Η Ελλάδα διαθέτει εκατοντάδες βραβευμένες ακτές και καταγάλανα νερά, που διαφημίζονται σε όλες τις τουριστικές αγορές, προσελκύοντας εκατομμύρια επισκέπτες. Φέτος, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η χώρα μας κέρδισε το «ασημένιο» και ήρθε στη δεύτερη θέση -μετά την Κύπρο- με τα πιο καθαρά νερά στην Ε.Ε., πολύ ψηλά στη σχετική λίστα, όπως άλλωστε όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Είναι της ίδιας υψηλής ποιότητας και τα νερά των παραλιών της Αττικής; Το ερώτημα απασχολεί ιδιαίτερα τους κατοίκους του Λεκανοπεδίου -σχεδόν τον μισό πληθυσμό της χώρας-, που αναζητούν τα καλύτερα σημεία για δροσερές βουτιές το Σαββατοκύριακο. Από πού είναι ασφαλές να ενημερώνονται οι πολίτες της Αττικής για την κατάσταση των υδάτων κολύμβησης προκειμένου να μην αποπροσανατολίζονται από αμφιβόλου αξιοπιστίας λίστες; Και τι πρέπει να γνωρίζουν για τις διαδικασίες;
Οι έλεγχοι για την ποιότητα των νερών διενεργούνται από υπεύθυνους υγειονομικούς υπαλλήλους των Περιφερειών ή διαπιστευμένους ιδιώτες. Πραγματοποιούνται για λογαριασμό του υπουργείου Περιβάλλοντος, ενώ ειδικά για την Αττική το υπουργείο Υγείας δημοσιοποιεί κάθε χρόνο τις περιοχές όπου υπάρχει πρόβλημα. Αυτή είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ελέγχονται επίσημα οι ακτές, σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία. Με τον ίδιο τρόπο -μέσω πιστοποιημένων εργαστηρίων- μπορούν και οι πολίτες να ελέγξουν την ποιότητα των νερών, ωστόσο οι τελικοί (επαν)έλεγχοι πρέπει να πραγματοποιούνται από το κράτος. Η «Κ» παρουσιάζει τη διαδικασία μέσα από δέκα ερωταπαντήσεις.
Τι ορίζει η νομοθεσία για τους ελέγχους στα νερά κολύμβησης;
Ο τρόπος διεξαγωγής των ελέγχων ορίζεται από την κοινοτική νομοθεσία και συγκεκριμένα την Οδηγία 2006/7/ΕΚ για τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης, την προστασία της δημόσιας υγείας και την πληροφόρηση του κοινού.
Πώς επιλέγονται οι ακτές που ελέγχονται;
Βάσει της Οδηγίας, τα σημεία δειγματοληψίας πρέπει να είναι στην περιοχή όπου αναμένεται μεγάλο πλήθος λουομένων ή υπάρχει ο μεγαλύτερος κίνδυνος ρύπανσης. Το κάθε κράτος-μέλος μπορεί να αυξήσει τις περιοχές όπου πραγματοποιεί δειγματοληψίες κατά το δοκούν, αρκεί να τηρεί τη συγκεκριμένη μεθοδολογία για τις δειγματοληψίες, την επεξεργασία και τη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων. Στον φετινό κατάλογο με τις πιο καθαρές παραλίες στην Ε.Ε. η Ελλάδα είχε τον μεγαλύτερο αριθμό μετρήσεων (1.734 ακτές κολύμβησης), ενώ ειδικά για την Αττική έγιναν μετρήσεις σε 186 σημεία.
Ποιος έχει την ευθύνη των ελέγχων;
Στην Ελλάδα, τις μετρήσεις πραγματοποιούν για λογαριασμό του υπουργείου Περιβάλλοντος οι Διευθύνσεις Υδάτων των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και οι Γενικές Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας & Κοινωνικής Μέριμνας των Περιφερειών της χώρας. Οι έλεγχοι είτε πραγματοποιούνται από υπεύθυνους υγειονομικούς υπαλλήλους είτε ανατίθενται από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και τις Περιφέρειες σε ιδιώτες, με πιστοποιημένα εργαστήρια.
Αν σε κάποια περιοχή υπάρχει πρόβλημα, αυτό δημοσιοποιείται;
Ολα τα αποτελέσματα των ελέγχων αναρτώνται κανονικά από το υπουργείο Περιβάλλοντος στη σελίδα bathingwaterprofiles.gr και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό περιβάλλοντος σε διαδραστικό χάρτη που αφορά όλη την Ευρώπη (https://www.eea.europa.eu/en/analysis/maps-and-charts/state-of-bathing-waters-in-2025).
Υπάρχουν σημεία στην Αττική όπου απαγορεύεται η κολύμβηση;
Κάθε έτος το υπουργείο Υγείας δημοσιοποιεί τα τμήματα των ακτών όπου δεν επιτρέπεται το κολύμπι: όλα τα λιμάνια, αγκυροβόλια και διαλυτήρια πλοίων, η ζώνη 50 μέτρων εκατέρωθεν των αγωγών ομβρίων και 200 μέτρων από τους αγωγούς εκβολής βιολογικών καθαρισμών. Επίσης, πέρυσι περιλαμβανόταν ζώνη 100 μέτρων εκατέρωθεν των εκβολών του ρέματος Πικροδάφνης και 200 μέτρων εκατέρωθεν των εκβολών του Ασωπού (στον Ωρωπό). Οι δήμοι έχουν υποχρέωση να αναρτούν πινακίδες στα σημεία αυτά που να ενημερώνουν για την απαγόρευση.
Κάθε πότε και πώς πρέπει να γίνονται οι έλεγχοι;
Η πρώτη δειγματοληψία πρέπει να γίνεται πριν από την έναρξη της κολυμβητικής περιόδου (Ιούνιος-Οκτώβριος) και κατόπιν οι επόμενες να γίνονται σε διάστημα που δεν ξεπερνά τις 30 ημέρες για όλη την κολυμβητική περίοδο.
Πώς γίνεται η δειγματοληψία;
Υπάρχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο. Απλοποιημένα, ο ελεγκτής μπαίνει στη θάλασσα σε βάθος 1-1,5 μέτρο, βυθίζει ανάποδα στο νερό ένα αποστειρωμένο μπουκαλάκι μέχρι να γεμίσει και κατόπιν το σφραγίζει και το πηγαίνει στο πιστοποιημένο εργαστήριο.
Τι είδους ρύπανση αναζητούν οι έλεγχοι ποιότητας;
Τα νερά κολύμβησης παρακολουθούνται για εντερόκοκκο και κολοβακτηρίδια, τα οποία υποδεικνύουν ρύπανση από αστικά λύματα. Οι μέθοδοι ανάλυσης των δειγμάτων καθορίζονται με ISO και είναι εγκεκριμένοι από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ).
Πώς κατατάσσονται τα αποτελέσματα των ελέγχων;
Τα αποτελέσματα κατατάσσουν τις ακτές κολύμβησης σε τέσσερις κατηγορίες: εξαιρετικής ποιότητας, καλής ποιότητας, επαρκούς ποιότητας και ανεπαρκούς ποιότητας. Στην τελευταία έκθεση για την Ελλάδα, σε 1.734 σημεία δειγματοληψίας το 97,1% ήταν εξαιρετικής ποιότητας. Μόλις ένα σημείο χαρακτηρίστηκε επαρκούς ποιότητας και κανένα ανεπαρκούς. Επίσης, δεν υπάρχει κατάταξη «κατάλληλη»-«ακατάλληλη» παραλία.
Μπορεί ένας απλός πολίτης να ζητήσει τη διενέργεια ελέγχου σε δείγμα που έχει συλλέξει;
Αν υπάρχει υπόνοια για ρύπανση, τότε ο πολίτης μπορεί να αναζητήσει βοήθεια σε πιστοποιημένο εργαστήριο και να αποστείλει τα αποτελέσματα για να υποβάλει καταγγελία και να ζητήσει έλεγχο είτε στη Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης είτε στην Περιφέρεια (Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας ή Διεύθυνση Περιβάλλοντος). Μπορείτε να βρείτε τα πιστοποιημένα εργαστήρια στη σελίδα του ΕΣΥΔ (https://esyd.gr/katalogos-ergastirion). Αν ο πολίτης πάρει μόνος του δείγμα, τότε ακόμα κι αν το εργαστήριο δεχθεί να το αναλύσει, δεν θα μπορεί να αποδείξει στις Αρχές ότι η δειγματοληψία έγινε από το συγκεκριμένο σημείο όπου ισχυρίζεται ή ότι έγινε σωστά.
