Οι καρχαρίες συγκαταλέγονται στους αρχαιότερους σπονδυλωτούς θηρευτές της Γης. Οι ίδιοι – ή οι άμεσοι πρόγονοί τους – επέζησαν και από τις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις ειδών στην ιστορία του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης και πιο καταστροφικής, της εξαφάνισης Πέρμιας–Τριαδικής περιόδου, γνωστής και ως «Μεγάλος Θάνατος». Το κατακλυσμιαίο αυτό κλιματικό γεγονός αφάνισε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στη Γη, μεταξύ άλλων περίπου το 90% της θαλάσσιας ζωής.
Οι καρχαρίες, όμως, επέζησαν. Σήμερα συναντώνται σχεδόν σε κάθε γωνιά των ωκεανών και, ύστερα από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, έχουν αναπτύξει ορισμένα πραγματικά εντυπωσιακά χαρακτηριστικά.
Το BBC καταγράφει οκτώ απροσδόκητα στοιχεία για τους καρχαρίες.
1. Ξέρουν βασικά μαθηματικά
Οι καρχαρίες θεωρούνται συχνά θηρευτές που καθοδηγούνται αποκλειστικά από το ένστικτο και την όρεξή τους. Ωστόσο, η επιστήμη δείχνει ότι είναι αρκετά ευφυείς και μαθαίνουν εύκολα. Μπορούν να διακρίνουν ελάχιστες διαφορές μεταξύ ήχων, αλλά και αφηρημένα μοτίβα και πολύχρωμα γεωμετρικά σχήματα.
Σε ένα πείραμα, νεαροί γκρίζοι καρχαρίες μπαμπού αποδείχθηκε ότι θυμούνταν πληροφορίες για σχήματα και οπτικές ψευδαισθήσεις σχεδόν έναν χρόνο αργότερα. Επιπλέον, διαθέτουν βασικές μαθηματικές ικανότητες, ξεχωρίζοντας ποσότητες όπως το τρία από το πέντε ή το τέσσερα από το επτά (όχι όμως τόσο κοντινές ποσότητες όπως το τέσσερα και το πέντε).
2. Αγαπούν την τζαζ
Για τους καρχαρίες Port Jackson, η τζαζ φαίνεται πως έχει τον… πρώτο λόγο.
Ερευνητές εκπαίδευσαν καρχαρίες αυτού του είδους να κολυμπούν σε συγκεκριμένο σημείο του ενυδρείου τους όταν άκουγαν μουσική, ώστε να λαμβάνουν τροφή ως ανταμοιβή. Η μελέτη έδειξε ότι οι καρχαρίες συνέδεαν με επιτυχία το σημείο σίτισης όταν ακουγόταν τζαζ, όχι όμως όταν έπαιζε κλασική μουσική.
«Ηταν προφανές ότι οι καρχαρίες καταλάβαιναν πως έπρεπε να κάνουν κάτι όταν ακουγόταν η κλασική μουσική, αλλά δεν μπορούσαν να αντιληφθούν ότι έπρεπε να πάνε σε διαφορετική θέση», δήλωσε ο ερευνητής Κάλουμ Μπράουν.
3. Εχουν αφαλό
Αν και ορισμένα είδη γεννούν αυγά, πολλά άλλα – όπως οι ταυροκαρχαρίες και οι σφυροκέφαλοι – κυοφορούν τα μικρά τους στη μήτρα και τα τρέφουν μέσω ομφάλιου λώρου, όπως ακριβώς συμβαίνει στους ανθρώπους.
Γι’ αυτό τα νεογέννητα φέρουν για μερικές εβδομάδες ή μήνες έναν αφαλό, μέχρι να επουλωθεί το σημάδι από τον ομφάλιο λώρο.
Υπάρχουν όμως και είδη που δεν γεννούν αυγά ούτε κυοφορούν. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι ο ακανθώδης σκυλοκαρχαρίας, του οποίου η κύηση μπορεί να διαρκέσει έως και δύο χρόνια.
4. Τα μικρά τρώνε το ένα το άλλο μέσα στη μήτρα
Οι καρχαρίες «τίγρεις» ξεκινούν τη μάχη για την επιβίωση πριν ακόμη γεννηθούν. Τα θηλυκά διαθέτουν δύο μήτρες και σε καθεμία μπορούν να αναπτύσσονται έως και πέντε έμβρυα. Ωστόσο, τα έμβρυα τρέφονται με τα αδέλφια τους μέχρι να απομείνει μόνο ένα σε κάθε μήτρα.
Αφού καταναλώσουν τα αδέλφια τους, τα έμβρυα έχουν αποκλειστική πρόσβαση στα μη γονιμοποιημένα αυγά που συνεχίζει να παράγει η μητέρα τους, με αποτέλεσμα να γεννιούνται ιδιαίτερα ανεπτυγμένα.
5. Εχουν «κολλητούς»
Οι καρχαρίες δεν είναι οι μοναχικοί κυνηγοί όπως συνήθως παρουσιάζονται. Οι γκρίζοι υφαλοκαρχαρίες παραμένουν με την ίδια παρέα ακόμη και για τέσσερα χρόνια, χωρίζονται σε μικρότερες ομάδες, ακολουθούν διαφορετικές διαδρομές και επανενώνονται ανάλογα με την εποχή.
Οι νεαροί «κίτρινοι» καρχαρίες επίσης ζουν σε ομάδες και μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον νέες δεξιότητες, όπως πώς να βρίσκουν τροφή ή να αποφεύγουν τους θηρευτές. Προτιμούν να συναναστρέφονται άλλους «κίτρινους» καρχαρίες ίδιου μεγέθους και γνωστούς από το παρελθόν.
Ακόμη και οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες ενδέχεται να έχουν… καλύτερους φίλους. Δύο καρχαρίες του είδους, που ονομάστηκαν Σάιμον και Τζέκιλ, παρατηρήθηκαν να ταξιδεύουν μαζί επί 6.000 χιλιόμετρα.
6. Το δέρμα τους είναι καλυμμένο με «δόντια»
Το δέρμα του καρχαρία αποτελεί ένα πραγματικό θαύμα της φύσης. Στην Ιταλία του 18ου αιώνα χρησιμοποιούνταν για το γυάλισμα των άκρων των πολύτιμων βιολιών Stradivarius, ενώ στη βικτωριανή Βρετανία ήταν ιδιαίτερα δημοφιλές στους επιπλοποιούς.
Αντί για λέπια, το δέρμα των καρχαριών καλύπτεται από αναρίθμητα μικροσκοπικά «δόντια», γνωστά ως οδοντίδια (denticles). Η ροή του νερού τα πιέζει προς τα πίσω κατά την κίνηση του ζώου, μειώνοντας την υδροδυναμική αντίσταση.
Η αίσθηση που αφήνει το δέρμα του καρχαρία είναι αυτή ενός πολύ χοντρού γυαλόχαρτου.
7. Μπορούν να αισθανθούν τον χτύπο της καρδιάς σας
Οι καρχαρίες διαθέτουν οκτώ αισθήσεις. Πέρα από τις πέντε βασικές αισθήσεις του ανθρώπου – όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση και αφή – έχουν και εξειδικευμένες αισθήσεις που τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν μεταβολές στην πίεση ή στην ηλεκτρική τάση του νερού, ακόμη και το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Κατά μήκος κάθε πλευράς του σώματός τους εκτείνεται η πλευρική γραμμή, ένα σύστημα γεμάτο υγρό και αισθητήρια κύτταρα. Οι κινήσεις του νερού προκαλούν ταλαντώσεις στα τριχοειδή αυτά κύτταρα, επιτρέποντας στους καρχαρίες να αντιλαμβάνονται δονήσεις.
Αλλα αισθητήρια όργανα, διασκορπισμένα σε όλο το σώμα, εντοπίζουν ασθενή ηλεκτρικά πεδία που εκπέμπουν άλλα ζώα, επιτρέποντας στους καρχαρίες να κυνηγούν ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι ή να εντοπίζουν λεία κρυμμένη στην άμμο.
Παράλληλα, χιλιάδες μικροσκοπικοί πόροι στο κεφάλι τους λειτουργούν ως ηλεκτροϋποδοχείς και πιθανόν ως μαγνητοϋποδοχείς. Ετσι μπορούν να ανιχνεύουν τους ηλεκτρικούς παλμούς που δημιουργούνται από τις μυϊκές συσπάσεις κοντινών ζώων – ακόμη και τον χτύπο της καρδιάς τους. Πιθανότατα, οι ίδιες αυτές δομές τούς βοηθούν και να προσανατολίζονται σε ταξίδια χιλιάδων χιλιομέτρων, χρησιμοποιώντας το μαγνητικό πεδίο της Γης.
8. Οι καρχαρίες είναι αρχαιότεροι από τα δέντρα, τους δακτυλίους του Κρόνου και τον Πολικό Αστέρα
Οι καρχαρίες είναι πανάρχαιοι οργανισμοί. Τα αρχαιότερα απολιθωμένα ευρήματα που αποδίδονται στους προγόνους των σημερινών καρχαριών είναι λέπια ηλικίας περίπου 450 εκατ. ετών. Δηλαδή εμφανίστηκαν περίπου 60 εκατ. χρόνια πριν από τα πρώτα δέντρα, 220 εκατ. χρόνια πριν από τους δεινόσαυρους, 350 εκατ. χρόνια πριν από τον σχηματισμό των δακτυλίων του Κρόνου και 380 εκατ. χρόνια πριν από τη δημιουργία του Πολικού Αστέρα.
Τα πρώτα δόντια που έμοιαζαν με αυτά των καρχαριών εμφανίστηκαν πριν από περίπου 410 εκατ. χρόνια, ενώ οι πρώτοι οργανισμοί που έμοιαζαν πραγματικά με σύγχρονους καρχαρίες εξελίχθηκαν πριν από περίπου 380 εκατ. χρόνια. Πολλά από αυτά τα αρχαία ψάρια ίσως να μην ήταν καρχαρίες, αλλά συγγενικά είδη.
Πριν από περίπου 195 εκατομμύρια χρόνια εμφανίστηκε η αρχαιότερη γνωστή ομάδα σύγχρονων καρχαριών, με εύκαμπτες, προεξέχουσες γνάθους και μεγαλύτερη ταχύτητα στην κολύμβηση.
Σήμερα υπάρχουν περίπου 500 είδη καρχαριών. Ο αριθμός αυτός είναι σημαντικά μικρότερος από το μέγιστο που είχαν φτάσει πριν από περίπου 50 εκατ. χρόνια, αν και νέα είδη εξακολουθούν να ανακαλύπτονται.
Πηγή: BBC
