Για έξι εβδομάδες κάθε χρόνο, εκατομμύρια Ορθόδοξοι Χριστιανοί σε όλο τον κόσμο αποφασίζουν να νηστέψουν και ακολουθούν μια διατροφή που είναι σε μεγάλο βαθμό φυτικής προέλευσης, απέχοντας από κρέας, γαλακτοκομικά προϊόντα, αυγά και ψάρια. Κατά τη διάρκεια της 40ήμερης περιόδου της Σαρακοστής πριν από το Ορθόδοξο Πάσχα – το οποίο συχνά πέφτει αργότερα από το καθολικό – απαγορεύονται επίσης το λάδι και το κρασί τις καθημερινές.
Η ετήσια αυτή υιοθέτηση ενός διατροφικού προγράμματος φυτικής βάσης, με στοιχεία μεσογειακής διατροφής, οδηγεί σε μια συλλογική «επανεξερεύνηση» των λαχανικών και των μεθόδων μαγειρικής χωρίς λάδι σε χώρες όπου επικρατεί η Ορθοδοξία, αναφέρει το σημερινό δημοσίευμα του Associated Press.
Στη χώρα μας, ακόμη και τα McDonald’s μπαίνουν στο πνεύμα της νηστείας, προσθέτοντας εποχικά προϊόντα στο μενού που συμμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό με τις απαγορεύσεις της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στο μενού περιλαμβάνονται wraps με γαρίδες, σαλάτα με γαρίδες, spring rolls λαχανικών και φυτικά burgers.
Παρότι η τήρηση των διατροφικών κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας πριν από το Πάσχα συχνά αποκαλείται «νηστεία», στην πραγματικότητα η έμφαση δίνεται στην αποχή από συγκεκριμένες τροφές. Οι κανόνες δεν είναι απόλυτα αυστηροί και μπορούν να προσαρμοστούν ανάλογα με τις προσωπικές ανάγκες.
Παρακάτω ακολουθεί μια σύντομη παρουσίαση αυτής της ξεχωριστής διατροφικής παράδοσης, μαζί με ορισμένους λόγους για τους οποίους αξίζει να υιοθετήσει κανείς μια παρόμοια διατροφή, αλλά και με επισημάνσεις και συμβουλές από διατροφολόγους.
Διαφορετικές ημερομηνίες, διαφορετικές παραδόσεις
Οι χριστιανικές παραδόσεις διαφέρουν μεταξύ Ανατολής και Δύσης ενόψει του Πάσχα, όχι μόνο στον τρόπο με τον οποίο καθορίζουν την πιο σημαντική ημερομηνία του ημερολογίου τους. Οι Καθολικοί καλούνται να στερηθούν μία ή περισσότερες προσωπικές απολαύσεις κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, αλλά μπορούν να αποφασίσουν οι ίδιοι αν θα στερηθούν το γλυκό, το αλκοόλ, τα βιντεοπαιχνίδια, τις βρισιές ή κάτι άλλο. Από την άλλη, τα μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας αποφεύγουν τα ζωικά προϊόντα, με εξαίρεση τα οστρακοειδή.
Σε έναν καταπράσινο παραθαλάσσιο λόφο στην κεντρική Ελλάδα, 40 μοναχοί ακολουθούν πιστά αυτούς τους κανόνες στο Μοναστήρι των Αγίων Αυγουστίνου και Σεραφείμ. Οι μοναχοί καλλιεργούν οι ίδιοι το μεγαλύτερο μέρος των τροφίμων τους στους κήπους της μονής.
Τα γεύματά τους κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής είναι απλά, αλλά όχι άγευστα. Οι μοναχοί έχουν τελειοποιήσει τεχνικές που αναπαράγουν γνώριμες γεύσεις και υφές. Οι πατάτες που ψήνονται στον φούρνο καλύπτονται με ταχίνι αντί για λάδι ώστε να διατηρείται η τραγανή υφή, ενώ ο ζωμός λαχανικών που παρασκευάζεται από την αρχή δίνει πλούσια γεύση στα πιάτα με φακές.
Καθώς τρώνε, οι μοναχοί ακούνε προσευχές που διαβάζονται δυνατά.
Το μυαλό πάνω από το φαγητό
Ο πατέρας Νεκτάριος Μουλατσιώτης, ηγούμενος της μονής, εξηγεί ότι η νηστεία και η περιορισμένη διατροφή είναι απαραίτητες για τη βαθύτερη περισυλλογή και τη συγκέντρωση που απαιτείται για την πνευματική προετοιμασία του Πάσχα. Τη συγκρίνει με προπόνηση αντοχής.
«Με τον ίδιο τρόπο που κάποιος πηγαίνει στο γυμναστήριο για να διαμορφώσει το σώμα του», λέει, «η εκκλησία είναι ένα γυμναστήριο για την ψυχή».
Τα αισθήματα πείνας δεν είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται· αποτελούν μέρος της διαδικασίας. Η λογική είναι απλή: λιγότερη απόλαυση, περισσότερη διαύγεια.
«Δεν μπορείς πραγματικά να προσευχηθείς, να μελετήσεις, να ψάλεις ή να κάνεις οποιαδήποτε πνευματική άσκηση με γεμάτο στομάχι», λέει χαμογελώντας.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι μια θρεπτική αλλά πειθαρχημένη διατροφή μπορεί να έχει οφέλη και εκτός θρησκευτικού πλαισίου.
Τι λέει η επιστήμη για τη νηστεία
Οι Ορθόδοξοι μοναχοί τηρούν αρκετές περιόδους νηστείας μέσα στο έτος, που περιορίζουν το τι, πότε και πόσο τρώνε. Ερευνητές μελετούν εδώ και δεκαετίες την υγεία και τις διατροφικές τους συνήθειες για να δουν αν αυτές συνδέονται με την πρόληψη καρδιακών παθήσεων, διαβήτη τύπου 2 και εγκεφαλικών επεισοδίων.
Ωστόσο, τα οφέλη μιας ισορροπημένης διατροφής που περιλαμβάνει δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά, φρούτα και όσπρια είναι ήδη καλά τεκμηριωμένα. Οταν μειώνεται για αρκετό διάστημα η κατανάλωση κρέατος, κορεσμένων λιπαρών και επεξεργασμένων τροφών, το σώμα συνήθως ανταποκρίνεται θετικά.
«Η νηστεία σίγουρα έχει οφέλη, αρκεί να γίνεται σωστά», δήλωσε η Ειρήνη Μπαμπαρούτση, αθλητική διατροφολόγος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Στίβου. Για παράδειγμα, οι Ορθόδοξοι καταναλώνουν περισσότερες φυτικές ίνες κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, γεγονός που βοηθά το πεπτικό σύστημα να λειτουργεί καλύτερα.
«Σημασία έχει επίσης τι τρώμε, όχι μόνο τι αποφεύγουμε», σημείωσε. «Με τους σωστούς συνδυασμούς μπορούμε να λαμβάνουμε όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειαζόμαστε».
Γεύματα που πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις δεν περιορίζονται μόνο στα υλικά που βρίσκονται στις ορθόδοξες χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης. Η ίδια προτείνει, για παράδειγμα, χυλό βρώμης με γάλα βρώμης, wraps λαχανικών με πάστα ελιάς και ποιοτικό φυστικοβούτυρο.
Δεν ταιριάζει σε όλους
Υπάρχουν όμως και ορισμένες προφυλάξεις.
Ενας κύκλος νηστείας έξι εβδομάδων δεν συνιστάται για ηλικιωμένους και μικρά παιδιά. Η Ορθόδοξη Εκκλησία εξαιρεί επίσης από την αυστηρή τήρηση όσους αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας, έχουν ειδικές διατροφικές ανάγκες ή είναι έγκυες ή θηλάζουν.
Επιπλέον, δεν συνιστάται η υπερκατανάλωση φαγητού μετά το τέλος της νηστείας ως «ανταμοιβή», καθώς η απότομη υπερφόρτωση του οργανισμού μπορεί να τον επιβαρύνει.
Για όσους διστάζουν να ακολουθήσουν πλήρως τη νηστεία, δεν είναι οι μόνοι. Η Ορθόδοξη Σαρακοστή ξεκίνησε στις 23 Φεβρουαρίου, αλλά πολλοί Ελληνες νηστεύουν μόνο τη Μεγάλη Εβδομάδα, η οποία φέτος ξεκινά στις 5 Απριλίου.
