Της ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΣ ΠΟΥΡΝΑΡΑ
Τα σπουδαία έργα τέχνης έχουν έναν μεγάλο σύμμαχο και εχθρό,
ταυτόχρονα. Ο χρόνος αναδεικνύει την αισθητική τους αξία αλλά
φθείρει τα υλικά, από τα οποία είναι φτιαγμένα. Χρώματα και
καμβάδες που είναι εκατοντάδων ετών, κινδυνεύουν, αν δεν έχουν τις
σωστές συνθήκες συντήρησης. Ετσι τα μουσεία έχουν προκαθορίσει την
ιδανική θερμοκρασία και υγρασία που σταματά ή περιορίζει σημαντικά
την απειλή της αλλοίωσης. Οι κανονισμοί αυτοί άρχισαν να
εφαρμόζονται από τη δεκαετία του ’50, με απώτερο στόχο να μην
υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις στο περιβάλλον όπου εκτίθεται η
τέχνη, είτε κάνει κρύο, είτε ζέστη.
Ομως οι καιροί αλλάζουν και έτσι τα μουσεία βρίσκονται σήμερα
στη δυσάρεστη θέση να απολογούνται για τη δική τους συμβολή στο
φαινόμενο του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με τον πατριάρχη της Τέιτ,
Νίκολας Σερότα, τα μουσειακά ιδρύματα κάνουν συνεχώς χρήση
κλιματισμού για την ψύξη και τη θέρμανση, χωρίς να έχουν μπει στη
διαδικασία να βρουν άλλους -φιλικότερους προς το περιβάλλον-
τρόπους για να προστατεύουν τα έργα.
Οι απόψεις του Σερότα ήρθαν στη δημοσιότητα, ύστερα από μια
συνάντηση ειδικών για το θέμα, όπου συζητήθηκαν όλα τα νέα
δεδομένα. O Βρετανός μάλιστα δεν δίστασε να πει ότι τα μουσεία
πρέπει να μην έχουν τόσο άκαμπτη πολιτική και απαράβατους κανόνες,
αναζητώντας όμως πάντα νέες μεθόδους διατήρησης των έργων,
εναρμονισμένες με τις οικολογικές επιταγές.
Οι πρώτες σημαντικές έρευνες για τη θέσπιση των κανόνων αυτών,
πρωτοέγιναν κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη
Βρετανία, όταν πολλά σημαντικά έργα τέχνης είχαν αποθηκευθεί για
λόγους ασφαλείας σε σιδηροδρομικές υπόγειες σήραγγες. Στον Β΄
Παγκόσμιο Πόλεμο μεταφέρθηκαν σε σπηλιές, προφυλαγμένες από την
υγρασία, στην Ουαλλία. Σήμερα πάντως για να εγκρίνει ένα μουσείο
τον δανεισμό έργου τέχνης ή αρχαιότητας πρέπει να έχει διασφαλίσει
ότι η αίθουσα στην οποία θα εκτεθεί θα έχει μόνιμα 21 βαθμούς
Κελσίου και 50% υγρασία.
Εκτοτε βέβαια οι επιστήμονες έχουν καταφέρει να εντοπίσουν με
μεγαλύτερη ακρίβεια τους παράγοντες που θα μπορούσαν να είναι
επιβλαβείς για τα έργα. Ο,τι και να κάνουν όμως είναι βέβαιο ότι
δεν μπορούν να εξαλείψουν πλήρως τον κίνδυνο.
Αυξημένη πίεση
«Υπάρχει τον τελευταίο καιρό η αίσθηση ότι τα καινούργια μουσεία
ή εκείνα που πρόσφατα ανακαινίσθηκαν δεν χρειάζεται να έχουν αυτήν
την πολιτική αναφορικά με την υγρασία και τη θερμοκρασία», λέει ο
παλιός διευθυντής της Tate Britain, Στίβεν Ντουσάρ. «Ομως, επειδή
αυξάνεται η πίεση να δανείζονται και να ταξιδεύουν έργα τέχνης που
παλαιότερα θα ήταν αδιανόητο να μετακινηθούν, οι παράμετροι
παραμένουν», προσθέτει στην εφημερίδα Γκάρντιαν.
Ακόμα λοιπόν και αν ένα μουσειακό ίδρυμα αποφάσιζε να γίνει πιο
τολμηρό, τότε τα υπόλοιπα δεν θα του δάνειζαν κανένα πολύτιμο
έκθεμα. Συνεπώς μπορεί στο μέλλον να δούμε να υιοθετούνται δύο
μέτρα και σταθμά: ένα για τις μόνιμες συλλογές και ένα για τις
περιοδικές εκθέσεις.
Ο Νίκολας Σερότα ευελπιστεί ότι τα επόμενα χρόνια, τα μουσεία θα
συνεργαστούν με τους επιστήμονες για να μπορέσουν από κοινού να
βρουν άλλες λύσεις. Μια από αυτές θα μπορούσε να είναι ένα έξυπνο
σύστημα εξαερισμού, που θα έβαζε για πάντα στην άκρη τον
κλιματισμό.
