένδρων, το
μπάζωμα, την αμμοληψία και τη χωροθέτηση υδατοκαλλιεργειών και
ρυπαινουσών εγκαταστάσεων.
Στις 12 περιοχές έχουν συμπεριληφθεί τα πιο σημαντικά
οικοσυστήματα του νησιού και οι ακτές ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους
(όπως προβλέπονταν ήδη από τη μελέτη του 1992) όπως το Πήδημα της
Γριάς, τα Αχλα και ολόκληρα τα Γαυρονήσια. Στις περιοχές αυτές δεν
επιτρέπεται καμία δόμηση ή εγκατάσταση ή εξορυκτική λατομική
δραστηριότητα και κάθε αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.
Ποια είναι τα θετικά του διατάγματος; Εκτός από την προστασία 12
σημαντικών περιοχών, το πλαίσιο θέτει μερικούς ειδικούς
περιορισμούς: για παράδειγμα απαγορεύει την κατεδάφιση παλαιών
παραδοσιακών κτισμάτων, απαγορεύει την ανέγερση ανεμόμυλων και
περιστεριώνων, επιβάλλει τη δημιουργία υπόγειας υδατοδεξαμενής σε
όλα τα νέα κτίρια. Ταυτόχρονα περιορίζει τη διασπορά της δόμησης
εκτός των χωριών. Από την άλλη πλευρά δεν προχωρά σε πιο «τολμηρά»
μέτρα, λ. χ. να αυξήσει την ελάχιστη απόσταση από τον αιγιαλό ή την
ελάχιστη αρτιότητα.
Το «πρόσωπο» στον δρόμο διχάζει
Πώς αντιμετωπίζουν οι Ανδριώτες τη θέσπιση του πλαισίου; Αν
κρίνει κανείς από την απάντηση του δημάρχου Ανδρου, κ. Ιωάννη
Γλυνού, μάλλον… με ανάμεικτα συναισθήματα. «Κατ’ αρχήν, η θέσπιση
της Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου είναι θετική, γιατί έρχεται να
τακτοποιήσει κάποια πράγματα στο νησί, έστω κι αν δεν το κάνει στον
βαθμό που θα θέλαμε», λέει στην «Κ». «Αυτό που μας δημιουργεί
πρόβλημα είναι το σημείο που προβλέπει «πρόσωπο» σε νόμιμα
υφιστάμενο δρόμο ως προϋπόθεση για να χτίσεις.
Στην Ανδρο, νόμιμα υφιστάμενοι (και μάλιστα με βασιλικό
διάταγμα) είναι μόνο δύο δρόμοι. Πώς, λοιπόν, θα αποδείξεις ότι μια
παλιά «στενή» προϋπήρχε και δεν διανοίχθηκε; Το ζήτημα αυτό πρέπει
να αντιμετωπιστεί, αλλιώς ουσιαστικά καταργείται η εκτός σχεδίου
δόμηση».
Κατά τα άλλα, η εικοσαετής καθυστέρηση στη θέσπιση του πλαισίου
οδήγησε, σε ένα βαθμό, στην ακύρωσή του από τα τετελεσμένα. «Ο
αρχιτέκτων πολεοδόμος Κώστας Δασκαλάκης, που είχε αναλάβει την
πρώτη μελέτη για το νησί, είχε πει ότι «ο καλύτερος τρόπος να
καταστρέψεις κάτι είναι να ανακοινώνεις δημόσια ότι θα το
προστατεύσεις και μετά να μην το κάνεις». Σε αυτά τα χρόνια σε
πολλές από τις 12 προστατευόμενες περιοχές χτίστηκαν σπίτια,
ταβέρνες».
Οσον αφορά το μείζον για το νησί πρόβλημα των απορριμμάτων (η
χωματερή κατέρρευσε πριν από ένα έτος και όλα τα σκουπίδια
αποστέλλονται στην Αθήνα), ο κ. Γλυνός ελπίζει ότι μέχρι τον Ιούνιο
θα έχει επιλεγεί θέση για νέο ΧΥΤΑ.
