Αμμόλοφοι σαν της Σαχάρας, εύφορες κοιλάδες με αμπέλια και ελαιόδεντρα, φυτείες με μπανανιές, αλλά και δάση με πανύψηλα πεύκα, φαράγγια ανάμεσα σε απόκρημνα ηφαιστειακά βουνά και περισσότερες από 120 παραλίες δικαιολογούν –και με το παραπάνω– το σλόγκαν «μικρογραφία ηπείρου», που εδώ και δεκαετίες χαρακτηρίζει την Γκραν Κανάρια. Ένα νησί του Ατλαντικού, λίγο μικρότερο σε μέγεθος από τη Λέσβο, το οποίο, παρότι γεωγραφικά βρίσκεται πολύ κοντά στην Αφρική, είναι ευρωπαϊκό έδαφος και θυμίζει Λατινική Αμερική. Αυτή η μοναδική του ταυτότητα, σε συνδυασμό με την ποικιλομορφία των τοπίων και το ιδανικό κλίμα όλο τον χρόνο, καθιέρωσαν από νωρίς το τρίτο μεγαλύτερο σε πληθυσμό νησί της Ισπανίας ως έναν από τους πλέον αγαπημένους προορισμούς των Ευρωπαίων, κυρίως του Βορρά.
Ήδη από το 1957 άρχισαν να πραγματοποιούνται στην Γκραν Κανάρια οι πρώτες πτήσεις τσάρτερ από τη Σουηδία και σήμερα οι Σκανδιναβοί επισκέπτες προσεγγίζουν το 1,4 εκατ. τον χρόνο. Ακολουθούν οι Γερμανοί, οι Άγγλοι, οι Ισπανοί της ενδοχώρας και οι Ολλανδοί, ανεβάζοντας τον αριθμό των τουριστών σε επίπεδα σχεδόν πενταπλάσια από τον τοπικό πληθυσμό, που αριθμεί περίπου 870.000 κατοίκους. Το εντυπωσιακό, όμως, είναι ότι με εξαίρεση τις πιο κορεσμένες περιοχές του Νότου, όπως το Μασπαλόμας και το Μογκάν, μπορεί κανείς να γυρίσει ολόκληρο το νησί χωρίς να νιώσει το βάρος του μαζικού τουρισμού. Άλλωστε, το 43% της έκτασής του βρίσκεται υπό καθεστώς προστασίας, ενώ από το 2005 έχει ανακηρυχθεί Απόθεμα Βιόσφαιρας της UNESCO, χάρη στη βιοποικιλότητα και στο σπάνιο φυσικό περιβάλλον του.
Παράλληλα, η Γκραν Κανάρια αναπτύσσει ένα μοντέλο διαχείρισης που επιδιώκει τη διάχυση της τουριστικής ροής σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της, ενθαρρύνοντας τους επισκέπτες να εξερευνήσουν τα φυσικά τοπία, τους ηφαιστειακούς σχηματισμούς, τις προστατευόμενες περιοχές και τα ιστορικά κέντρα των οικισμών, πέρα από τα γνωστά παραθαλάσσια θέρετρα.
Στροφή στη βιωσιμότητα
Αν υπάρχει, βέβαια, κάτι που κάνει το νησί να διαφέρει, είναι το μοντέλο «χαμηλής πυκνότητας» το οποίο ακολούθησε από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Ειδικότερα, ύστερα από σειρά πολεοδομικών κανόνων και σχεδίων τουριστικής ανάπτυξης, που όριζαν συγκεκριμένα τετραγωνικά μέτρα πρασίνου και κοινόχρηστων χώρων για κάθε τουριστική κλίνη, αποφεύχθηκε η ανέγερση τεράστιων τσιμεντένιων ξενοδοχείων που κλείνουν τη θέα στη θάλασσα. Το 1989, δε, ύστερα από επίμονο αγώνα κατοίκων και περιβαλλοντικών οργανώσεων, οι Αρχές προχώρησαν στην κατεδάφιση του Hotel Dunas, του ξενοδοχείου που είχε χτιστεί πάνω στους μοναδικούς αμμόλοφους του Μασπαλόμας, απειλώντας το εύθραυστο οικοσύστημα της περιοχής. Είχε προηγηθεί ο νόμος του 1987 για την Ανακήρυξη των Φυσικών Περιοχών των Καναρίων Νήσων, που θέσπισε το πρώτο εκτεταμένο πλαίσιο προστασίας του φυσικού τους περιβάλλοντος. Και κάπως έτσι μπήκε ένα τέλος στην άναρχη δόμηση των δεκαετιών του 1970 και του 1980, που έχει μετατρέψει τη νότια πλευρά –και ειδικά την περιοχή Πλάγια ντελ Ινγκλές– σ’ ένα τουριστικό λούνα παρκ, που κάνει πολλούς ντόπιους να νιώθουν άβολα με την αισθητική του.
Ένα νησί του Ατλαντικού, λίγο μικρότερο σε μέγεθος από τη Λέσβο, που, παρότι γεωγραφικά βρίσκεται πολύ κοντά στην Αφρική, είναι ευρωπαϊκό έδαφος και θυμίζει Λατινική Αμερική.
Από τότε, και πολύ πριν ξεκινήσουν οι συζητήσεις για τον υπερτουρισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, η Γκραν Κανάρια άρχισε να κάνει στροφή προς ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται στην ποιότητα, αφήνοντας σιγά σιγά πίσω της τη λογική της απλής αύξησης της τουριστικής ροής. «Στρατηγικός μας στόχος δεν είναι να προσελκύσουμε περισσότερο κόσμο, αλλά να ενθαρρύνουμε τους επισκέπτες να ανακαλύψουν περισσότερες πλευρές του νησιού», σημειώνει ο αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού, Κάρλος Άλαμο Καμπρέρα. «Τα τελευταία χρόνια, δήμοι εκτός των κύριων τουριστικών περιοχών έχουν καταγράψει αύξηση άνω του 60% στον τουριστικό τζίρο, γεγονός που δείχνει ότι οι επισκέπτες διαχέονται σε όλο το νησί και ότι τα οικονομικά οφέλη φτάνουν και σε κοινότητες που παλαιότερα δεν συμμετείχαν έντονα στον τουρισμό». Σήμερα, η Γκραν Κανάρια δεν προβάλλεται ως ένας μονοδιάστατος προορισμός με μια τεράστια ακτογραμμή, αλλά ως ένας «τόπος εμπειριών», όπου ο πολιτισμός, η φύση και η γαστρονομία διαδραματίζουν ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο.
Το παράδειγμα του Ντομίνγκο
Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, ο ζωγράφος και κεραμίστας Ντομίνγκο Ντίας Μπάριος ξεναγεί τους επισκέπτες στο Σπίτι-Μουσείο του Παντσίτο, μια τρωγλοδυτική σπηλιά που αναπαριστά την καθημερινή ζωή των αγγειοπλαστών στο χωριό Λα Αταλάγια. Ο οικισμός ξεχωρίζει για τα υπόσκαφα σπίτια του, μέσα στο μαλακό ηφαιστειακό πέτρωμα, τα οποία κατοικούνται ήδη από την Προϊσπανική εποχή. Χάρη στη βιοκλιματική τους ιδιότητα, στο παρελθόν δεν λειτουργούσαν μόνο ως χώροι διαμονής, αλλά και ως εργαστήρια, στα οποία οι οικογένειες των αγγειοπλαστών ζύμωναν, έπλαθαν και αποθήκευαν τα πήλινα σκεύη τους μέσα στις σπηλιές, όπου η θερμοκρασία παραμένει σταθερή από 18 έως 20°C όλο τον χρόνο.
Ο Ντομίνγκο είναι από τους ελάχιστους τεχνίτες που, επί 45 χρόνια, συνεχίζει να δημιουργεί με την αρχαία μέθοδο του urdido, δηλαδή του κουλουριάσματος του πηλού, η οποία, λόγω της ιδιαιτερότητας του ηφαιστειακού αργίλου του νησιού, εξακολουθεί να γίνεται αποκλειστικά με το χέρι. «Σήμερα έχουν απομείνει μόνο δύο κέντρα παραδοσιακής κεραμικής, της Αταλάγια και της Αρτενάρα», λέει. «Δυστυχώς, δεν έχουμε καμιά στήριξη από τις Αρχές και αυτή η τέχνη κινδυνεύει να χαθεί. Εγώ ζω από τα μαθήματα κεραμικής και τα κεραμικά που πουλάω, όμως οι νεότερες γενιές, με τις μεγαλύτερες υλικές ανάγκες που έχουν, δυσκολεύονται να επιβιώσουν από αυτή τη δουλειά».
Αν υπάρχει κάτι που κάνει την Γκραν Κανάρια να διαφέρει, είναι το μοντέλο «χαμηλής πυκνότητας» το οποίο ακολούθησε από τα τέλη της δεκαετίας του 1980.
Το Σπίτι-Μουσείο του Παντσίτο προσελκύει πλέον περισσότερους ξένους επισκέπτες, κυρίως από τη Γερμανία, που έρχονται να γνωρίσουν τη ζωή των τρωγλοδυτών και την παραδοσιακή αγγειοπλαστική. Όμως ο Ντομίνγκο γνωρίζει καλά ότι η αύξηση του τουρισμού από μόνη της δεν αποτελεί εγγύηση. «Δεν θέλουμε τον μαζικό τουρισμό του Νότου, με τις πολλές πισίνες, τα πολλά αυτοκίνητα και τα σκουπίδια που παράγει. Θέλουμε πολιτιστικό τουρισμό, έναν τουρισμό που να συμβάλλει στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς», τονίζει.
«Τα Κανάρια έχουν όρια»
Και δεν είναι ο μόνος που ασκεί κριτική στο μοντέλο του μαζικού τουρισμού. Με το σύνθημα «Τα Κανάρια έχουν όρια» (Canarias tiene un límite) και την υποστήριξη περιβαλλοντικών οργανώσεων, χιλιάδες κάτοικοι βγήκαν στους δρόμους τον Απρίλιο του 2024, διαδηλώνοντας ενάντια στην τουριστική ανάπτυξη, που ασκεί πίεση στους περιορισμένους πόρους του νησιού και αφήνει τους ντόπιους χωρίς προσιτή στέγαση. «Δεν είναι ότι οι κάτοικοι δεν θέλουν τους τουρίστες. Ο τουρισμός έφερε τη μεσαία τάξη στα Κανάρια. Πριν, δεν μπορούσαμε να αγοράσουμε αυτοκίνητο ή να πάμε διακοπές. Χρειαζόμαστε τους τουρίστες. Αλλά θέλουμε ποιοτικό τουρισμό, τόσο για εμάς όσο και για τους επισκέπτες», σχολιάζει η ξεναγός Σελένε Άλβαρες Μοντεσντεόκα.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Ινστιτούτου Στατιστικής των Καναρίων Νήσων, το 2019 το νησί Γκραν Κανάρια διέθετε περίπου 65.800 ξενοδοχειακές κλίνες, ενώ το 2025 ο αριθμός έφτασε τις 69.600. «Αυτό δείχνει μια σταδιακή και ελεγχόμενη εξέλιξη, όχι μια ραγδαία επέκταση», σχολιάζει ο Άλαμο Καμπρέρα. Βέβαια, αν συνυπολογίσει κανείς και τα ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, η συνολική χωρητικότητα φτάνει κατά προσέγγιση τις 177.000 κλίνες. Ωστόσο, με νόμο του 2025 εισάγεται ένα πιο αυστηρό σύστημα πολεοδομικών προϋποθέσεων, με σκοπό τον περιορισμό της ανεξέλεγκτης εξάπλωσης και της βραχυχρόνιας μίσθωσης στα Κανάρια Νησιά. «Ο τουρισμός δεν πρέπει να ορίζεται αποκλειστικά από τον αριθμό των κλινών ή των διανυκτερεύσεων», επισημαίνει ο αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού. «Η προσέγγισή μας δίνει προτεραιότητα στην τουριστική εμπειρία, στην προστασία του περιβάλλοντος και στην οικονομική ανθεκτικότητα, ώστε τόσο οι κάτοικοι όσο και οι επισκέπτες να μπορούν να απολαμβάνουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νησιού μας».
6 τρόποι για να «απολαύσετε υπεύθυνα» το νησί
1. Με μέση θερμοκρασία τους 24 βαθμούς Κελσίου όλο τον χρόνο, ένα ιδιαίτερο ανάγλυφο κι ένα δίκτυο μονοπατιών που διατρέχει ολόκληρο το νησί, η Γκραν Κανάρια αξίζει να περπατηθεί. Από τα αιωνόβια κανάρια πεύκα στις πλαγιές της Ταμαντάμπα στον Βορρά μέχρι τα 1.949 μέτρα στην κορυφή του Πίκο ντε λας Νιέβες στο κέντρο, κι από εκεί στις οάσεις με φοίνικες και στις αμμοθίνες του Νότου, διαδρομές όλων των επιπέδων δυσκολίας περιμένουν να ξαφνιάσουν τους πεζοπόρους με τον πλούτο του φυσικού τοπίου, τα περισσότερα από εκατό ενδημικά είδη χλωρίδας και τα σπάνια είδη πανίδας, όπως η γιγάντια σαύρα του νησιού και ο γαλάζιος σπίνος. Σημεία θέασης, όπως το Παραδόρ Κρους ντε Τεχέδα, το Μπαντάμα Καλντέρα και το Ντεγογιάδα ντε λας Γιέγκουας και άλλα περίπου τριάντα φυσικά «μπαλκόνια», προσφέρουν μερικές από τις πιο εντυπωσιακές εικόνες των Καναρίων Νήσων.
2. Οι εντυπωσιακοί αμμόλοφοι του Μασπαλόμας, παρότι βρίσκονται στον ιδιαίτερα ανεπτυγμένο τουριστικά Νότο, αποτελούν ειδική προστατευόμενη ζώνη, ώστε να μην επιβαρύνεται περαιτέρω το ήδη εύθραυστο οικοσύστημα. Διασχίστε τη λεπτή λωρίδα ερήμου που καταλήγει στη θάλασσα δίπλα στον εμβληματικό φάρο του 19ου αιώνα, δημιουργώντας ένα πραγματικά ονειρικό σκηνικό. Επισκεφτείτε, επίσης, το μουσείο της Φίνκα Κοντάλ, που αποτελούσε την πύλη της ερήμου έως τη δεκαετία του 1960, για να μάθετε πώς αυτή η ακατοίκητη περιοχή με τις ντοματιές και τα ζαχαροκάλαμα μετατράπηκε –μέσα από έναν διεθνή διαγωνισμό που διοργάνωσε ο γαιοκτήμονας Κόντε ντε λα Βέγκα Γκράντε, σε συνεργασία με τη Διεθνή Ένωση Αρχιτεκτόνων– στο σημαντικότερο τουριστικό κέντρο του νησιού.
3. Επισκεφτείτε τα δύο προϊσπανικά κέντρα στο Τέλδε, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Γκραν Κανάρια, που φιλοξενούσε το βασίλειο των αυτόχθονων της Τούφια, για να δείτε τις σπηλιές του Κουάτρο Πουέρτας. Στην πόλη Γκάλνταρ, μέσα στα αναστηλωμένα σπηλαιόσπιτα του αρχαιολογικού πάρκου της Κουέβα Πιντάδα, θα φανταστείτε πώς ζούσαν οι Κανάριοι πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων.
4. Ζήστε στους χαλαρούς ρυθμούς της πρωτεύουσας Λας Πάλμας, στις ιστορικές συνοικίες Βεγκέτα και Τριάνα, που θα σας δώσουν την εντύπωση ότι βρίσκεστε σε κάποια χώρα της Λατινικής Αμερικής. Πλακόστρωτα δρομάκια με περισσότερα από 500 χρόνια ιστορίας, διώροφα και τριώροφα κτίρια νεοαποικιακής αρχιτεκτονικής, εντυπωσιακοί ναοί και μικρές πλατείες με συνοικιακά μπαράκια συνθέτουν το σκηνικό που φιλοξενεί τον «αέρα» του Ατλαντικού και την κοσμοπολίτικη κουλτούρα της πόλης. Επισκεφτείτε το Κανάριο Μουσείο, για να μάθετε περισσότερα για τον τρόπο ζωής των βερβερικής καταγωγής κατοίκων, και το Κάσα ντε Κολόν, το παλιό κυβερνείο που φιλοξένησε τον Χριστόφορο Κολόμβο στα τέλη του 15ου αιώνα, κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του προς την Αμερική. Ανεβείτε στο καμπαναριό του καθεδρικού ναού της Αγίας Άννας, για να απολαύσετε την πανοραμική θέα της πρωτεύουσας, με τις πιο λαϊκές συνοικίες να απλώνονται στους λόφους και το επιβλητικό ιστορικό κέντρο να αγκαλιάζει τον ωκεανό.
5. Γνωρίστε την πραγματική κουλτούρα των ντόπιων στα ορεινά χωριά. Περάστε μια Κυριακή πρωί από την αγορά του Τερόρ, διάσημου για την εκκλησία της Παναγίας του Πεύκου, τα ξύλινα μπαλκονάκια του, αλλά και για τα αμυγδαλωτά του και το λουκάνικο τσορίθο. Κάντε μια στάση στη Φατάγκα, το χωριό των χειροτεχνών, με τα λευκά σπιτάκια, τους ανθισμένους κήπους και τις κεραμιδένιες στέγες. Επισκεφτείτε το όμορφο Αρούκας, με το Arehucas Rum Factory του 1884, ένα από τα παλαιότερα αποστακτήρια ρουμιού στην Ευρώπη, και την εντυπωσιακή νεογοτθική εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, γνωστή και ως «Καθεδρικός του Αρούκας». Περιπλανηθείτε στα δρομάκια του Τεχέδα, το οποίο πριν από μερικά χρόνια είχε διακριθεί ως ένα από τα πιο γραφικά χωριά της Ισπανίας, για να απολαύσετε την ηρεμία και την παράδοση του νησιού στη σκιά των ιερών βράχων Ρόκε Νούμπλο και Ρόκε Μπεντάιγκα.
6. Με επιρροές από την Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική και φυσικά την Αφρική, τα Κανάρια Νησιά έχουν να επιδείξουν γαστρονομικό πλούτο που αξίζει να ανακαλύψετε, μαζί με τα εξωτικά φρούτα που θα βρείτε στις λαϊκές αγορές των χωριών και στη σκεπαστή αγορά της Λα Πάλμα: από μπανάνες μέχρι γκουάβα, παπάγια και μάνγκο. Θα δοκιμάσετε, επίσης, τον ιδιαίτερο καφέ του Αγκαέτε, τον μοναδικό που καλλιεργείται σε ευρωπαϊκό έδαφος, καθώς και μεγάλη ποικιλία τυριών, όπως το Φλορ ντε Γκία, ένα από τα πιο ξεχωριστά ντόπια τυριά, που φτιάχνεται κυρίως από πρόβειο γάλα και φυτικό πηκτικό από μοβ γαϊδουράγκαθο. Παρότι δεν είναι ιδιαίτερα οικείο ως γεύση στο ελληνικό κοινό, μην παραλείψετε να δοκιμάσετε και το γκόφιο, καβουρδισμένο αλεύρι από σιτάρι, καλαμπόκι ή κριθάρι, με υψηλή θερμιδική αξία, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδοσιακά εδέσματα της Γκραν Κανάρια και σερβίρεται συχνά ως πηχτή σούπα με ζωμό ψαριού και φρέσκα κομμένα κρεμμύδια στο πλάι, για να τα χρησιμοποιήσετε σαν κουτάλι.
