Η πρώτη αίσθηση
Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς από ένα ταξίδι στο Βιετνάμ! Από την πρώτη στιγμή νιώθεις ότι βρίσκεσαι σε έναν τόπο που δεν αποκαλύπτεται μονομιάς. Έχεις την αίσθηση ότι πίσω από εικόνες, αντιθέσεις και μικρές καθημερινές σκηνές κρύβεται μια δεύτερη, βαθύτερη ανάγνωση. Είναι μια χώρα που πέρασε δια πυρός και σιδήρου και, παρά την αλματώδη πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, εξακολουθεί να κουβαλάει στο σώμα και στη μνήμη της τις συνέπειες ενός από τους πιο αιματηρούς πολέμους του 20ού αιώνα. Και όμως, αυτό που τελικά μένει δεν είναι το τραύμα, αλλά η δύναμη με την οποία συνεχίζει να προχωράει.
Μικρόσωμοι άνθρωποι, μεγάλη δύναμη
Παρατηρώντας τους Βιετναμέζους, εντυπωσιάζεσαι από μια αντίφαση που προδίδει πολλά για τη χώρα: μικρόσωμοι, αλλά με τεράστια αντοχή. Κοιτάζοντάς τους, απορείς με τα κατορθώματά τους. Οι παλαιότερες γενιές κουβαλούν ακόμη το αποτύπωμα δύσκολων εποχών, καθώς ο ιστορικός υποσιτισμός επηρέασε για χρόνια τον μέσο σωματότυπο. Σήμερα ωστόσο η εικόνα αλλάζει, καθώς οι νεότεροι μεγαλώνουν σε καλύτερες συνθήκες. Εκείνο που μένει ίδιο είναι η εργατικότητα. Η πειθαρχία, η επιμέλεια, η αίσθηση καθήκοντος και ο σεβασμός παραμένουν αξίες ανεξίτηλες. Είναι μια κοινωνία που μοιάζει να έχει μάθει να προχωράει αθόρυβα αλλά σταθερά, με αξιοθαύμαστη ικανότητα να αντέχει και να χτίζει.
Ένα ποτάμι από μηχανάκια
Και ύστερα είναι τα μηχανάκια. Παντού. Σε σμήνη. Σε τέτοια πυκνότητα, που στην αρχή πιστεύεις ότι εδώ βασιλεύει το απόλυτο χάος. Και όμως, όσο τα παρατηρείς, τόσο διαπιστώνεις ότι αυτό το χάος είναι στην πραγματικότητα ένα είδος οργανωμένου ρυθμού.
Στους δρόμους του Βιετνάμ, πάνω από το 90% των οχημάτων είναι δίκυκλα. Σε μια χώρα σχεδόν 100 εκατομμυρίων ανθρώπων, κυκλοφορούν δεκάδες εκατομμύρια μοτοσικλέτες, κυρίως σκούτερ. Η κόρνα δεν λειτουργεί ως ξέσπασμα νεύρων, αλλά σαν διαρκής υπενθύμιση παρουσίας: «Είμαι εδώ». Και κάπως έτσι συνειδητοποιείς ότι το μηχανάκι δεν είναι απλώς μέσο μεταφοράς. Είναι εργαλείο, ρυθμός ζωής, σχεδόν προέκταση του σπιτιού. Ίσως γι’ αυτό θα δεις ανθρώπους να κοιμούνται πάνω στη σέλα, χωρίς να πέφτουν!
Ο «Θείος Χο»
Μέσα σε αυτό το «φευγάτο» σκηνικό, η ιστορία παραμένει παρούσα. Από παντού ξεπροβάλλει η εικόνα ενός λαϊκού, σεβάσμιου ηγέτη. Ακόμη και τα χαρτονομίσματα φέρουν τη μορφή του. Είναι ο «Θείος Χο», ο Χο Τσι Μινχ, η εμβληματική μορφή που ταυτίστηκε με τον αγώνα για ανεξαρτησία και με τη γέννηση του σύγχρονου βιετναμέζικου κράτους. Όταν έφυγε από τη ζωή, το 1969, οι Times του Λονδίνου έγραψαν: «Με τον θάνατο του Χο Τσι Μινχ η παγκόσμια κομμουνιστική οικογένεια χάνει μια προσωπικότητα που θα πάρει τη θέση της δίπλα στον Λένιν, τον Στάλιν και τον Μάο, ως μια από τις πλέον εξέχουσες μορφές του κομμουνιστικού κινήματος».
Ένα τεράστιο άγαλμά του στη Σαϊγκόν, κοντά στη λεωφόρο Nguyen Hue και στο Δημαρχείο –που κάποτε ήταν το γαλλικό αποικιακό Hôtel de Ville– υπενθυμίζει την «παρουσία» του. Στο Ανόι είδαμε το λιτό διώροφο σπίτι του, αλλά και τα πολυτελή αυτοκίνητα που του χάρισε η Σοβιετική Ένωση, όπως ένα μαύρο θωρακισμένο ZIS-115 με αλεξίσφαιρα παράθυρα και ένα Pobeda. Αυτά τα ιστορικά οχήματα, μαζί με ένα Peugeot 404, θεωρούνται εθνικοί θησαυροί. Κάπως έτσι καλλιεργείται μια εθνική εικόνα με το παρελθόν ενσωματωμένο στην καθημερινότητα.
Η σημερινή ηγεσία
Πάντως, όταν στις 23 Ιανουαρίου 2026 φτάσαμε στη Σαϊγκόν, την τιμητική του είχε ο εν ζωή επιφανής σύντροφος Το Λαμ – ο 13ος Πρόεδρος της χώρας από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο του 2024. Περπατώντας στο κέντρο της πόλης, πέσαμε σε ένα υπαίθριο σόου που θύμιζε μιούζικαλ με στρατιωτικές στολές. Όπως μας είπαν, γιόρταζαν την ομόφωνη επανεκλογή του ως Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος για μία ακόμη πενταετία. Στην πράξη, είναι ισόβιος. Τα τραγούδια ήταν εύηχα και το σόου πρωτότυπο. Από τα λόγια μπορούσαμε να διακρίνουμε μόνο την επανάληψη της λέξης Βιετνάμ.
«Η επανεκλογή του Λαμ ως επικεφαλής του κόμματος», ανέφερε το AlJAZEERA, «στέλνει καθησυχαστικό μήνυμα στους ξένους επενδυτές, οι οποίοι επισημαίνουν τακτικά την πολιτική σταθερότητα ως βασικό παράγοντα της ελκυστικότητας του Βιετνάμ για επενδύσεις». Στην ομιλία του, στο τέλος του συνεδρίου που τον επανεξέλεξε, ο 69χρονος προειδοποίησε, μεταξύ άλλων, για τις αλληλεπικαλυπτόμενες απειλές που αντιμετωπίζει το Βιετνάμ «από φυσικές καταστροφές, καταιγίδες, πλημμύρες, επιδημίες, κινδύνους ασφαλείας, έντονο στρατηγικό ανταγωνισμό και σημαντικές διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, ενέργειας και τροφίμων». Δεσμεύτηκε, δε, να εργαστεί σκληρά για να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του λαού του και για τον μετασχηματισμό της οικονομίας έως το 2030.
Μνήμη χωρίς μίσος
Αυτό που προκαλεί, ίσως, τη μεγαλύτερη εντύπωση στο Βιετνάμ, δεν είναι μόνο ότι θυμούνται, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θυμούνται. Στο μουσείο Υπολειμμάτων του Πολέμου μαθητές παρακολουθούν τη φρίκη που βίωσαν οι αμέσως προηγούμενες γενιές. Όμως, παρά το βαρύ τίμημα, οι σύγχρονοι Βιετναμέζοι δεν είναι εγκλωβισμένοι στη μνησικακία. Αντίθετα, πολλοί διαχωρίζουν καθαρά τις πληγές του παρελθόντος από τις σημερινές σχέσεις με τις ΗΠΑ. Και το ότι δεν ζουν αιχμάλωτοι του μίσους λέει πολλά για την ωριμότητα, τον ρεαλισμό και τη βαθιά εσωτερική αντοχή τους.
Μια χώρα που αλλάζει πρόσωπο
Το Βιετνάμ δεν είναι μόνο μνήμη. Μιλάμε για μεταμόρφωση. Μετά την επανένωση του βορείου και του νοτίου μέρους, το 1975, υπήρξε μία από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου, με κατεστραμμένη οικονομία, τριψήφιο πληθωρισμό και ανάγκη εισαγωγής τροφίμων. Σήμερα είναι μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες παγκοσμίως, με εντυπωσιακή αύξηση του ΑΕΠ κατά 8% το 2025, ξένες επενδύσεις, εξαγωγική δραστηριότητα και τουρισμό. Παντού νιώθεις τον ξεχωριστό σφυγμό.
Η χώρα μοιάζει να χτίζει πάνω στις αντιφάσεις της: στην παράδοση και στην πρόοδο, στην πειθαρχία αλλά και στη φιλοδοξία, με εκατομμυριούχους να ξεφυτρώνουν με ταχείς ρυθμούς. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο «Mr. Vin», ο πλουσιότερος άνθρωπος του Βιετνάμ, ιδρυτής της Vingroup, αλλά και ο πρώτος Βιετναμέζος που μπήκε στη λίστα Forbes με τους δισεκατομμυριούχους.
Η άλλη όψη: γη, νερό, μόχθος
Πέρα όμως από τις πόλεις, υπάρχει και το άλλο Βιετνάμ. Πιο αργό, πιο γήινο, πιο σιωπηλό. Το Βιετνάμ των ορυζώνων, της λάσπης και της υπομονής. Οι εικόνες ανθρώπων που εργάζονται μέσα σε νερά που τους φτάνουν ως το γόνατο ή και ψηλότερα είναι από τις πιο χαρακτηριστικές. Ρύζι, μαργαριτάρια, ινδικές καρύδες, μεταξωτά και μπαμπού συνθέτουν μια οικονομία στενά συνδεμένη με τη φύση και τον καθημερινό μόχθο. Εκεί καταλαβαίνεις ότι η πρόοδος δεν έχει αποκόψει το Βιετνάμ από τη γη. Απλώς, συνυπάρχουν.
Μια ισορροπημένη γαστρονομία
Η βιετναμέζικη κουζίνα είναι κι αυτή ένας τρόπος να γνωρίσεις τη χώρα. Δεν σε κερδίζει με υπερβολή, αλλά με ισορροπία. Είναι αρωματική, ελαφριά, προσεγμένη και βασίζεται στην αρμονία των πέντε βασικών γεύσεων: γλυκό, αλμυρό, ξινό, πικάντικο και πικρό. Το φαγητό εδώ δεν είναι απλώς απόλαυση. Είναι πολιτισμός. Είναι ακόμη μια απόδειξη ότι στο Βιετνάμ ακόμη και η απλότητα κρύβει σύνθεση, μέτρο και φροντίδα.
Οι ζούγκλες και ο «πορτοκαλί παράγοντας»
Οι ζούγκλες του Βιετνάμ έχουν μια σχεδόν κινηματογραφική δύναμη. Πυκνές, αδιαπέραστες, καταπράσινες, σε κάνουν να καταλαβαίνεις αμέσως γιατί έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον πόλεμο ως κρυψώνες, μονοπάτια ανεφοδιασμού και φυσικά οχυρά. Όσα δεν καταστράφηκαν παραμένουν σήμερα εντυπωσιακά οικοσυστήματα, με αειθαλή τροπικά δάση, μπαμπού, μαγκρόβια και σπάνιες ορχιδέες.
Πίσω από αυτή την ομορφιά όμως κρύβεται μια από τις πιο σκοτεινές κληρονομιές του πολέμου. Οι αμερικανικοί ψεκασμοί με τοξικά ζιζανιοκτόνα –με πιο γνωστό τον πορτοκαλί παράγοντα–, δεν σταμάτησαν να επηρεάζουν το περιβάλλον με τη λήξη των συγκρούσεων. Κληρονομικές ασθένειες, γενετικές ανωμαλίες και η ύπαρξη μη εκραγέντων πυρομαχικών εξακολουθούν να υπενθυμίζουν ότι ο πόλεμος δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν.
H μεγαλύτερη μόλυνση εντοπίζεται γύρω από παλιές αεροπορικές βάσεις, όπως στην Da Nang, στην Bien Hoa και στην Phu Cat, ενώ η διοξίνη συσσωρεύεται στο λίπος των ζώων και μπορεί να περάσει σε ψάρια του γλυκού νερού, πάπιες, κοτόπουλα και άλλα τρόφιμα στις μολυσμένες περιοχές. Έτσι, η σφραγίδα του πολέμου δεν είναι μόνο ιστορική ή συμβολική. Είναι και αόρατα παρούσα στην καθημερινότητα.
Οι σήραγγες Cu Chi
Μια από τις πιο δυνατές εμπειρίες του ταξιδιού είναι οι σήραγγες Cu Chi. Δεν μπορείς παρά να θαυμάσεις την επινοητικότητα, την επιμονή και την αντίσταση ενός λαού που πάλεψε πρώτα ενάντια στη γαλλική αποικιοκρατία και έπειτα απέναντι στα αμερικανικά στρατεύματα.
Το τεράστιο αυτό υπόγειο δίκτυο απλώνεται σε μήκος πολλών χιλιομέτρων και σε διαφορετικά επίπεδα. Οι στενοί διάδρομοι, η ασφυκτική αίσθηση, οι αεραγωγοί και οι παγίδες σε κάνουν να νιώθεις, έστω για λίγο, πόσο ακραίες ήταν οι συνθήκες επιβίωσης και αντίστασης. Περίπου 45.000 άνδρες και γυναίκες πέθαναν υπερασπιζόμενοι τις Cu Chi.
Από τα βάθη της γης, στον ουρανό
Και σαν να θέλει η ίδια η χώρα να σου θυμίσει πόσες αντιθέσεις μπορεί να χωρέσει, από το ασφυκτικό σκοτάδι των Cu Chi περνάς ξαφνικά στο φως και στο θέαμα. Από το τελεφερίκ που ανεβαίνει στους λόφους Ba Na, στην περιοχή Da Nang, βλέπεις κάτω από τα πόδια σου βαθιές χαράδρες και πυκνή ζούγκλα. Και όταν φτάνεις στην κορυφή, εμφανίζεται μπροστά σου μια εντυπωσιακή «χρυσή» πεζογέφυρα σε υψόμετρο 1.400 μέτρων, που μοιάζει να τη συγκρατούν δύο γιγαντιαία πέτρινα χέρια. Ένα θέαμα σχεδόν σουρεαλιστικό, φτιαγμένο για να εντυπωσιάζει.
Αν οι σήραγγες Cu Chi μιλούν για επιβίωση, τα Ba Na Hills μιλούν για τον σημερινό Βιετνάμ που επενδύει στη μεγάλη εικόνα, στον τουρισμό και στη δύναμη του εντυπωσιασμού. Και ύστερα είναι και το εκπληκτικό φυσικό θαύμα στον κόλπο Halong Bay, με χιλιάδες ασβεστολιθικούς σχηματισμούς και κρουαζιερόπλοια που κυκλώνουν καθημερινά τα πάνω από 1.000 νησάκια.
Οι εικόνες που μένουν
Τελικά, στο Βιετνάμ δεν είναι μόνο τα τοπία ή οι ιστορικές αναφορές που μένουν μέσα σου. Είναι και οι μικρές εικόνες: γυναίκες που κωπηλατούν με τα πόδια, κορίτσια που φωτογραφίζονται φορώντας ao dai –παραδοσιακό ένδυμα– κρατώντας λουλούδια, άνθρωποι που συνεχίζουν τη ζωή τους με έναν τρόπο ήσυχο αλλά ανθεκτικό. Το ao dai, φορεμένο από γυναίκες αλλά και από άνδρες, δεν είναι απλώς ένα ρούχο – αντανακλά την ιστορία, την ταυτότητα και τις αξίες του βιετναμέζικου λαού.
Χίλιες και μία σκέψεις
Κάπως έτσι μένει μέσα σου αυτή η χώρα: όχι σαν μία, αλλά σαν πολλές εικόνες μαζί. Μια χώρα που θυμάται χωρίς να μισεί, που αναπτύσσεται χωρίς να ξεχνά, που κουβαλά ακόμη ορατές και αόρατες πληγές, αλλά εξακολουθεί να προχωρά με αξιοθαύμαστη δύναμη.
Και κάτι τελευταίο: η εμπειρία του Βιετνάμ διδάσκει ότι η υψηλή στρατιωτική τεχνολογία δεν αρκεί για να κερδηθεί ένας πόλεμος, αν δεν υπάρχει σαφής πολιτικός στόχος, κατανόηση του εδάφους και λαϊκή υποστήριξη. Και καθώς βιώνουμε στις μέρες μας τη σύρραξη ΗΠΑ-Ιράν, κάποιες αναλογίες με το Βιετνάμ τρομάζουν. Όπως τότε, έτσι και τώρα, το Ιράν θα μπορούσε να διεξάγει ασύμμετρο πόλεμο λόγω της γεωγραφίας και του ανάγλυφού του, καθιστώντας τις μακροχρόνιες συγκρούσεις αιματηρές και το μίσος πολύ πιο δύσκολο να εκριζωθεί.
