Διακοπές στη Σέριφο

Με μια γοητεία άγρια, σχεδόν δωρική, η «Σιδηρά Κυρία» των Κυκλάδων στέκει σμιλεμένη από τον άνεμο, την αλμύρα και τον ανθρώπινο μόχθο. Η Χώρα, ανεπιτήδευτη, κομψή, ζωντανή, περιβάλλεται από αραιοκατοικημένα χωριά, «σπαρμένα» στο ξερό τοπίο, όπου τελευταία γίνονται προσπάθειες για τη διατήρηση του τοπικού χρώματος – μόλις επαναλειτούργησε το παλιό καφενείο «Ρακοστάσι», στον οικισμό Καλλίτσο, όπως και ο ξυλόφουρνος του «Χαλίδα», στη Χώρα. Η ανάβαση στο Κάστρο ανταμείβει τους πρωινούς περιπατητές με τη μοναδική θέα στην απεραντοσύνη του Αιγαίου και στον λευκό «καταρράκτη» των σπιτιών, που καταλήγουν στο Λιβάδι και στο λιμάνι. Ο φίλος μου, Γιώργος Ζαφειρίου, που μένει χρόνια στο νησί, λέει ότι η Σέριφος «Είναι ο συνδυασμός της σκουριάς των μεταλλείων και της σκούρας μπλε θάλασσας». Είναι επίσης το νησί των μύθων. Του Περσέα, που όταν ο βασιλιάς Πολυδέκτης τον έστειλε να σκοτώσει τη Μέδουσα, επέστρεψε στη Σέριφο κραδαίνοντας το κεφάλι της, και ο βασιλιάς και οι συνοδοί του αντικρίζοντάς το πέτρωσαν και γέμισε ο τόπος ανθρωπόμορφους λίθους. Αλλά και του Κύκλωπα Πολύφημου, που μια εκδοχή τον θέλει να έχει εκεί τη σπηλιά και τον θρόνο του.

Βόλτα στη Χώρα

Η Χώρα της Σερίφου είναι χωρισμένη στα δύο. Στην Πάνω Χώρα επισκεφτείτε την Πιάτσα, μπροστά στο Δημαρχείο, και τον επιβλητικό ναό του Αγίου Αθανασίου, που θυμίζει σκηνικό από ταινία – υπέροχη είναι η ώρα του ηλιοβασιλέματος, με απαραίτητη στάση για ρακόμελο με νόστιμα σνακ. Στην Κάτω Χώρα βρίσκεται το Λαογραφικό Μουσείο, η «κιβωτός» της σεριφιώτικης ψυχής, που φιλοξενεί αντικείμενα της καθημερινής ζωής του νησιού, παραδοσιακές φορεσιές, εργαλεία παλιών επαγγελμάτων, αλλά και μια εντυπωσιακή συλλογή από τοπικά πετρώματα και μεταλλεύματα. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η «Αρχαιολογική Συλλογή της Σερίφου», που στεγάζεται στον πρώην δημοτικό ξενώνα «Περσεύς», στο Λιβάδι, και όπου, εκτός από αρχαία ευρήματα, θα δείτε φωτογραφίες από τη λειτουργία των μεταλλείων.

Μύθοι και ιστορία

Στον όρμο του Μεγάλου Λιβαδιού, τα Μεταλλεία της Σερίφου δεν είναι απλώς ένα εγκαταλελειμμένο βιομηχανικό τοπίο, αλλά ένα ανοιχτό μουσείο. Τις εντυπώσεις κλέβει το νεοκλασικό κτίσμα της σχολής Τσίλλερ με τους μεγάλους φοίνικες, όπου στεγαζόταν το διοικητήριο της εταιρείας των μεταλλείων «Σέριφος–Σπηλιαλέζα», η λειτουργία των οποίων ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα. Λίγο πιο πέρα, το Μνημείο των Ηρώων θυμίζει την αιματηρή εξέγερση των εργατών των μεταλλείων, το 1916, σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του νησιού, αλλά και της χώρας. Ακριβώς δίπλα βρίσκεται η ταβέρνα «Κύκλωπας», χωρίς την κυρία Μαρία πλέον, αλλά πάντα με καλό φαγητό και φρέσκο ψαράκι.

Γύρω από τον όρμο, οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις με τις σκουριασμένες ράγες, τα βαγονέτα, τα καμιόνια και τις σκάλες φόρτωσης μαρτυρούν την εξορυκτική δραστηριότητα -κυρίως σιδηρομεταλεύματος- που διήρκεσε μέχρι το 1964.

Μετά τη σκάλα φόρτωσης, ψηλά στον λόφο, δεσπόζει ο Θρόνος του Κύκλωπα, με πανοραμική θέα στη νοτιοδυτική πλευρά του νησιού. Δεν μπορεί να μην αναρωτηθεί κανείς πώς κατάφεραν να ανεβάσουν εκεί πάνω τους τεράστιους πελεκημένους ογκόλιθους που σχηματίζουν τη βάση του! Για να τον προσεγγίσετε, θα πάρετε ένα βατό δρομάκι που ξεκινά από το Μεγάλο Χωριό -πολύ κοντά στον Άσπρο Πύργο, το παρατηρητήριο του 4ου π.Χ αιώνα που επίσης αξίζει να δείτε–, περνάει μπροστά από τη Μονή Ευαγγελίστριας της Ακρωτηριανής και στη συνέχεια θα ακολουθήσετε τις ταμπέλες. Στα δυτικά του σώζεται τμήμα αρχαίου τοίχου και λίγα μέτρα βορειότερα ανοίγεται το στόμιο της Σπηλιάς του Κύκλωπα, με είσοδο και σκαλοπάτια λαξευμένα στον βράχο, η οποία ανακαλύφθηκε το 1893 κατά τη διάρκεια εξορύξεων. Σε βάθος 15 μέτρων βρέθηκαν σταλακτίτες και σταλαγμίτες, αλλά σήμερα το σπήλαιο δεν είναι επισκέψιμο, γιατί έχει υποστεί καθίζηση.

Ανάλογο είναι το σκηνικό στον όρμο του Κουταλά, με τη σκάλα φόρτωσης των μεταλλείων, τα βαγονέτα και τις αμέτρητες στοές στις γύρω πλαγιές, «βαμμένες» με το χρώμα του σιδήρου. Ας ελπίζουμε ότι οι δύο όρμοι θα γίνουν κάποια στιγμή ανοιχτό μουσείο ορυκτού πλούτου, καθώς μέχρι το 1964, με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, είχαν εξορυχθεί και εξαχθεί από τη Σέριφο περισσότεροι από 7.000.000 τόνοι σιδηρομεταλλεύματος, με περιεκτικότητα σε σίδηρο 48%.

Προσκύνημα στις εκκλησιές

Στη βόρεια πλευρά του νησιού θα θαυμάσετε το επιβλητικό Καστρομονάστηρο των Ταξιαρχών (1572), ένα οχυρό πίστης με μοναδικά κειμήλια, φρουριακή αρχιτεκτονική και συγκλονιστική θέα στο Αιγαίο. Πιο πάνω, ο οικισμός Παναγιά, χτισμένος γύρω από την ομώνυμη εκκλησία του 11ου αιώνα με τις σπουδαίες τοιχογραφίες -Ξυλοπαναγιά για τους ντόπιους-, θα σας γοητεύσει. Σε μια παλαιότερη επίσκεψή μου εκεί ανακάλυψα το παντοπωλείο της Αντωνίας, με την οποία ξεχαστήκαμε μιλώντας για τη ζωή μας, ενώ τσιμπολογούσαμε παλαιωμένο δικό της τυρί, με σούμα -είδος τσίπουρου- στα ποτήρια. Μαθαίνω ότι πλέον η Αντωνία έχει και δικό της μποστάνι.

Μετά τον Καλλίτσο θα φτάσετε στην Παναγιά Σκοπιανή, ένα χαρακτηριστικό κυκλαδίτικο εκκλησάκι που οργανώνει τον δεκαπενταύγουστο ένα από τα πιο ονομαστά πανηγύρια του νησιού.   

Ώρα για βουτιές

Η παραλία-φίρμα της Σερίφου είναι η Ψιλή Άμμος, στα ανατολικά, με ρηχά γαλαζοπράσινα νερά και αλμυρίκια για σκιά. Επίσης στα ανατολικά βρίσκονται οι παραλίες του Άγιου Σώστη και του Αϊ-Γιάννη, με τα ομώνυμα ξωκλήσια. Στα νότια θα βρείτε το Γάνεμα -μια από τις μεγαλύτερες παραλίες του νησιού-, και τη Βαγιά, ενώ στα βορειοδυτικά τη Συκαμιά, με λευκή άμμο και βότσαλα.

Φαγητό, καφές, ποτό

Στη Χώρα πιείτε τον καφέ σας στην «Πάνω Πιάτσα», μπροστά από το Δημαρχείο, διακοσμημένο με φωτογραφίες της Κατερίνας Καλούδη. «Στου Στράτου» σερβίρουν νόστιμο πρωινό, μπραντς και άλλα. Για αυθεντικές σεριφιώτικες γεύσεις κατευθυνθείτε στη «Μαραθόριζα» –κορυφαίο το ντόπιο κατσικάκι και οι μαραθοκεφτέδες του-, αλλά και στο «Αλώνι», για ψητά στη σούβλα με θέα. Για ποτά και ιδιαίτερα κοκτέιλ μετά μουσικής πηγαίνετε στον «Βάτραχο» και στον «Γάιδαρο».

Στον Πλατύ Γιαλό, ο «Νικούλιας» τηγανίζει ολόφρεσκα μπακαλιαράκια, φτιάχνει εκπληκτική ρεβυθάδα και έχει δικό του τυρί και πολλά άλλα καλούδια από το αγρόκτημά του. Στην ίδια λογική κινείται η ταβέρνα «Το Ακρογιάλι», στην παραλία της Συκαμιάς, με τους εκλεκτούς μεζέδες.

Το καφενείο «Ρακοστάσι», στον οικισμό Καλλίτσο, μου το σύστησε η Κατερίνα Βαΐου, που περνάει τα καλοκαίρια της στο νησί. Σε μια βεράντα πάνω από τη θάλασσα σερβίρουν μαραθοκεφτέδες, γαύρο μαρινάτο, σαλάτα με ντοματάκια και ντόπιο φρέσκο τυρί, πεντανόστιμα κεφτεδάκια και πολλά άλλα. Μπράβο στο ζευγάρι που το ανέλαβε, αλλά και στον Σύλλογο του χωριού που πάλεψε για την επαναλειτουργία του. «Εδώ οι άνθρωποι γίνονται παρέα», γράφει μια ταμπέλα και πράγματι συμβαίνει.

Στο Λιβάδι κάντε στάση στο εστιατόριο «Μεταλλείο» με την ενδιαφέρουσα διακόσμηση, ωραία θέα στη Χώρα και καλό φαγητό. Για ψαροφαγία, κλασική επιλογή είναι η ψαροταβέρνα της «Καλής», ενώ για κοκτέιλ και χάζι προτείνεται ο «Ιστιοπλοϊκός».

Στην Ψιλή Άμμο, η ταβέρνα «Μανώλης» υπάρχει από τότε που ο παππούς Μανώλης σέρβιρε τηγανητά αυγά στους σκηνίτες. Τώρα μαγειρεύουν τα εγγόνια του – ο Αντρέας είναι ο καλύτερος ψήστης. Must επιλογές το ψητό καλαμάρι και οι μελιτζάνες ιμάμ. Πολύ κοντά βρίσκεται και το Οινοποιείο Χρυσολωρά, που οργανώνει οινογνωσίες με μικρό αντίτιμο.

Μικρές ανακαλύψεις

Όσοι αγαπάτε την πεζοπορία, απευθυνθείτε στη διεύθυνση www.discover-serifos.com/el/anakalupste/drastiriotites/monopatia, αφού η Σέριφος διαθέτει ένα πολύ μεγάλο δίκτυο μονοπατιών.

Πριν φύγετε από το νησί, τέλος, περάστε από το «Κεραμείο», στον δρόμο που συνδέει τη Χώρα με το Λιβάδι, όπου θα βρείτε τα υπέροχα έργα της κεραμίστριας Νατάσας Καλογεροπούλου.