Οι στακάτοι ήχοι των φαλαινών φυσητήρων ίσως μοιάζουν ακατάληπτοι στο ανθρώπινο αυτί, ωστόσο, σύμφωνα με νέα έρευνα ενδέχεται να είναι μέρος ενός συστήματος επικοινωνίας υψηλής περιπλοκότητας που ομοιάζει με το ανθρώπινο.
Οπως αποκαλύπτει η νέα μελέτη, οι φυσητήρες δεν διαθέτουν μόνο μια μορφή «αλφαβήτου», αλλά δημιουργούν φωνήεντα μέσα στις φωνητικές τους εκφράσεις, η δομή των οποίων λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο όπως στην ανθρώπινη ομιλία.
Οι συγκεκριμένες φάλαινες επικοινωνούν με μια σειρά από σύντομα κλικ που ονομάζονται «codas». H νέα μελέτη που επικεντρώνεται σε πέντε χαρακτηριστικά των codas καταδεικνύει πως οι ήχοι αυτοί χρησιμοποιούνται με τρόπους που ακολουθούν δομημένους κανόνες παρόμοιους με αυτούς που παρατηρούνται στην ανθρώπινη ομιλία.
«Και τα πέντε χαρακτηριστικά παρουσιάζουν στενές ομοιότητες με τη φωνητική και τη φωνολογία των ανθρώπινων γλωσσών, γεγονός που υποδηλώνει ανεξάρτητη εξέλιξη», γράφει μια ομάδα με επικεφαλής τον γλωσσολόγο Gašper Beguš του Project CETI και του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ.
Στη νέα μελέτη, ο Beguš και οι συνεργάτες του ανέλυσαν 3.948 φράσεις από 15 φάλαινες, μεταξύ 2014 και 2018 στο πλαίσιο του Προγράμματος για τις Φάλαινες της Δομινίκας στην Ανατολική Καραϊβική, με σκοπό να αποκαλύψουν τουλάχιστον μερικές από αυτές τις εσωτερικές δομές.
Η ομάδα διαπίστωσε ότι τα codas ενέπιπταν σε ξεχωριστές κατηγορίες που λειτουργούν όπως τα φωνήεντα στην ανθρώπινη ομιλία, με σταθερές διαφορές στο μήκος, στα μοτίβα και στη σύνδεσή τους με τους γειτονικούς ήχους.
Εντόπισαν δύο διαφορετικούς τύπους κωδικών φωνών με διαφορετικό εύρος συχνοτήτων και τις ονόμασαν «a-codas» και «i-codas», βάσει της δομής τους.
Τα «α» και «ι» codas δεν μοιάζουν απλώς ακουστικά με τα ανθρώπινα φωνήεντα, λένε οι επιστήμονες, αλλά συμπεριφέρονται επίσης όπως αυτά από πολλές απόψεις. Για παράδειγμα, οι καταλήξεις «α» είναι μακρύτερες από τις καταλήξεις «ι», ενώ οι καταλήξεις «ι» έχουν επίσης βραχύτερες και μακρύτερες μορφές.
Κάθε φάλαινα έχει τον δικό της χρονισμό ως προς τον τρόπο χρήσης αυτών των codas, ενώ οι γειτονικοί ήχοι μπορούν να επηρεάζουν ο ένας τον άλλον, όπως συμβαίνει με τους σύνθετους ήχους στην ανθρώπινη ομιλία – όπως για παράδειγμα όταν ένα «α» και ένα «ου» συνδέονται.
«Αποδεικνύουμε ότι το σύστημα επικοινωνίας των φυσητήρων παρουσιάζει χαρακτηριστικά που δεν είχαν καταγραφεί στο παρελθόν και τα οποία το καθιστούν παρόμοιο με την ανθρώπινη φωνολογία», γράφουν οι ερευνητές.
Οι φυσητήρες (Physeter macrocephalus) είναι οι μεγαλύτεροι οδοντοφόροι θηρευτές (που μπορούν να φτάσουν σε μήκος έως και 16 μέτρα και σε βάρος έως 45 τόνους) που ζουν σε μητρογραμμικές ομάδες, με ισχυρούς δεσμούς και σχέσεις συνεργασίας που τους προσφέρουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στο σκληρό περιβάλλον των ωκεανών. Τέτοιες πολύπλοκες κοινωνικές δομές συνήθως απαιτούν αντίστοιχα εξελιγμένες επικοινωνιακές δεξιότητες.
Εδώ και καιρό οι επιστήμονες εκτιμούσαν πως η επικοινωνία των κητωδών είναι πολύ πιο σύνθετη από ό,τι μπορούμε να διακρίνουμε, ιδίως μεταξύ των φυσητήρων. Οι συγκεντρώσεις τους συνοδεύονται συχνά από ηχητικές συνθήκες που μπορούν να διαδοθούν στον ωκεανό για χιλιόμετρα.
«Νομίζω ότι είναι μια ακόμη στιγμή που μας κάνει να νιώθουμε ταπεινοί, καθώς δεν είμαστε το μόνο είδος με πλούσια επικοινωνιακή, κοινωνική και πολιτισμική ζωή», σημειώνει ο Ντέιβιντ Γκρούμπερ, ιδρυτής και πρόεδρος του Project CETI.
«Στα εκτεταμένα συστήματα επικοινωνίας, οι άνθρωποι έχουν αναπτύξει φωνήεντα σε σχεδόν όλες τις ανθρώπινες γλώσσες», λέει ο ίδιος. «Τώρα διαπιστώνουμε ότι οι φάλαινες φυσητήρες έχουν αναπτύξει ανεξάρτητα ένα σύστημα που μοιάζει πολύ με τα φωνήεντα και το χρησιμοποιούν με παρόμοιους τρόπους».
«Αυτές οι φάλαινες ενδέχεται να μεταδίδουν πληροφορίες από γενιά σε γενιά για πάνω από 20 εκατομμύρια χρόνια. Οι άνθρωποι σήμερα διαθέτουν απλώς τα κατάλληλα εργαλεία και την επιθυμία να εξετάσουν τις φωνές των φαλαινών, ώστε να αντιληφθούν την πολυπλοκότητα που υπήρχε πάντα εκεί», προσθέτει.
«Ζουν μια ζωή πολύ διαφορετική από τη δική μας – δεν είναι συνεχώς καθηλωμένες στο έδαφος, επιπλέουν στο νερό, κοιμούνται σε όρθια θέση», είπε ο Μπέγκους.
«Ωστόσο, συνειδητοποιείς ότι υπάρχουν πολλά που μας ενώνουν. Εχουν γιαγιάδες, φροντίζουν τα μικρά των άλλων, γεννούν με τη βοήθεια άλλων, κάνουν πολύ θόρυβο κατά τη διάρκεια του τοκετού και ούτω καθεξής. Είναι μια τόσο μακρινή νοημοσύνη, αλλά από πολλές απόψεις πολύ οικεία».
Πηγή: Sciencealert, Guardian
