Τα τελευταία δέκα χρόνια η Τζάκι Κάρι εκτρέφει μέλισσες στη Νότια Καρολίνα και, όπως λέει, τα έντομά της σχεδόν πάντα ανυπομονούσαν να βγουν από την κυψέλη για να συλλέξουν τη γύρη. Ωστόσο, μια μέρα το περασμένο καλοκαίρι, βρήκε τις μέλισσές της τρομοκρατημένες και μαζεμένες στην είσοδο της κυψέλης. Οι μέλισσες είχαν κάθε λόγο να διστάζουν. Ανάμεσά τους κυκλοφορούσαν δολοφόνοι.
Ακριβώς έξω από την κυψέλη αιωρούνταν δύο κιτρινοπόδαρες σφήκες. Αν και είναι μικρότερες από ένα συνδετήρα χαρτιών, αυτά τα αρπακτικά έντομα διαθέτουν ένας δηλητηριώδες κεντρί και επιδεικνύουν μια σχεδόν σαδιστική αγριότητα όταν σκοτώνουν τις μέλισσες. Μόλις αρπάξουν το θήραμά τους, το διαμελίζουν αφαιρώντας το κεφάλι, τα πόδια και τα φτερά, ώστε να επικεντρωθούν στην πλούσια σε θρεπτικά συστατικά κοιλιά του.
«Το πιο σπαρακτικό είναι ότι οι μέλισσές μου δεν ξέρουν πώς να αμυνθούν», μονολογούσε η Κάρι, καθώς παρακολουθούσε αρκετές κιτρινοπόδαρες σφήκες να κάνουν βόλτες έξω από το μελισσοκομείο της. «Οι μέλισσες που ξέρουν πώς να αντιμετωπίζουν αυτές τις σφήκες βρίσκονται στην Ασία, όχι εδώ».
Οι κιτρινοπόδαρες σφήκες εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Νότια Καρολίνα στα τέλη του 2023 και εξαπλώθηκαν με εντυπωσιακή ταχύτητα σε ολόκληρη την περιοχή του Λοουκάντρι, μια ειδυλλιακή παράκτια ζώνη δημοφιλή για τις παραλίες και τα γήπεδα γκολφ της.
Το ήπιο, ζεστό κλίμα της περιοχής και η αφθονία μελισσών την καθιστούν πραγματικό παράδεισο για τις σφήκες, σύμφωνα με τον Μπραντ Κάβιν, επιθεωρητή μελισσοκομείων του Τμήματος Φυτικής Βιομηχανίας του Πανεπιστημίου Κλέμσον. Ο Κάβιν ηγείται των προσπαθειών εντοπισμού και εξόντωσής τους. Το 2024 η ομάδα του εντόπισε 16 φωλιές κιτρινοπόδαρων σφηκών. Μέχρι τα τέλη Ιουνίου του 2026, είχε ήδη απομακρύνει 345 φωλιές από την περιοχή. Ο Κάβιν ζει στο Γκρίνβιλ της Νότιας Καρολίνας και διανύει σχεδόν 400 χιλιόμετρα, αρκετές φορές τον μήνα, για να επισκεφτεί το Λοουκάντρι. Γιος πάστορα, παρομοιάζει συχνά την αποστολή της ομάδας του -να σώσει αυτόν τον παράκτιο παράδεισο από την εισβολή ενός ξενικού εντόμου- με μια βιβλική μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό. «Αυτό είναι ο Κήπος της Εδέμ», λέει, «κι εμείς πολεμάμε τον Σατανά».
Η Τζόρτζια και το Λοουκάντρι της Νότιας Καρολίνας αποτελούν πραγματικό παράδεισο τροφής για τις σφήκες. Η Τζόρτζια είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός μελιού στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το 2022 η Νότια Καρολίνα φιλοξενούσε σχεδόν 24.000 αποικίες μελισσών.
Οι μέλισσες δεν είναι η μοναδική λεία των σφηκών. Τρώνε τα πάντα: από κουφάρια ελαφιών μέχρι κελύφη στρειδιών και πεταμένα κεφάλια γαρίδων. Ο Κάβιν τις έχει δει ακόμη και να τρώνε νεκρούς αλιγάτορες.
Για να περιορίσει την εξάπλωσή τους, η ομάδα του Κλέμσον επικεντρώνεται στον εντοπισμό και την καταστροφή των φωλιών τους. Οι σφήκες κατασκευάζουν τις φωλιές τους από ξύλο και φυτικές ίνες, τις οποίες μασούν ώσπου να δημιουργηθεί μια μάζα που θυμίζει τσιμέντο. Η εσωτερική δομή, με τις χαρακτηριστικές κηρήθρες, περιβάλλεται από προστατευτικό περίβλημα με κυματιστά σχέδια που θυμίζουν όστρακα.
Για να τις εντοπίσει, η ομάδα δημιούργησε πέρυσι ένα δημόσιο σύστημα αναφορών. Ωστόσο, ο καταιγισμός πληροφοριών δεν αποδείχθηκε πάντοτε αξιόπιστος. Πολλές αναφορές ήταν λανθασμένες και αφορούσαν φωλιές άλλων ειδών σφηκών.
Παγίδες και παρακολούθηση
Η δεύτερη μέθοδος της ομάδας είναι να εντοπίζει τις σφήκες όσο βρίσκονται εκτός φωλιάς. Μέσα στο 2026 έχουν τοποθετήσει περισσότερες από 4.300 παγίδες σε ολόκληρη τη Νότια Καρολίνα. Οι παγίδες κατασκευάζονται με πλαστικούς κουβάδες και δοχεία και κρεμιούνται από κλαδιά δέντρων.
Για να προσελκύσουν τις σφήκες, οι ερευνητές παρασκευάζουν ένα ακαταμάχητο δόλωμα: μείγμα από χυμό σταφυλιού και σιρόπι καστανής ζάχαρης, το οποίο ο Κάβιν αποκαλεί χαριτολογώντας «χυμό Τζόρτζια», προς τιμήν της μητέρας του που κατάγεται από τη Σαβάνα. Το κολλώδες αυτό μείγμα αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό, καθώς προσελκύει τις σφήκες χωρίς να παγιδεύει ωφέλιμα έντομα, όπως οι μέλισσες. Στην αρχή ο Κάβιν αγόραζε κιβώτια χυμού από την Costco· πλέον προμηθεύεται ολόκληρες παλέτες. Μέχρι τα τέλη Ιουνίου, η ομάδα είχε ήδη χρησιμοποιήσει περίπου 15.500 λίτρα χυμού σταφυλιού και περισσότερους από τέσσερις τόνους καστανής ζάχαρης.
Οι παγίδες δεν έχουν σκοπό να εξαλείψουν τις κιτρινοπόδαρες σφήκες, αλλά να βοηθήσουν τους ερευνητές να εντοπίσουν τις περιοχές όπου συγκεντρώνονται. Αν σε μία παγίδα βρεθούν αρκετές σφήκες, είναι πολύ πιθανό να υπάρχει φωλιά κοντά.
Στη συνέχεια, ορισμένες παγίδες μετατρέπονται σε δολώματα και οι ερευνητές παρακολουθούν τις πτήσεις των σφηκών, οι οποίες συνήθως επιστρέφουν κατευθείαν στη φωλιά τους.
Παρά το μικροσκοπικό μέγεθος των εντόμων, η ομάδα δοκιμάζει και πιο εξελιγμένες μεθόδους εντοπισμού. Η απλούστερη είναι να σημαδεύουν τις σφήκες με έντονα χρωματισμένους μαρκαδόρους πριν τις απελευθερώσουν. Μια μπλε, κόκκινη ή κίτρινη κηλίδα κάνει πολύ πιο εύκολη την παρακολούθηση της πορείας τους μέσα στο πυκνό φύλλωμα.
Ακόμη πιο προηγμένη είναι η χρήση ηλεκτρονικών πομπών. Η ομάδα της Τζόρτζια χρησιμοποιεί μικροσκοπικούς ραδιοπομπούς υψηλής συχνότητας, ελάχιστα μεγαλύτερους από έναν κόκκο ρυζιού και βάρους μόλις 0,14 γραμμαρίων. Αφού αφαιρεθεί η σφήκα από την παγίδα, τοποθετείται πάνω σε πάγο ώστε να αναισθητοποιηθεί προσωρινά. Στη συνέχεια, ο πομπός στερεώνεται γύρω από τη μέση της με νήμα και της προσφέρεται φρέσκο μέλι για να αποκτήσει την απαραίτητη ενέργεια για την επιστροφή.
Οταν η σφήκα απογειωθεί, οι ερευνητές την παρακολουθούν με έναν απλό ανιχνευτή. Μόλις επιβεβαιωθεί η θέση μιας φωλιάς, ο Κάβιν καλεί ειδικούς για την απομάκρυνσή της. Ανάμεσα στους πιο έμπειρους είναι ο Νέιθαν Κρέλις και ο Γουες Λονγκ της εταιρείας Hilton Head Exterminators, οι οποίοι έχουν απομακρύνει εκατοντάδες φωλιές από τότε που εμφανίστηκε το έντομο στην πολιτεία.
Η απομάκρυνση μιας φωλιάς απαιτεί δεξιοτεχνία και γερά νεύρα. Οι εξολοθρευτές έρχονται συχνά αντιμέτωποι με επιθετικά σμήνη και ένα σχεδόν εκκωφαντικό βόμβο. Για να περιορίσουν τη χρήση χημικών ουσιών, σφραγίζουν την είσοδο της φωλιάς με ένα μικρό κομμάτι σφουγγαριού, δημιουργώντας έναν κλειστό θάλαμο.
Οταν οι σφήκες πάψουν να επιτίθενται, αποκολλούν τη φωλιά και την τοποθετούν μέσα σε μια διάφανη πλαστική σακούλα. Πίσω στα εργαστήρια της ομάδας, ο Κάβιν καταψύχει τη φωλιά για να εξοντώσει όσα έντομα έχουν επιζήσει.
Πηγή: nytimes
