Το σκηνικό ήταν σουρεαλιστικό. Νωρίς το απόγευμα στον ΧΥΤΑ Φυλής, με γλάρους και ρακοσυλλέκτες να παρακολουθούν με αμυδρό ενδιαφέρον, εργαζόμενοι του ΕΔΣΝΑ, φορώντας μάσκες και λευκές στολές, έσκιζαν τις μαύρες σακούλες που είχε μόλις αδειάσει απορριμματοφόρο του Δήμου Αθηναίων για να εξετάσουν το περιεχόμενό τους. Ο λόγος για το ειδικό ενδιαφέρον που έδειχναν ήταν ότι οι σακούλες προέρχονταν από αθηναϊκό νοσοκομείο. Τα ευρήματα περιλάμβαναν γάντια μιας χρήσης, ορούς, άδειες σύριγγες, ακόμα και ματωμένες γάζες. Παρ’ όλα αυτά, έλαβαν το πράσινο φως για να ταφούν μαζί με τα υπόλοιπα σκουπίδια.
Οι αυστηρότεροι έλεγχοι στον ΧΥΤΑ ξεκίνησαν μετά τα απανωτά κρούσματα πρόσμειξης οικιακών και μολυσματικών αποβλήτων που εντοπίστηκαν τον περασμένο Νοέμβριο και Δεκέμβριο. Ο Παναγιώτης Μέρκος, γενικός επιθεωρητής Περιβάλλοντος, θυμάται μία χαρακτηριστική περίπτωση: «Ηταν μια ιδιωτική εταιρεία που είχε σύμβαση να μεταφέρει οικιακά απορρίμματα από νοσοκομείo στον ΧΥΤΑ. Οι εργαζόμενοι του ΕΔΣΝΑ ήλεγξαν το φορτίο και βρήκαν μια επίστρωση οικιακών πάνω πάνω κι από κάτω όλο μολυσματικά». Οι υπάλληλοι του ΕΔΣΝΑ, αφηγείται ο κ. Μέρκος, έδωσαν εντολή να επαναφορτωθούν τα ιατρικά απόβλητα και να οδηγηθούν για κατάλληλη επεξεργασία. Το φορτηγό, αντί να κατευθυνθεί λίγο παρακάτω στη μονάδα αποτέφρωσης του ΧΥΤΑ, ταξίδεψε έως τη μονάδα αποστείρωσης στη Θεσσαλονίκη, προσκόμισε από εκεί πιστοποιητικό της προβλεπόμενης επεξεργασίας και ζήτησε να πληρωθεί από το νοσοκομείο. «Παρότι μετέφερε τα μολυσματικά απόβλητα σε ανοιχτό κοντέινερ, κάτι που απαγορεύεται αυστηρά», παρατηρεί εντυπωσιασμένος από το θράσος ο κ. Μέρκος.
Σε ελέγχους τις επόμενες μέρες, οι υπάλληλοι του ΕΔΣΝΑ συνέχισαν να βρίσκουν μαζικές ποσότητες μολυσματικών αποβλήτων σε φορτία που όδευαν προς ταφή. Το αποτέλεσμα ήταν να συλλαμβάνονται με τη διαδικασία του αυτόφωρου οδηγοί απορριμματοφόρων από την Αθήνα και άλλους δήμους. Οταν οι οδηγοί απείλησαν ότι θα σταματούσαν να εξυπηρετούν τα νοσοκομεία, το υπουργείο Υγείας κατέφυγε σε μια προσωρινή λύση ανάγκης: με εγκύκλιο στις 23/12 όρισε, μεταξύ άλλων, ότι δύο υπάλληλοι από την Επιτροπή Διαχείρισης Αποβλήτων κάθε υγειονομικής μονάδας θα συνοδεύουν τους οδηγούς στον χώρο διάθεσης των απορριμμάτων. Παράλληλα, οι οδηγοί του Δήμου Αθηναίων έλαβαν εντολή να ζητούν βεβαιώσεις από τα νοσοκομεία ότι παραλαμβάνουν φορτία χωρίς μολυσματικά απόβλητα.
Τα έστελναν σε εισαγγελείς
Στον ΧΥΤΑ, σε ειδικό χώρο, γινόταν εξονυχιστικός έλεγχος των περιεχομένων του κοντέινερ από κλιμάκια του ΕΔΣΝΑ, ενίοτε με την παρουσία επιθεωρητών Περιβάλλοντος -πήγαν περίπου 15 φορές τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο- και της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Αττικής. Ο,τι μολυσματικά απόβλητα ανακαλύπτονταν διαχωρίζονταν και οδηγούνταν στη μονάδα αποτέφρωσης νοσοκομειακών αποβλήτων του ΧΥΤΑ. Τα ευρήματα καταγράφονταν και αποστέλλονταν στους εισαγγελείς Περιβάλλοντος και Πρωτοδικών. «Εγιναν δικογραφίες για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Πιστεύω ότι θα ακολουθήσουν και διώξεις», λέει ο κ. Μέρκος. Στις 23 Ιανουαρίου, το υπουργείο παρέτεινε για ακόμα έναν μήνα την ισχύ της εγκυκλίου.
«Στην αρχή έβρισκαν πάρα πολλά μολυσματικά», λέει στην «Κ» ο οδηγός απορριμματοφόρου του Δήμου Αθηναίων, τον οποίο συνοδεύσαμε σε νοσοκομείο όπου παρέλαβε κοντέινερ οικιακών απορριμμάτων και στη διαδρομή ώς τον έλεγχο στα δύσοσμα υψίπεδα του ΧΥΤΑ. Μη μπορώντας να ελέγξουν το περιεχόμενο του κοντέινερ, η μεταφορά του οποίου τους εξέθετε σε νομικούς και υγειονομικούς κινδύνους, ο οδηγός και οι συνάδελφοί του ένιωθαν «απροστάτευτοι», εξηγεί. «Τώρα είναι καλύτερα. Τα πιο πολλά νοσοκομεία έχουν μπει σε μια τάξη».
Οπως μας είπαν υπάλληλοι του ΕΔΣΝΑ και της εταιρείας «Ηλέκτωρ», οι χειρότεροι παραβάτες έως τον Δεκέμβριο ήταν τα δημόσια νοσοκομεία, ιδιαίτερα τα στρατιωτικά. Σύμφωνα με φύλλα αναφοράς των εισερχόμενων αποβλήτων (είναι στη διάθεση της «Κ»), τις πρώτες ημέρες μετά τα Χριστούγεννα τα μολυσματικά απορρίμματα από τα περισσότερα δημόσια νοσοκομεία ξεπερνούσαν, ως ποσοστό των εισερχόμενων φορτίων, το 15% της συνολικής μάζας. Σε ανησυχητικά πολλές περιπτώσεις ξεπερνούσαν το 25%.
Ο κίνδυνος χαλάρωσης των ελέγχων καραδοκεί
Με το πέρασμα των εβδομάδων και ιδιαίτερα τον Φεβρουάριο, η μεγάλη πλειονότητα των νοσοκομείων, ιδιωτικών και δημόσιων, άρχισε να στέλνει καθαρά οικιακά απορρίμματα για ταφή στον ΧΥΤΑ. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα τελευταία τέσσερα φύλλα αναφοράς (18-21 Φεβρουαρίου), 80 από τα 84 φορτία έχουν μηδενικά μολυσματικά υπολείμματα, ενώ προς αποτέφρωση οδηγούνται 780 κιλά από τους 143 τόνους του συνολικού βάρους των απορριμμάτων (0,5%).
Η λήξη της μεταβατικής περιόδου στις 21 Φεβρουαρίου, ωστόσο, έχει ήδη γίνει αισθητή. Ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας της Αθήνας, Ανδρέας Βαρελάς, λέει ότι ήδη πολλά νοσοκομεία, μετά την ημερομηνία αυτή, σταμάτησαν να παρέχουν στους οδηγούς τις βεβαιώσεις που απαιτεί ο δήμος. Επιπλέον, οι έλεγχοι στον ΧΥΤΑ έχουν γίνει πιο χαλαροί, χωρίς τη συνοδεία των υπαλλήλων των νοσοκομείων. «Ενα κλιμάκιο του ΕΔΣΝΑ ελέγχει επιλεκτικά, γράφει τις πινακίδες και τα ονόματά μας. Δεν είναι όπως τους προηγούμενους δύο μήνες», παρατηρεί ο οδηγός του δήμου. Η έκτακτη διαδικασία, όπως εξηγεί, ήταν ιδιαίτερα χρονοβόρα, συχνά εξαιτίας της καθυστερημένης άφιξης των υπαλλήλων των νοσοκομείων για τον επιτόπιο έλεγχο – «κάπου τα είχανε βάλει μαζί μας, ότι εμείς φταίμε που τους τρέχουν».
Από την πλευρά του, ο Μιχάλης Γιαννάκος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων Δημόσιων Νοσοκομείων, δηλώνει ικανοποιημένος που τελείωσε η μεταβατική περίοδος. Οπως λέει στην «Κ», «δεν είναι λύση να ποινικοποιούνται και να οδηγούνται στο αυτόφωρο υπάλληλοι των νοσοκομείων και οδηγοί. Την ευθύνη την έχουν οι διοικητές». Σε μια χώρα με τεράστιο αριθμό υγειονομικών μονάδων (περίπου 16.000, συμπεριλαμβανομένων των αμέτρητων ιατρείων και μικρών εργαστηρίων ανά τη χώρα, τα μισά εκ των οποίων στην Αττική), ο κ. Μέρκος αναγνωρίζει ότι «το τελευταίο διάστημα, λόγω κρίσης, ενέσκηψε μια χαλαρότητα στη διαχείριση». Τα ιδιωτικά συνεργεία καθαρισμού, χαμηλού κόστους και με ανειδίκευτο προσωπικό, αλλά και οι «συνθήκες πολέμου» σε νοσοκομεία που βρίσκονται σε εφημερία και δεν έχουν αρκετούς εργαζομένους, είναι κάποια από τα στοιχεία, κατά τον γενικό επιθεωρητή, που συνέβαλαν σε αυτήν τη χαλαρότητα. «Τώρα όμως σφίξαμε πάλι, είμαστε σε καλό δρόμο. Δεν πρέπει να χαλαρώσουμε ξανά», λέει.
Οι τρεις κατηγορίες επικινδυνότητας και τα στάδια διαχείρισης των επικίνδυνων ιατρικών αποβλήτων
