Στο «μικροσκόπιο» της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας βρέθηκαν οκτώ υποθέσεις που αφορούν τη νομιμότητα του Προεδρικού Διατάγματος (Π.Δ.) 94/2025, το οποίο ρυθμίζει την εφαρμογή του συστήματος «περιβαλλοντικού ισοδυνάμου» στο πλαίσιο του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ).
Το επίμαχο Π.Δ. εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του νόμου 5197/2025 και εξειδικεύει τα μέτρα αντιστάθμισης που συνδέονται με τα πολεοδομικά κίνητρα του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ). Μεταξύ άλλων, καθορίζει το ύψος του τέλους περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, τη διαδικασία καταβολής του, τους υπόχρεους, καθώς και τους όρους εκκίνησης οικοδομικών εργασιών για την υπαγωγή ορισμένων οικοδομικών αδειών στο σύστημα αντιστάθμισης.
Την ακύρωση του διατάγματος ζητούν οι Δήμοι Αλίμου, Αμαρουσίου, Φιλοθέης-Ψυχικού, Κηφισιάς και Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, καθώς και κάτοικοι και περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίοι προσέφυγαν στο ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο. Από την άλλη πλευρά, υπέρ της ισχύος των ρυθμίσεων έχουν ασκήσει παρέμβαση, μεταξύ άλλων, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) και κατασκευαστικές εταιρείες.
Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι το Προεδρικό Διάταγμα και οι διατάξεις του νόμου στις οποίες αυτό στηρίζεται παραβιάζουν σειρά συνταγματικών διατάξεων, μεταξύ των οποίων τα άρθρα 2, 4, 17, 24, 25 και 106 του Συντάγματος, καθώς και το ενωσιακό δίκαιο. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, οι ρυθμίσεις θεσπίστηκαν χωρίς να έχει προηγηθεί επιστημονική τεκμηρίωση και χωρίς την εκπόνηση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ενώ, κατά την άποψή τους, δεν υπηρετούν σκοπούς δημοσίου συμφέροντος αλλά ευνοούν ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα εις βάρος του οικιστικού περιβάλλοντος.
Παράλληλα, τίθεται ζήτημα παραβίασης της αρχής της διάκρισης των λειτουργιών και της υποχρέωσης της διοίκησης να συμμορφώνεται με τις δικαστικές αποφάσεις. Οι αιτούντες υποστηρίζουν ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο επεκτείνει ανεπίτρεπτα το πεδίο εφαρμογής των επίμαχων πολεοδομικών κινήτρων σε οικοδομικές άδειες πέραν όσων είχαν εξεταστεί από το ΣτΕ, ενώ παράλληλα επιχειρεί να «αναβιώσει» άδειες που είχαν ήδη ακυρωθεί δικαστικά ή να επηρεάσει εκκρεμείς δίκες.
Από την πλευρά του το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποστήριξε μεταξύ άλλων πως το προσβαλλόμενο Π.Δ. δεν είναι αντίθετο στο άρθρο 24 του Συντάγματος, καθώς «δεν θεσπίζει νέους όρους δόμησης, δεν μεταβάλλει συντελεστές, δεν καθορίζει χρήσεις γης, ούτε εγκρίνεται κάποιο σχέδιο πόλεως, αντίθετα κινείται αποκλειστικά στο πλαίσιο της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 69 του νόμου 5197/2025 και εξειδικεύει τον μηχανισμό του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, δηλαδή ένα χρηματοδοτικό και αντισταθμιστικό μηχανισμό περιβαλλοντικής αναβάθμισης, βελτίωσης των όρων διαβίωσης των κατοίκων, ενίσχυσης της αστικής βιωσιμότητας και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ισορροπίας, ο οποίος εδράζεται στο Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων».
