Νέες προοπτικές για την περαιτέρω ανάπτυξη των βιοκαυσίμων, των
«συμμάχων» στη μείωση της εκπομπής ρύπων στην ατμόσφαιρα από τις
μετακινήσεις των οχημάτων, διανοίγονται με τον γλυκό σόργο. Τα
πολλαπλά πλεονεκτήματα για τον Ελληνα γεωργό και την ελληνική
οικονομία και το περιβάλλον παρουσίασε σε ενδιαφερόμενους η
Αναπτυξιακή Ανώνυμη Εταιρεία (ΟΤΑ) Αν. Θεσσαλονίκης, που τα
τελευταία δύο χρόνια συμμετέχει με συγγενείς φορείς από τη Γαλλία,
την Ισπανία και την Ελλάδα στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Sweethanol». Το
εν λόγω ενεργειακό φυτό καλλιεργείται συστηματικά στην Ινδία, το
Περού, την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Κίνα, τις ΗΠΑ και την
Ισπανία, που παράγεται βιοαιθανόλη. Στη Βραζιλία, μάλιστα, που
ενεργοποιήθηκε στον τομέα αυτό το 1973, ανακοίνωσε ότι σταματάει
την εισαγωγή βενζίνης χάρη στην αύξηση της παραγωγής βιοαιθανόλης
από τα 315 εργοστάσια που διαθέτει.
Η προσαρμογή, όμως, του φυτού στα μεσογειακά οικοσυστήματα είναι
πολύ καλή, μάλιστα πιλοτικές καλλιέργειες στη χώρα μας επέφεραν
εξαιρετικά καλές αποδόσεις. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με έρευνα του ΤΕΙ
Θεσσαλονίκης, η καλλιέργεια του σόργου σε εδάφη μειωμένης εισροής
και μετρίως αλατούχα αποδίδει από 492 – 762 λίτρα βιοαιθανόλης ανά
στρέμμα, ενώ σε εκτάσεις με υψηλή αλατότητα από 208 – 359 λίτρα ανά
στρέμμα. «Εχουμε ήδη ενημερώσει πολλούς αγρότες και γεωπόνους στην
Καρδίτσα, το Λιτόχωρο, τη Χαλάστρα Θεσσαλονίκης, τα Γρεβενά και τη
Μεσιά», λέει στην «Κ» ο γενικός διευθυντής της Αναπτυξιακής, κ.
Ιάκωβος Σαρηγιάννης. Διόλου τυχαίο, καθώς η καλλιέργεια του γλυκού
σόργου ίσως δώσει διέξοδο στα αδιέξοδα πολλών αγροτών, που τα
τελευταία χρόνια βλέπουν το εισόδημά τους να συρρικνώνεται.
Υπενθυμίζεται ότι στην Ευρώπη έχει ξεκινήσει η παραγωγή
βιοαιθανόλης, κυρίως από σιτηρά, στη χώρα μας όμως παράγεται προς
το παρόν μόνο βιοντίζελ και μικρές ποσότητες βιοαιθανόλης στο
πλαίσιο επιστημονικών μελετών. «Αυτή τη στιγμή ο γλυκός σόργος
είναι το δημοφιλέστερο ενεργειακό φυτό για την παραγωγή
βιοαιθανόλης» επισημαίνει ο κ. Κίτσιος Δήμας, αναπληρωτής καθηγητής
στο τμήμα Φυτικής Παραγωγής στα ΤΕΙ Θεσσαλονίκης, «στην Ελλάδα
επικρατούν οι πιο κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξή του».
Ο γλυκός σόργος παρουσιάζει το συγκριτικό πλεονέκτημα να
αναπτύσσεται σε όλους τους τύπους εδαφών, εύφορα και υποβαθμισμένα.
«Επιδεικνύει μεγάλες αντοχές σε συνθήκες καταπόνησης», υπογραμμίζει
ο κ. Δήμας. Είναι ανθεκτικός στις υψηλές θερμοκρασίες, στην
ξηρασία, την υπερβολική υγρασία και την αλατότητα, ενώ κάποιες
βελτιωμένες ποικιλίες επιδεικνύουν ανοσία σε ορισμένες ασθένειες.
«Η αντοχή στην αλατότητα είναι πολύτιμη, καθώς τα επόμενα χρόνια
προβλέπεται να αυξηθεί η αλατότητα των εδαφών λόγω της ανόδου της
στάθμης της θάλασσας», σημειώνει ο κ. Δήμας. «Παράλληλα, οι μικρές
απαιτήσεις της καλλιέργειας σε νερό ανταποκρίνονται στα νέα
περιβαλλοντικά δεδομένα των επόμενων ετών». Στα μειονεκτήματα της
καλλιέργειας καταγράφεται η υποβάθμιση της ποιότητας του εδάφους
μέσω της εξάντλησης της υγρασίας, των θρεπτικών στοιχείων και
κυρίως του αζώτου, η ανάπτυξη μικροοργανισμών από τα φυτικά
υπολείμματα. Για τους παραπάνω λόγους ενδείκνυται η εναλλαγή
καλλιεργειών μετά από δύο το πολύ διαδοχικά καλλιεργητικά έτη. «Ο
βιολογικός κύκλος του σόργου διαρκεί από 80 έως 180 μέρες», εξηγεί
ο κ. Δήμας. «Μετά τη συγκομιδή του μπορεί ο γεωργός να σπείρει ένα
χειμερινό σιτηρό ή ένα ψυχανθές».
Σημαντικά υποπροϊόντα
Η βιοαιθανόλη προκύπτει ως αποτέλεσμα απόσταξης, η οποία
πραγματοποιείται σε ειδικές εγκαταστάσεις, οι οποίες κατά τους
ειδήμονες δεν πρέπει να βρίσκονται σε απόσταση μεγαλύτερη των 30
χλμ. Στο χωράφι γίνεται η συγκομιδή και σύνθλιψη του φυτού απ’ όπου
παίρνει ο παραγωγός το σιρόπι. Ο γλυκός σόργος είναι πιο κατάλληλος
ως πρώτη ύλη για την παραγωγή βιοαιθανόλης σε σχέση π.χ. με το
ζαχαροκάλαμο, καθώς παρουσιάζει υψηλότερο ποσοστό σακχάρου και
παράλληλα δίνει σημαντικής αξίας υποπροϊόντα. Εν ολίγοις, τίποτα
δεν πάει «χαμένο». Από την κοπή και άλεση των στελεχών προς εξαγωγή
χυμού λαμβάνουμε τη βαγάσση, η οποία με κατάλληλη επεξεργασία
παράγει ηλεκτρισμό και θερμότητα κατά τη διάρκεια όλου του χρόνου.
«Οι παραγωγοί θα έχουν τη δυνατότητα να «πουλήσουν» την παραγόμενη
ενέργεια στο σύστημα», αναφέρει ο κ. Σαρηγιάννης. Εξίσου σημαντικό
υποπροϊόν τόσο των σπόρων του φυτού όσο και του αποξηραμένου χυμού
είναι η ζωοτροφή, μια διαδικασία ήδη γνωστή στους Ελληνες
αγρότες.
Μπορεί να αξιοποιηθεί και για ηλεκτρική ενέργεια
Οι επίδοξοι καλλιεργητές γλυκού σόργου για παραγωγή βιοαιθανόλης
περιμένουν το «πράσινο φως» από την αρμόδια επιτροπή του ΥΠΕΚΑ που
θα ορίσει το νομοθετικό πλαίσιο. Η κατασκευή εργοστασίων παραγωγής
βιοαιθανόλης θα διαρκέσει πάνω από δύο χρόνια. Υπολογίζεται ότι η
ανέγερση μεγάλων μονάδων επεξεργασίας κοστίζουν περί τα 100
εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι μικρότερου βεληνεκούς κοστίζουν 2 με 4
εκατομμύρια ευρώ. Οι επιστήμονες συστήνουν τα μικρότερης
δυναμικότητας εργοστάσια, τα οποία θα βρίσκονται σε μικρή απόσταση
από τις καλλιεργούμενες εκτάσεις, ώστε να περιορίζεται η έκλυση CO2
και να μειώνεται το κόστος μεταφοράς. «Ευελπιστούμε ότι ο νομοθέτης
θα προβλέψει αντίστοιχες ρήτρες με εκείνες της παραγωγής και
διάθεσης βιοντίζελ», καταλήγει ο κ. Σαρηγιάννης, «όπως την
υποχρέωση αγοράς της εγχώριας παραγόμενης βιοαιθανόλης από τα
διυλιστήρια».
Στο άμεσο, όμως, μέλλον μπορεί να αξιοποιηθεί μια ακόμα ιδιότητα
του ενεργειακού φυτού. «Ο γλυκός σόργος μπορεί να αποτελέσει πρώτη
ύλη για την παραγωγή βιοαερίου», αποκαλύπτει ο κ.
Παρασκευάς-Κυριάκος Πέττας, αντιπρόεδρος του ελληνικού Συνδέσμου
Βιοαερίου και μέλος του Συνδέσμου Παραγωγών Βιοκαυσίμων.
«Καλλιεργήσαμε γλυκό σόργο στον Εβρο και είχαμε απόδοση 5.600 κιλά
ανά στρέμμα σε ξηρικά χωράφια και 6.500 κιλά σε ποτιστικά χωράφια»,
περιγράφει. «Εν συνεχεία τροφοδοτούμε τους βιοαντιδραστήρες με
σόργο και προκύπτει το βιοαέριο, δηλαδή μεθάνιο. Και από τις
μηχανές εσωτερικής καύσης παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια». Η
κατασκευή μιας μονάδας 1 MW κοστίζει 3 με 4 εκατομμύρια ευρώ, μιας
3 MW 8 με 9 εκατομμύρια ευρώ. Σε κάθε μονάδα, που λειτουργεί
ακατάπαυστα, απασχολούνται 20 με 25 άτομα. Επισημαίνεται ότι μια
μονάδα δυναμικότητας 3 MW μπορεί να προσφέρει ηλεκτρική ενέργεια
και θέρμανση σε 4.000 κατοίκους. «Με το βιοαέριο μπορούμε να
δημιουργήσουμε δίκτυα τηλεθέρμανσης μέσα σε χωριά ή να θερμάνουμε
θερμοκήπια με οπωροκηπευτικά» αναφέρει ο κ. Πέττας. Οπως, μάλιστα,
ισχυρίζεται ο ίδιος «μονάδες 84 MW είναι έτοιμες προς υλοποίηση
μέσα στο 2012, αρκεί να αρθούν δύο θεσμικά εμπόδια».
Εν τω μεταξύ, πέντε χρόνια μετά την έναρξη παραγωγής βιοντίζελ
στη χώρα μας γίνεται ο πρώτος απολογισμός. «Η πρώτη ύλη που
προμηθευόμαστε είναι πλέον αποκλειστικά ελληνικής προέλευσης»,
τονίζει ο κ. Χάρης Ανδριανός, μέλος του ΕΣΠΑΒ (Ελληνικός Σύνδεσμος
Παραγωγών Βιοκαυσίμων). Στη συντριπτική πλειονότητα πρόκειται για
ηλίανθο και σε πολύ μικρά ποσοστά -περί το 10%- για ελαιοκράμβη.
Παράλληλα, όμως, παράγεται στη χώρα μας και βιοντίζελ «δεύτερης»
γενιάς από 15.000 τόνους τηγανέλαιο. Επισήμως, έχουν δηλωθεί την
καλλιεργητική περίοδο 1.162.000 στρέμματα καλλιεργειών που
προορίζονται για την παραγωγή βιοντίζελ, αλλά εκτιμάται ότι ο
«πραγματικός» αριθμός είναι μικρότερος. Ενα από τα σοβαρότερα
προβλήματα, σύμφωνα με ανθρώπους του χώρου, είναι οι καθυστερήσεις
και τα κενά στους ελέγχους των ενεργειακών καλλιεργειών από τους
αρμόδιους φορείς. Εξίσου ακανθώδες ζήτημα είναι η διάθεση του
βιοντίζελ στα διυλιστήρια, που δεν γίνεται πάντοτε όπως ορίζεται
από τον νόμο.
