Η εμφάνιση εκατοντάδων τεράστιων καταβοθρών στην κεντρική Τουρκία μεταμορφώνει ριζικά το γεωγραφικό ανάγλυφο της περιοχής, με το φαινόμενο να πλήττει κυρίως την πεδιάδα του Ικονίου, μια ζώνη ζωτικής σημασίας για την αγροτική παραγωγή της χώρας.
Αν και το υπέδαφος της περιοχής είναι από τη φύση του ευάλωτο λόγω των ασβεστολιθικών και ευδιάλυτων πετρωμάτων, η ραγδαία επιδείνωση οφείλεται κυρίως στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Η λειψυδρία (με κατακόρυφη πτώση των βροχοπτώσεων) ανάγκασε τους αγρότες να στραφούν στην εντατική και ανεξέλεγκτη άντληση υπόγειων υδάτων. Για να ποτιστούν οι καλλιέργειες, όπως τα ζαχαρότευτλα και το καλαμπόκι, ανοίγονται συνεχώς βαθύτερες γεωτρήσεις.
Καθώς ο υδροφόρος ορίζοντας υποχωρεί δραματικά -σε ορισμένες περιοχές το νερό βρίσκεται πλέον σε τριπλάσιο βάθος σε σχέση με το παρελθόν- οι υπόγειες σπηλιές που προηγουμένως στηρίζονταν από την πίεση του νερού αδειάζουν. Χωρίς αυτή τη φυσική υποστήριξη, η οροφή των κοιλοτήτων καταρρέει, δημιουργώντας ξαφνικά τεράστιους κρατήρες στο έδαφος.
«Το νερό, και εν προκειμένω οι υπόγειοι ποταμοί, λειτουργεί ως μια εσωτερική δομή που διατηρεί την υγρασία, τη σταθερότητα και την αντοχή αυτών των περιοχών», αναφέρει ο Γκιουβέν Εκέν, ιδρυτής της Doğa Derneği, μιας περιβαλλοντικής οργάνωσης με έδρα την Τουρκία. «Η επάρκεια του νερού μειώνεται στην περιοχή εξαιτίας της ανεξέλεγκτης άρδευσης. Αυτοί οι υπόγειοι ποταμοί έχουν ουσιαστικά στερέψει. Ετσι, το νερό που κάποτε κυλούσε κάτω από την πεδιάδα του Ικονίου δεν υπάρχει πια. Ολόκληρο το σύστημα έχει ξεραθεί».
Οι επιπτώσεις στην περιοχή
Οι καταβόθρες αποτελούσαν ανέκαθεν χαρακτηριστικό της πεδιάδας του Ικονίου. «Τέτοιοι σχηματισμοί δημιουργήθηκαν στην περιοχή πριν από χιλιάδες χρόνια. Το οροπέδιο όπου βρίσκεται η καταβόθρα Κιζόρεν είναι ήδη γνωστό ως Οροπέδιο Ομπρούκ, καθώς η λέξη “ομπρούκ” είναι η τοπική τουρκική ονομασία για την καταβόθρα», αναφέρει ο Φετουλάχ Αρίκ, επικεφαλής του Τμήματος Γεωλογικής Μηχανικής στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Ικονίου.
Ωστόσο, ο αριθμός τους έχει αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια: όταν η καταβόθρα Ινόμπα σχηματίστηκε το 2008 ακριβώς δίπλα σε ένα χωριό και η καταβόθρα Γιαρίμογλου εμφανίστηκε το 2009 κοντά στον αυτοκινητόδρομο Ικονίου – Αδάνων, ορισμένοι άρχισαν να συνειδητοποιούν το μέγεθος της απειλής.
Οι επιστήμονες έχουν καταγράψει εκατοντάδες καταβόθρες στην επαρχία, μερικές από τις οποίες ξεπερνούν σε διάμετρο και βάθος τα 30 με 40 μέτρα. Οι κρατήρες αυτοί καταστρέφουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, απειλούν τις υποδομές και θέτουν σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή των κατοίκων και των ζώων. Πέρα από τις καταβόθρες, η ευρύτερη περιοχή αντιμετωπίζει έντονο πρόβλημα ερημοποίησης, καθώς δεκάδες φυσικές λίμνες έχουν στερέψει ολοκληρωτικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Η ανάγκη για αλλαγή
«Είναι εξαιρετικά σημαντικό για την επισιτιστική μας ασφάλεια… ως χώρα εξαρτιόμαστε από την αλιεία, τη δασοκομία και τη γεωργία, επομένως πρέπει να διατηρήσουμε αυτούς τους πόρους. Τα μέσα διαβίωσης των ανθρώπων βασίζονται σε αυτούς», αναφέρει ο Ερέν Ατάκ, στέλεχος στο WWF Τουρκίας. «Ποτέ δεν κατηγορώ τους αγρότες ή τις τοπικές κοινότητες. Γεννήθηκαν μέσα σε ένα παραδοσιακό σύστημα διαβίωσης. Είναι καθήκον της κυβέρνησης να σχεδιάζει, να ενημερώνει, να καθοδηγεί και να παρέχει κίνητρα».
«Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη ενέργειες για τη δημιουργία χαρτών επικινδυνότητας», δηλώνει ο Αρίκ. «Ο Χάρτης Επικινδυνότητας Καταβοθρών για την επαρχία του Ικονίου δημιουργήθηκε από μια ομάδα στην οποία συμμετείχαμε κι εμείς. Αυτοί οι χάρτες λαμβάνονται υπόψη στα χωροταξικά σχέδια. Επιπλέον, στις μελέτες πολεοδομικού σχεδιασμού πραγματοποιείται ειδική έρευνα για το πρόβλημα των καταβοθρών και καθορίζονται συγκεκριμένα μέτρα.
Ωστόσο, σε τελική ανάλυση, αν δεν αντιμετωπιστεί το ευρύτερο ζήτημα της χρήσης του νερού και των γεωργικών πρακτικών, το πρόβλημα θα διογκώνεται. Είναι εύκολο να ρίξει κανείς το φταίξιμο στην ξηρασία, όμως εκείνη απλώς έφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που σιγοβράζει εδώ και καιρό».
«Οι συνθήκες που παρατηρούμε στην πεδιάδα του Ικονίου, αυτές οι καταβόθρες… είναι ένα αμιγώς ανθρωπογενές πρόβλημα. Εμείς το δημιουργήσαμε. Η κλιματική κρίση, προφανώς, επιτάχυνε την κατάσταση, αλλά δεν είναι η βαθύτερη αιτία», επισημαίνει ο Ερέν, αναφερόμενος στην ξηρασία που πλήττει την περιοχή. «Οι καταβόθρες είναι πραγματικά μόνο η κορυφή του παγόβουνου».
Πηγή: BBC
