Νιώθουμε δέος απέναντι στις απότομες βραχοπλαγιές της χαράδρας του Βίκου. Απέραντη γαλήνη στα λιβάδια ανάμεσα στα έλατα και τα πεύκα με φόντο τις κορυφές της Τύμφης. Σεβασμό για τον ανθρώπινο μόχθο που δημιούργησε τα πέτρινα έργα τέχνης που αφηγούνται ιστορίες αιώνων. Στο Ζαγόρι, κάθε βήμα μάς γεμίζει με συναισθήματα. Μακριά από την πολυκοσμία των νησιωτικών προορισμών, μερικά από τα πιο όμορφα ορεινά χωριά της Ελλάδας προσφέρουν το ιδανικό σκηνικό για ένα πραγματικά αναζωογονητικό καλοκαίρι. Το Ζαγόρι γίνεται η αφορμή να συνδεθούμε ξανά με τη φύση, τον τόπο και τον εαυτό μας.
Από τη Σκάλα του Βραδέτου στην Μπελόη
Γνωστό για την πέτρινη σκάλα, που έως τη δεκαετία του 1970 αποτελούσε τη μοναδική σύνδεση του οικισμού με τον έξω κόσμο, το Βραδέτο, το ψηλότερο χωριό του Ζαγορίου, χαρίζει μια ασύγκριτη θέα σε ένα μοναδικό ανάγλυφο από λόφους, χαράδρες και βουνοκορφές. Χτισμένο στα 1.340 μ., παραμένει σημείο αναφοράς για πεζοπόρους από όλο τον κόσμο. Άλλοι ανηφορίζουν τη φιδωτή σκάλα από το γειτονικό Καπέσοβο και άλλοι κατευθύνονται προς την Μπελόη, ένα από τα πιο εντυπωσιακά μπαλκόνια θέασης της χαράδρας του Βίκου, μόλις 650 μ. έξω από το χωριό. «Μόνο από το καφενείο έχουν περάσει μέχρι σήμερα άνθρωποι από 80 έως 100 διαφορετικές χώρες», λέει η Κωνσταντίνα Αναγνωστοπούλου, η οποία κρατά ζωντανό το καφενείο των παππούδων της και είναι από τους ανθρώπους που περνούν τον περισσότερο χρόνο στο χωριό.
«Σήμερα, για να μείνει κανείς εδώ πάνω, πρέπει να ξέρει έξι ή επτά διαφορετικά επαγγέλματα», συμπληρώνει ο πατέρας της, Λάμπρος Αναγνωστόπουλος, για χρόνια η ψυχή του ξακουστού πανηγυριού της Παναγίας, στις 8 Σεπτεμβρίου, που κρατούσε τρεις ημέρες. «Πρέπει να ξέρει να φτιάχνει σκεπές, να κόβει ξύλα, να είναι σφάχτης, γδάρτης, καντηλανάφτης. Δεν είναι εύκολο». Ο κύριος Λάμπρος θυμάται το Βραδέτο όταν ήταν ακόμη ένα ζωντανό χωριό με 270 κατοίκους, 47 μαθητές και μαθήτριες, 11.000 πρόβατα και περίπου 100 άλογα. «Όταν ήμουν μικρός, πήγαινα δύο φορές τη μέρα στη σκάλα με το άλογο για να φορτώσω πράγματα από το Καπέσοβο, όπου έφτανε ο δρόμος και περνούσε το αυτοκίνητο για το Τσεπέλοβο», θυμάται. Τα 1.120 πλατύσκαλα της περίφημης Σκάλας του Βραδέτου, που θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα λαϊκής ηπειρώτικης αρχιτεκτονικής, καλύπτουν μια υψομετρική διαφορά περίπου 450 μ. «Φτιαγμένη από μαστόρους Κονιτσιώτες για να την περπατούν άνθρωποι και ζώα, είναι πολύ ασφαλής και πολύ μελετημένη. Όταν στο Βραδέτο έχουμε ένα μέτρο χιόνι, στη σκάλα έχει μόλις δέκα πόντους», τονίζει ο κύριος Λάμπρος.
«Σήμερα, για να μείνει κανείς εδώ πάνω, πρέπει να ξέρει έξι ή επτά διαφορετικά επαγγέλματα. Να φτιάχνει σκεπές, να κόβει ξύλα, να είναι σφάχτης, γδάρτης, καντηλανάφτης».
Στα ίχνη των Σαρακατσαναίων
Το δεύτερο ψηλότερο χωριό του Ζαγορίου μπορεί να μη διαθέτει την αψεγάδιαστη εικόνα των πιο διάσημων προορισμών της περιοχής, κερδίζει όμως με τη μοναδικότητα της θέσης του. Περιτριγυρισμένο από τον πλούτο της χλωρίδας του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, το Σκαμνέλι, χτισμένο σε υψόμετρο 1.200 μ. στις παρυφές της κατάφυτης Τύμφης, αποτελεί το κατώφλι προς το αλπικό τοπίο της Ηπείρου, τον δασικό παράδεισο του Ζαγορίου. Ξεχωρίζει επίσης ως ένα από τα χωριά όπου αναβιώνουν οι σαρακατσάνικες παραδόσεις.
Κάθε χρόνο, το πρώτο Σαββατοκύριακο του Αυγούστου, η περιοχή του Γυφτόκαμπου, δέκα χιλιόμετρα έξω από τον οικισμό, φιλοξενεί μέσα στα πεύκα και στα έλατα μία από τις μεγαλύτερες υπαίθριες γιορτές σε όλη τη χώρα. Το Αντάμωμα των Σαρακατσαναίων της Ηπείρου, που έχει αναγνωριστεί ως στοιχείο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, είναι ένα μεγάλο πανηγύρι με χορούς και αναβίωση εθίμων που προσελκύουν πλέον επισκέπτες από πολλές περιοχές. Στον Γυφτόκαμπο, μέσα σε περίπου 20 στρέμματα δάσους που έχουν παραχωρηθεί στην Αδελφότητα Σαρακατσαναίων Ηπείρου, λειτουργεί από το 1997 και η Σαρακατσάνικη Στάνη, ένα υπαίθριο μουσείο με ελεύθερη είσοδο, που αναπαριστά τη ζωή των νομάδων Σαρακατσαναίων με τα αχυρένια κονάκια, το δασκαλοκάλυβο, το μπατζαριό όπου παρασκευάζονταν τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τη στρούγκα και φυσικά το μαντρί.
«Εμείς ζούσαμε δώδεκα άτομα μέσα σε ένα τέτοιο κονάκι», θυμάται η Αθανασία Τσουμάνη, που μεγάλωσε έως τα δέκα της χρόνια ακολουθώντας τον νομαδικό τρόπο ζωής των Σαρακατσαναίων. «Τον χειμώνα κατεβαίναμε προς την Ηγουμενίτσα και την άνοιξη ανεβαίναμε ξανά στο Σκαμνέλι.
Χωριό του μεγάλου δεξιοτέχνη του κλαρίνου Γρηγόρη Καψάλη, ο Ελαφότοπος φιλοξενεί κάθε χρόνο στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου ένα από τα πιο φημισμένα πανηγύρια της περιοχής.
Κάναμε έξι διανυκτερεύσεις στον δρόμο. Φορτώναμε τα μουλάρια με τα πράματά μας, οι μεγάλοι περπατούσαν και τα μωρά τα έβαζαν σε σακούλια. Όταν νύχτωνε, στήναμε τέντες με τραγιό από τα γίδια, που δεν τις περνούσε το νερό, και κοιμόμασταν πάνω σε ψάθες». Τα κονάκια θεωρούνται από τις παλαιότερες μορφές κατοικίας στην Ευρώπη. Παραδοσιακά, τα έφτιαχναν οι γυναίκες, όταν οι άνδρες έφευγαν με τα κοπάδια. «Σήμερα χρειάζεται πολλή, προσωπική εργασία για να διατηρηθεί το υπαίθριο μουσείο», αναφέρει ο Γιώργος Τσουμάνης, γιος της Αθανασίας Τσουμάνη, ο οποίος λειτουργεί μαζί με την οικογένειά του το εστιατόριο της Σαρακατσάνικης Στάνης. «Ήδη από το φθινόπωρο έχουμε φυτέψει άχυρο για να το κόψουμε με τα χέρια την άνοιξη και να φτιάξουμε ξανά τα κονάκια, όπως τα έφτιαχναν παλιά».
Δίλοφο, το χωριό των αρχοντικών
Σε απόσταση 32 χλμ. από τα Γιάννενα, το Δίλοφο είναι ένα από τα χωριά που διατηρούν αναλλοίωτη τη ζαγορίσια αρχιτεκτονική τους ταυτότητα. Ίσως γιατί, όπως σημειώνει ο Στέφανος Γ. Ψημένος στο βιβλίο του Ανεξερεύνητη Ήπειρος, η άσφαλτος έφτασε εδώ μόλις το 1990, όταν οι περισσότεροι κάτοικοι το είχαν ήδη εγκαταλείψει. Ένα Ζαγοροχώρι χωρίς αυτοκίνητα, με άφθονα νερά, όπως μαρτυρά και το παλιό του όνομα, Σωποτσέλι ή Σομποτσέλι, όμορφα καλντερίμια που διακλαδώνονται γύρω από την κεντρική πλατεία με τον μεγάλο πλάτανο και πολλά αρχοντικά. Το πιο ψηλό από αυτά, που φτάνει τα 13,5 μ. και τυγχάνει να είναι και το ψηλότερο σε ολόκληρο το Ζαγόρι, είναι το αρχοντικό του Μακρόπουλου στην είσοδο του χωριού. Ο αρχικός ιδιοκτήτης του, έμπορος που δημιούργησε μεγάλη περιουσία στην Οδησσό, το έχτισε τόσο ψηλό, ώστε η σύζυγός του να μπορεί να βλέπει το χωριό της, το Κουκούλι. Ξεχωρίζει επίσης το Αρχοντικό Διλόφου με τα πολλά παράθυρα, το οποίο άρχισε να χτίζεται το 1633 και ολοκληρώθηκε το 1865. Ο σημερινός ξενώνας υπήρξε κατοικία της οικογένειας Αναγνωστόπουλου, που πλούτισε στο εξωτερικό και αναδείχθηκε σε μεγάλο ευεργέτη του χωριού, χρηματοδοτώντας μεταξύ άλλων την Αναγνωστοπούλειο Σχολή, το κτίριο του Αρρεναγωγείου που διακρίνεται στα δυτικά της πλατείας.
«Κάποτε φιλοξενούσε 84 αγόρια, ενώ άλλα τόσα κορίτσια φοιτούσαν στο Παρθεναγωγείο του Πάνω Μαχαλά, που δεν υπάρχει πια», λέει ο Γιώργος Κονταξής, που λειτουργεί σήμερα το Αρχοντικό Διλόφου. Στην ακμή του, στα τέλη του 19ου αιώνα, το χωριό αριθμούσε περισσότερους από 500 κατοίκους. Σήμερα, οι μόνιμοι κάτοικοι είναι μόλις επτά. Η κυρία Αθηνά ή Αθηνούλα όπως την έλεγαν οι χωριανοί, η θρυλική γιαγιά που ήξερε ακόμα και να επισκευάζει πέτρινες στέγες και καλωσόριζε τους επισκέπτες για χρόνια, δεν ζει πια. Οι ιστορίες της, ωστόσο, επιβιώνουν μέσα από τις αφηγήσεις του κυρίου Γιώργου. «Οι περισσότεροι κάτοικοι ήταν έμποροι και ασχολούνταν με τα μπαχάρια στην Αίγυπτο. Κάθε φθινόπωρο έφευγαν οι άντρες και έμεναν πίσω τα γυναικόπαιδα και κάθε καλοκαίρι που γύριζαν στον Πειραιά ή στην Πρέβεζα και έρχονταν στο χωριό με τα μουλάρια, ξεσηκωνόταν όλος ο τόπος. Έκαναν ολόκληρο πανηγύρι και σφάζανε ζώα για να τους καλωσορίσουν. Όταν έφευγαν ξανά, οι γυναίκες ανέβαιναν στο “Κλαψοχώραφο”, από τον Πάνω Μαχαλά στον δρόμο που βγάζει στους Ασπραγγέλους, και τους αποχαιρετούσαν κλαίγοντας μέχρι να τους χάσουν από τα μάτια τους».
Εκεί όπου οι ντόπιοι σού πιάνουν την κουβέντα
Ένας από τους μεγαλύτερους οικισμούς του Ζαγορίου, με περισσότερους από 1.300 κατοίκους τον 19ο αιώνα, ο Ελαφότοπος ή Τσερβάρι, όπως ήταν η παλιά του ονομασία, είναι ένα από τα πιο ζωντανά και αυθεντικά χωριά της περιοχής. Χτισμένος σε υψόμετρο 1.100 μ., υπερηφανεύεται για το ευχάριστο, ξηρό κλίμα του, χάρη στον προσανατολισμό του. Στα καλοδιατηρημένα καλντερίμια και στα πεζούλια γύρω από την όμορφη πλατεία με τον υπεραιωνόβιο πλάτανο, συναντά κανείς ακόμα και σήμερα ντόπιους πρόθυμους να πιάσουν κουβέντα και να μοιραστούν ιστορίες για τον τόπο τους.
Χωριό του μεγάλου δεξιοτέχνη του κλαρίνου Γρηγόρη Καψάλη, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, ο Ελαφότοπος φιλοξενεί κάθε χρόνο στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου ένα από τα πιο φημισμένα πανηγύρια της περιοχής. «Όταν το χωριό είχε πολύ κόσμο, το πανηγύρι κρατούσε τρεις μέρες και δεν έφτανε καν η τρίτη», θυμάται ο Ευριπίδης Ντιναλέξης, μηχανικός, μουσικός και ενίοτε καφετζής, καθώς προσπαθεί, διοργανώνοντας εκδηλώσεις, να κρατά ανοιχτό το καφενείο του παππού και του προπάππου του στον Κάτω Μαχαλά. «Στην αρχή μπαίνουν μπροστά τα μικρά παιδιά, που τα κρατούν η οικογένεια και οι φίλοι τους, και όποιος μπαίνει στον χορό βάζει λεφτά στην ορχήστρα. Μετά τα μεσάνυχτα μπαίνουν οι γυναίκες, που χορεύουν πιο λεπτεπίλεπτους χορούς, ακολουθεί η νεολαία και, τα ξημερώματα, έρχονται οι μεγαλύτεροι άνδρες, που χορεύουν πιο βαριά, αργά και μερακλίδικα τραγούδια», εξηγεί τους άγραφους κώδικες του πανηγυριού. «Αυτό που μας έχει δέσει όλους, όμως, είναι ότι στο τέλος της βραδιάς, τα ξημερώματα, παίζονται μοιρολόγια. Τότε κάθονται όλοι κάτω και δεν μιλάει κανείς. Συνήθως βλέπεις ολόκληρο το χωριό να κλαίει, ο καθένας για τους δικούς του ανθρώπους. Και μετά τα μοιρολόγια, στις δέκα ή στις έντεκα το πρωί, χορεύουμε όλοι μαζί και πάμε σπίτι μας ξαλαφρωμένοι».
Δραστηριότητες
Πεζοπορία στο Βραδέτο
Ανεβείτε ή κατεβείτε, ανάλογα με τη φυσική σας κατάσταση, την αριστοτεχνικά χτισμένη με ξερολιθιά πέτρινη σκάλα που ξεκινά λίγο έξω από το Καπέσοβο και καταλήγει στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο Βραδέτο. Απολαύστε τη θέα προς τη χαράδρα της Μεζαριάς και το μοναδικό τοπίο του κεντρικού Ζαγορίου, ιδιαίτερα την ώρα του ηλιοβασιλέματος. Υπολογίστε περίπου μία ώρα ή, εναλλακτικά, περπατήστε περίπου είκοσι λεπτά έως το σημείο θέασης της Μπελόης, από την άλλη πλευρά του χωριού, για να θαυμάσετε την εκπληκτική θέα στη χαράδρα του Βίκου. Για συνοδούς βουνού, vianatura.gr
Συλβοθεραπεία στο Σκαμνέλι
Απενεργοποιήστε το κινητό και ρίξτε ρυθμούς για να ζήσετε μια καθοδηγούμενη εμπειρία παρουσίας στο δάσος, εμπνευσμένη από το ιαπωνικό Shinrin-Yoku. Ο εκπαιδευτής και πιστοποιημένος σύμβουλος συλβοθεραπείας Φίλιππος Φραγκούλης θα σας καθοδηγήσει να συνδυάσετε την επίσκεψη στη φύση του Ζαγορίου με πρακτικές προσωπικής επίγνωσης και ευεξίας, βιώνοντας τα οφέλη του forest bathing. feelforest.gr
Ποδηλασία στο Δίλοφο
Γνωρίστε τα τοξωτά πέτρινα γεφύρια του Ζαγορίου κάνοντας ποδήλατο με όλη την οικογένεια σε μια διαδρομή περίπου 7 χλμ., που συνδέει το χωριό Δίλοφο με τους Κήπους. Θα συναντήσετε το Γεφύρι του Καπετάν Αρκούδα λίγο έξω από το χωριό και στη συνέχεια το Γεφύρι του Κόκκορη ή Νούτσου, το Γεφύρι του Λασκαρίδη και το τρίτοξο Καλογερικό. Για λίγη παραπάνω αδρεναλίνη, μπορείτε να συνδυάσετε την ποδηλασία με ραπέλ, δηλαδή κατάβαση με σχοινί από ύψος 18 μ., στο Γεφύρι του Κόκκορη. activenature.gr
Επίσκεψη στο Μουσείο του Ελαφότοπου
Εργαλεία από 52 διαφορετικά παραδοσιακά χειρωνακτικά επαγγέλματα της περιοχής και δύο αιώνες τοπικής ιστορίας φιλοξενούνται στο παλιό δημοτικό σχολείο του χωριού, το οποίο έπαψε να λειτουργεί τη δεκαετία του 1980. Περίπου 3.000 αντικείμενα παρουσιάζονται με βιωματικό και εκπαιδευτικό τρόπο, ιδανικό για παιδιά, στο μικρό λαογραφικό μουσείο που δημιούργησε ο Ελαφοτοπίτης εκπαιδευτικός Μιχάλης Οικονομίδης. Επισκέψεις κατόπιν ραντεβού στο 6936-984590.
H δημοσιογραφική αποστολή στο Ζαγόρι πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της καμπάνιας του Υπουργείου Τουρισμού με τίτλο «Ορεινή Ελλάδα. Σε πάει ψηλά. Όλο τον χρόνο».
