Οι φίλοι μου με φωνάζουν από μικρή «αγριοκάτσικο». Συνεπώς, με το που είδα την ανακοίνωση για αγώνα ορεινού τρεξίματος με την ονομασία «Γίδι των Μεθάνων», «τσίμπησα» αμέσως. Βλέποντας τις φωτογραφίες και διαβάζοντας στο δρομικό σάιτ advendure.com την εμπειρία του αθλητή Δημήτρη Τρουπή, τα έχασα. Τόση βλάστηση, τόση εναλλαγή στα τοπία, τόσο γοητευτικοί βραχώδεις σχηματισμοί. Πού είναι τα Μέθανα των κλισέ, με τα ιαματικά λουτρά και την παλιομοδίτικη αισθητική που οι περισσότεροι φανταζόμασταν; Όταν πήγα, ό,τι είχα έως τότε στο μυαλό μου για τη χερσόνησο της Αργολίδας διαψεύστηκε πανηγυρικά.
Κατ’ αρχάς, τα Μέθανα δεν έχουν αλλοιωθεί και αλωθεί από τον τουρισμό, γιατί δεν δέχονται πια τόσους επισκέπτες όπως κατά τον Μεσοπόλεμο και μέχρι τη δεκαετία του 1990, όταν τα ιαματικά τους λουτρά μεσουρανούσαν. Γνωστά από την αρχαιότητα, αναφέρονται από τον Παυσανία, ενώ στη σύγχρονη ιστορία προσέλκυαν ασθενείς από τα τέλη του 19ου αιώνα. Άρχισαν να ακμάζουν στις αρχές του 20ού, κατά τη διάρκεια του οποίου πρωταγωνίστησαν μεταξύ των ελληνικών λουτροπόλεων, με την ελίτ να καταφθάνει στα υδροθεραπευτήρια και τα πολυτελή ξενοδοχεία – λειτουργούσε μάλιστα καζίνο και θερινό σινεμά. Όλα αυτά τα λαμπερά κτίρια όχι μόνο δεν λειτουργούν πια, αλλά και καταρρέουν (για κάποια, και ειδικά για το υδροθεραπευτήριο, δρομολογείται διαγωνισμός), συντηρώντας όμως μια ρετρό ατμόσφαιρα στο λιμάνι – μαζί με τα παλιομοδίτικα μαγαζάκια, τα σύγχρονα κτίρια αμφιβόλου αισθητικής αλλά και την παλιά διατηρημένη γειτονιά.
Τα Μέθανα που σε εκπλήσσουν, όμως, δεν βρίσκονται στο λιμάνι, αλλά στις εξοχές. Σε αυτό το γοητευτικότατο ανάγλυφο με τις αλλεπάλληλες επτά κορυφές –η ψηλότερη των οποίων φτάνει τα 740 μ.–, στις λάβες του ηφαιστείου, μέρος του ηφαιστειακού τόξου του Νότιου Αιγαίου, στα ερυθρωπά βράχια, στα ρήγματα και στους 30 αόρατους κρατήρες, στα απρόσμενα οροπέδια, στα δάση πεύκων και βελανιδιάς, στους ελαιώνες και στα αμπέλια, στον λαϊκό πολιτισμό που έχει αφήσει τα ίχνη του σε όλη τη χερσόνησο με σοφές κατασκευές.
Τι κι αν μοιάζουν με νησί, τι κι αν έχουν τόση θάλασσα; Η χερσόνησος των Μεθάνων είναι τελικά τα βουνά της, με τα αραιοκατοικημένα χωριά, τις υπέροχες οδικές διαδρομές και κυρίως τα μονοπάτια, τα οποία για αιώνες περπατούσαν οι ντόπιοι μέχρι τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, οπότε διανοίχθηκαν οι δρόμοι.
Αυτά τα μονοπάτια φαίνεται ότι θα καθορίσουν και το μέλλον της χερσονήσου. Το μεγαλύτερο προνόμιο των Μεθάνων, άλλωστε, είναι ότι προλαβαίνουν να σωθούν, μαθαίνοντας από τα λάθη άλλων τόπων και μοντέλων ζωής και ανάπτυξης. Καθώς μοιάζουν ακόμη σε μεγάλο μέρος τους ανέγγιχτα και ανεξερεύνητα, με τις δράσεις των τελευταίων χρόνων φαίνεται ότι ένα άλλο συμβολικό ηφαίστειο έχει αρχίσει να εκρήγνυται, για να γεννήσει κάτι εντελώς νέο, αλλάζοντας τη μοίρα τους για πάντα.
Μία διαδρομή, τέσσερα τμήματα
«Η μάνα μου η Πετρούλα, νέο κορίτσι, πήγε μια φορά τη γουρούνα της οικογένειας από το Βαθύ στην Κουνουπίτσα με τα πόδια μέσα από τα βουνά, για να ζευγαρώσει. Περπάτησε ώρες ατέλειωτες μέσα στη νύχτα, για να μην ψοφήσει το ζωντανό από τη ζέστη», μου διηγείται ο Γιώργος Λέκκας στο λιμανάκι Βαθύ και έπειτα θυμάται: «Ο πατέρας μου πήγαινε πέρα δώθε στην Τακτικούπολη για να κάνει τις δουλειές του, με τα πόδια και με το μουλάρι για τις προμήθειες. Τώρα, αν δεν πάει το αυτοκίνητο δίπλα στο σχολείο, γκρινιάζουν και γονείς και παιδιά». Παλιός εστιάτορας στο λιμανάκι των εβδομήντα κατοίκων και των δέκα ψαράδων, όπου καταλήγει ο αγώνας τρεξίματος, σήμερα μαγειρεύει την πρωτότυπη γιδομακαρονάδα στον τερματισμό, ικανοποιημένος που τα Μέθανα ζωντανεύουν κάθε Νοέμβριο, και μάλιστα για τέτοιο σκοπό. Δεν είναι και λίγο – με τον αγώνα και τα μονοπάτια εν γένει, η σεζόν επεκτάθηκε σε όλη τη χρονιά και μια νέα κατηγορία επισκεπτών ανακαλύπτει πια τα Μέθανα.
Περίπου 70 χλμ. μονοπατιών έχουν γίνει προσβάσιμα την τελευταία δεκαετία. Όλες οι στράτες των παλιών, κάποιες μάλιστα χαραγμένες από την αρχαιότητα, εντοπίστηκαν και καθαρίστηκαν χάρη στο όραμα του πολυπράγμονα μηχανικού Ηλία Ρίζου, διοργανωτή και του αγώνα, ο οποίος έγινε Μεθενίτης από επιλογή το 2019, αλλά πηγαινοερχόταν στη χερσόνησο ήδη από το 2007. Τεχνικός διευθυντής σε ναυτιλιακή εταιρεία, ταξιδεύει συχνά, αλλά περνά τον περισσότερο χρόνο του εδώ, κάνοντας παράλληλα ενδιαφέρουσες καταγραφές για την ιστορία και τη λαογραφία του τόπου. Αρχικά για το κέφι του, περπάτησε και καθάρισε ένα μονοπάτι με φίλους του, το 2015, και κατόπιν το «κέφι» εξελίχθηκε σε μεγαλόπνοο σχέδιο.
Προηγουμένως, το μόνο που είχε γίνει σχετικά ήταν το 2000 ένας καθαρισμός από τον δήμο, μέσω προγράμματος, σε μερικά μονοπάτια τα οποία πια είχαν κλείσει. Ο Ρίζος τα άνοιξε και αυτά, με πείσμα και μεράκι και με την πολύτιμη συμβολή του Νίκου Δημητρίου, ενός μερακλή, κρεοπώλη στο επάγγελμα, Μεθενίτη ο οποίος μεγάλωσε στα βουνά κυρίως λόγω των αμπελιών της οικογένειας. Υπηρετώντας το όραμα με κάθε τρόπο και κόστος, ο Δημητρίου ανέλαβε επιπλέον να ευαισθητοποιήσει τους ντόπιους με εθελοντικές ομάδες καθαρισμού.
Η σημαντική ευρωπαϊκή πιστοποίηση
Για τον εθελοντισμό των κατοίκων νιώθει περήφανος και ο δήμαρχος Τροιζηνίας – Μεθάνων Αναστάσιος Μούγιος, ο οποίος θεωρεί ευλογία να συμμετέχουν τόσο ενεργά οι μικρές κοινωνίες. Ως αρωγός μάλιστα, ο δήμος εξασφάλισε και κονδύλι, μέσω προγράμματος, για τη σήμανση και τη συντήρηση του δικτύου.
Ρίζος και Δημητρίου καθαρίζουν ακούραστα εδώ και δέκα χρόνια, συνεχίζοντας να ανακαλύπτουν με χαρά μικρών παιδιών ξεχασμένες διαδρομές μέσω ιχνηλασίας και συλλέγοντας μαρτυρίες γηραιών κατοίκων. Κι αν το δίκτυο μονοπατιών και ο αγώνας τρεξίματος φαντάζουν μία φορά σημαντικοί, το νέο τους πρότζεκτ φαίνεται ότι θα φέρει κάτι πολύ μεγαλύτερο. Πρόκειται για τη δημιουργία μιας μεγάλης πεζοπορικής διαδρομής 48 χλμ., η οποία διασχίζει όλη τη χερσόνησο και τα ομορφότερα σημεία της, είναι χωρισμένη σε 4 ημερήσια τμήματα και διανοιγμένη βάσει ευρωπαϊκών προδιαγραφών ποιότητας. Η διαδρομή αναμένεται να λάβει πιστοποίηση από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Πεζοπορίας (ERA), η τρίτη στην Ελλάδα μετά το Μαίναλο και την Άνδρο. Παράλληλα, τα Μέθανα θα είναι ο πρώτος προορισμός και με πιστοποιημένες μονοήμερες θεματικές διαδρομές.
«Ονειρεύομαι έναν πεζοπορικό παράδεισο με ανθρώπους που θα απολαμβάνουν ακριβώς αυτό που είναι το μέρος, χωρίς να θέλουν να το αλλοιώσουν. Με θορυβεί κάπως η εμφάνιση οικοδομικών δραστηριοτήτων με βίλες και πισίνες σε κάποια σημεία, τακτική που αργά ή γρήγορα θα οδηγήσει σε παρακμή την τοπική κοινότητα. Τα Μέθανα δεν είναι αυτό και ευτυχώς οι επισκέπτες το καταλαβαίνουν», λέει ο Ρίζος.
Ο Δήμος Τροιζηνίας – Μεθάνων αγκάλιασε εξαρχής το εγχείρημα και το Argosaronic Environment Foundation ανέλαβε τη χρηματοδότηση. Έμπειροι φίλοι των μονοπατιών από όλη την Ελλάδα έδωσαν τα φώτα τους, όπως η Όλγα Καραγιάννη, ψυχή του Andros Routes, και σήμερα η διαδρομή είναι πλήρως διανοιγμένη, βρίσκεται στο στάδιο της σήμανσης και αυτές τις ημέρες ο Ρίζος ολοκληρώνει την πρώτη αξιολόγηση βάσει των απαιτούμενων προδιαγραφών. Η επίσημη συνέχεια θα έρθει έως τον Σεπτέμβριο, όταν οι επιθεωρητές της ERA επισκεφτούν τα Μέθανα για να αξιολογήσουν και κατόπιν να δώσουν την πιστοποίηση με τριετή ισχύ.
Αυτή η πιστοποίηση μπορεί να αλλάξει το μέλλον των Μεθάνων· με πεζοπόρους από όλο τον κόσμο, με παράταση της τουριστικής σεζόν, με ήπια ανάπτυξη υπέρ του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς, με νέες θέσεις εργασίας, νέες επιχειρήσεις και αναβάθμιση της ζωής των ντόπιων. Με αυτή τη λογική συντάσσεται ο νεαρός Χρήστος Πάλλης, ο οποίος επέστρεψε το 2018 στα Μέθανα, μετά από κάποια χρόνια σε Γαλλία και Αθήνα, και εκσυγχρόνισε την οικογενειακή ταβέρνα Palaiokastro στο Βαθύ. «Πρέπει ο καθένας μας να ρίξει λεφτά στην επιχείρησή του, να αναβαθμιστούν οι παροχές. Εμείς μόλις φτιάξαμε το μαγαζί, διπλασιάσαμε τον κόσμο, έρχονται με τα σκάφη από τις γύρω περιοχές και την Αττική μόνο για φαγητό. Πρέπει πρώτα ο ίδιος να εκτιμήσεις τον τόπο και την επιχείρησή σου», παραδέχεται.
Ένας απίστευτος πλούτος
Σκέψου να μπορείς να περιηγείσαι με τα πόδια ολόκληρη τη χερσόνησο, να καταλήγεις κάθε βράδυ για διανυκτέρευση σε άλλο χωριό, να γνωρίζεις τους ντόπιους και τις ιστορίες τους. Τη μία μέρα να ξυπνάς δίπλα στη θάλασσα και την άλλη ανάμεσα σε ηφαιστειακά πετρώματα. Να περπατάς στο ανώμαλο έδαφος των παλιών λιθόστρωτων, αγναντεύοντας άλλοτε τα νησιά του Αργοσαρωνικού και άλλοτε τις ακτές της Αργολίδας. Να μοσχοβολάει ο τόπος ρίγανη και θρούμπι, να βλέπεις ατέλειωτες λαδανιές, αγριοαχλαδιές, σπάνια είδη φυτών, όπως η ενδημική Alkanna methanaea. Να βαδίζεις άλλοτε σε πυκνό δάσος από πεύκα και άλλοτε πάνω σε σκληρές λάβες, να συναντάς γίδια και τράγους, να βλέπεις τα ερυθρόχρωμα βράχια να γίνονται ακόμη πιο «δραματικά» στο ηλιοβασίλεμα.
Δεν πιστεύω στα μάτια μου: βλέπω εγκαταλελειμμένους οικισμούς όπως η Στέρνα Γαμπρού και βυζαντινά εκκλησάκια με χαράγματα όπως ο Άγιος Δημήτριος μεταξύ Κουνουπίτσας και Παλαιών Λουτρών, με τις απίθανες αρχιτεκτονικές και ζωγραφικές λεπτομέρειες.
Αρχαία πατητήρια στη μέση του πουθενά, καλοδιατηρημένα αλώνια, στέρνες και πεζούλες, σπουδαία μνημεία λαϊκού πολιτισμού και μάρτυρες μιας αγροτικής οικονομίας που εγκαταλείφθηκε τόσο πρόσφατα, ώστε να είναι απολύτως εφικτό να ξαναζωντανέψει. Πέφτω πάνω σε ανθρώπους πρόθυμους για επανεκκίνηση, όπως ο Βασίλης Παυλής, που καλλιεργεί φάβα στην Κυψέλη, και σε άλλους που δεν εγκατέλειψαν ποτέ τη γη και φροντίζουν ακόμη ελιές, αμπέλια και κηπευτικά για τις ανάγκες του σπιτιού τους. Μπροστά στο πανέμορφο οροπέδιο Μακρόγκου, το φημισμένο κάποτε για τα αμπέλια και τις αχλαδιές του, η γαλήνη και η ιστορία του τοπίου επιβάλλουν σιωπή και στοχασμό.
Μακριά από τη λουτρόπολη, τον επισκέπτη περιμένουν πολλά αναπάντεχα. Φαντάσου άλλοτε να ανηφορίζεις προς κάστρα και οχυρώσεις σαν του Φαβιέρου, τον Πύργο στο Θρονί, τον Ογά ή το Παλαιόκαστρο, τα οποία δεν έχουν αναδειχθεί όπως θα έπρεπε. Άλλοτε να ισορροπείς στα βράχια του ηφαιστείου, πλάι στο εντυπωσιακό ρήγμα, κι άλλοτε να κολυμπάς στα παγωμένα νερά της λίμνης που σχηματίζεται μέσα στο σπήλαιο Περιστεριών, ακούγοντας θρύλους για νεράιδες. Να ανακαλύπτεις πανέμορφα χωριά όπως τα Παλαιά Λουτρά (Κάτω Μούσκα), την Καμένη (ή Καημένη) Χώρα μέσα στη λάβα και την Κουνουπίτσα με την κινηματογραφική πλατεία ή παραθαλάσσια ησυχαστήρια όπως ο Άγιος Γεώργιος με την προβλήτα που έχει διαμορφωθεί πάνω στο τσιμεντένιο γερμανικό πλοίο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που βυθίστηκε στα αβαθή του λιμανιού. Να εμφανίζονται έξαφνα εικόνες του χθες: ερειπωμένα αρχοντόσπιτα στην Κυψέλη, η μηχανή που έσπαγε τα φημισμένα μεθενίτικα αμύγδαλα στο Μεγαλοχώρι, το παροπλισμένο λεωφορείο και η παλιά αλωνιστική μηχανή μες στους αγρούς.
Να περπατάς ακούραστα, αφού τα Μέθανα σε ενεργοποιούν, δεν είναι από τα μέρη όπου νιώθεις την ανάγκη να λιάζεσαι συνέχεια στην παραλία – δεν είναι και ιδιαίτερα ωραίες, άλλωστε. Να τελειώνεις τη μέρα σου στα ιαματικά λουτρά για πλήρη αποφόρτιση και με ένα δείπνο με ολόφρεσκο ψάρι δίπλα στη θάλασσα. Δεν μπορώ να φανταστώ καλύτερο μέλλον για τα Μέθανα. Βλέπω, σαν όραμα κι εγώ, αθλητές, πεζοπόρους, καλλιτέχνες, γραφιάδες να βρίσκουν εδώ ένα αγαπημένο στέκι ή, γιατί όχι, έναν τόπο μετεγκατάστασης. Βλέπω ένα μέρος που τυχαία σώθηκε από την άναρχη δόμηση και την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη, και έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί υποδειγματικά στην εποχή του slow tourism, του αγροτουρισμού και της αειφορίας. Αλλά σημασία δεν έχει τι «βλέπω» εγώ και ο καθένας μας, αλλά τι «βλέπουν» οι άνθρωποί του. Όπως πάντα.
ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ
Τα Μέθανα απέχουν από την Αθήνα 165 χλμ. (2½-3 ώρες οδικώς). Εναλλακτικά, μπορείτε να φτάσετε έως εκεί με πλοίο από το λιμάνι του Πειραιά (2 ώρες).
Για τα μονοπάτια των Μεθάνων, χάρτες και πληροφορίες για αξιοθέατα κ.λπ., δείτε το volcanotrails.gr.
Η μεγάλη διαδρομή ξεκινά και καταλήγει στη λουτρόπολη των Μεθάνων και χωρίζεται σε τέσσερα ημερήσια τμήματα, καθένα από τα οποία έχει μήκος περίπου 12 χλμ. και σημαντικές υψομετρικές διαφορές. Επιπλέον, συνδέεται με το υπόλοιπο πεζοπορικό δίκτυο της χερσονήσου, ώστε να επιτρέπει παραλλαγές. Τα τμήματα είναι: Α) Μέθανα – Κυψέλη – αρχ. ακρόπολη Ογά – Άγιοι Θεόδωροι. Β) Άγιοι Θεόδωροι – Χερώμα Μπούκορε – Κουνουπίτσα – Λουτρά
– Παλαιά Λουτρά. Γ) Παλαιά Λουτρά – Καμένη Χώρα (προαιρετική παράκαμψη για ηφαίστειο) – Μακρύλογγος – Μεγαλοχώρι – Βαθύ. Δ) Μεγαλοποτάμι – Παναγίτσα – Μέθανα.
Οι τρεις θερμές πηγές έχουν ελεύθερη πρόσβαση, αφού καμία οργανωμένη δομή δεν λειτουργεί από το 2017. Οι θειούχες των Αγίων Αναργύρων βρίσκονται στην είσοδο της λουτρόπολης και οι ραδιούχες του Αγίου Νικολάου στην έξοδό της προς Λιμνιώνα. Στα Λουτρά του Παυσανία, στον οικισμό του Αγίου Νικολάου Κουνουπίτσας, βρίσκονται οι χλωρονατριούχες με μία διαμορφωμένη μπανιέρα. Η ποσότητα και η θερμοκρασία των νερών εξαρτώνται από την άμπωτη και την παλίρροια και ο χρόνος εντός του νερού δεν πρέπει να ξεπερνά τα 15-20 λεπτά.
Οι μονάδες για διαμονή στα Μέθανα είναι ξεχασμένες σε άλλες εποχές, ωστόσο γίνονται κάποιες προσπάθειες τα τελευταία χρόνια. Ενδεικτικά, δείτε τον ξενώνα Filia (τηλ. 6977-715675) στην Καμένη Χώρα και την Αρσινόη (τηλ. 6971-611120) στο Μεγαλοχώρι. Ιδιαίτερη πρόταση αποτελεί το υποδειγματικά ανακαινισμένο πέτρινο σπίτι του μεγάλου ρεμπέτη Γιώργου Μπάτη στο χωριό Παλαιά Λουτρά (τηλ. 6937-485064).
Σε γενικές γραμμές, τα Μέθανα έχουν καλό φαγητό και τίμια ταβερνάκια. Για φρέσκο ψάρι προτιμήστε το Βαθύ: ωραίες επιλογές το Palaiokastro (τηλ. 22980-92747), η Θεώνη (τηλ. 6977-305569) και ο Τζίμης (τηλ. 6932-338361). Στα Μέθανα, το Παλιοκατάσταση (τηλ. 22980-92039), εκτός από φαγητό, σερβίρει και καφέ, γλυκό, πρωινό. Σπιτικές γεύσεις θα δοκιμάσετε στο Καπηλειό της Βάσως και του Βασίλη (τηλ. 22980-93093).
