Καθισμένοι στα σκαμπό, κολλάμε τα χέρια στο σώμα, μένουμε ακίνητοι και σβήνουμε τους φακούς των κινητών. Την απόλυτη ησυχία διακόπτει ο μηχανικός ήχος από τα ροδάκια του θόλου που περιστρέφεται μέχρι να βρεθεί το σωστό άνοιγμα που θα επιτρέψει την παρατήρηση στο κομμάτι του ουρανού όπου διακρίνεται το νεφέλωμα του Ωρίωνα ή αλλιώς Μεσιέ 42 (Μ42). Ο Δημήτρης και ο Κωνσταντίνος μάς ζητούν να κάνουμε λίγη υπομονή σε αυτή τη θέση, έτσι ώστε να συνηθίσουν τα μάτια μας στο σκοτάδι και να ξαναβρούμε τον προσανατολισμό μας μετά την περιστροφή του θόλου. Τώρα, το μόνο που ακούγεται είναι ο ηλεκτρικός βόμβος από τη ρομποτική βάση πάνω στην οποία είναι τοποθετημένο το τηλεσκόπιο.
Δεν βρισκόμαστε στην Πεντέλη ούτε στο Θησείο, αλλά στην Ασέα, ένα μικρό χωριό της κεντρικής Πελοποννήσου, λίγα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Τρίπολης. Σε έναν λόφο στην είσοδο του οικισμού λειτουργεί από τον Ιούλιο του 2017 ένα από τα λίγα ιδιωτικά αστεροσκοπεία στην Ελλάδα. Η υποδομή αυτή δεν φτιάχτηκε για να γίνεται έρευνα, αλλά για να έρθει το κοινό πιο κοντά στην επιστήμη και στον έναστρο ουρανό. Ο Δημήτρης Δημόπουλος και ο Κωνσταντίνος Αναστασίου ανήκουν στα ιδρυτικά μέλη του Συλλόγου Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής Ασέας, ο οποίος ανέλαβε την πρωτοβουλία κατασκευής του αστεροσκοπείου και έχει σήμερα και την ευθύνη λειτουργίας του.
Ερασιτέχνες αστρονόμοι
Ποια η σχέση της Ασέας με την αστροφυσική και την παρατήρηση των άστρων; Καμία σύνδεση δεν υπήρχε μεταξύ τους, ώσπου πριν από κάποια χρόνια τα παιδιά που περνούσαν τα καλοκαίρια τους στο χωριό και μαζεύονταν τα βράδια στο προαύλιο του πέτρινου σχολείου, κοίταξαν ψηλά. «Στην Αθήνα δεν βλέπεις τα αστέρια. Πιτσιρικάδες ερχόμασταν τα βράδια στο πάρκο και στο προαύλιο γύρω από το σχολείο – τον Αύγουστο μπορεί να μαζευόμασταν και 40 άτομα. Αυτή ήταν και η πρώτη επαφή μας με τον έναστρο ουρανό. Εγώ από τότε ήθελα να γίνω αστροφυσικός», διηγείται ο Κωνσταντίνος Αναστασίου, που σπούδασε φυσικός και εργάζεται ως εκπαιδευτικός.
Ο θόλος φτιάχτηκε σε μια αποθήκη στα Σεπόλια, κόπηκε σε τέσσερα κομμάτια, μεταφέρθηκε με φορτηγά στην Αρκαδία και συναρμολογήθηκε στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα. Μέρη του εξοπλισμού αγοράστηκαν μεταχειρισμένα και επιδιορθώθηκαν από τους επιστήμονες του συλλόγου.
Ο Δημήτρης Δημόπουλος, τον καιρό που ήταν φοιτητής, είχε αγοράσει ένα μικρό τηλεσκόπιο και τα καλοκαίρια το έφερνε μαζί του στην Ασέα. Μαζί με τους φίλους του το έστηναν στην αυλή του σχολείου και παρατηρούσαν τον νυχτερινό ουρανό. «Κάποια πράγματα γίνονται στην τύχη, από συμπτώσεις ή από καλές συγκυρίες. Η συγκεκριμένη γενιά παιδιών του χωριού ήμασταν όλοι φοιτητές στις θετικές επιστήμες, στο Πολυτεχνείο, στο Φυσικό, στο Μαθηματικό. Επειδή κάποιοι ασχολούμασταν με την ερασιτεχνική αστρονομία, βγάζαμε τα τηλεσκόπια στο χωριό. Αυτό άρεσε στον κόσμο και αποφασίσαμε να πλαισιώσουμε τις αστροπαρατηρήσεις και με κάποιες επιστημονικές ομιλίες, προσκαλώντας ειδικούς από την Αθήνα», λέει ο Δημήτρης Δημόπουλος.
Οι εκδηλώσεις και οι αστροβραδιές γίνονταν όλο και πιο συχνά, και το 2013 δημιουργήθηκε ο Σύλλογος Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής Ασέας, ο οποίος στεγάστηκε στο επιβλητικό πέτρινο σχολείο του χωριού, που πια δεν λειτουργεί. Η Ασέα δεν έχει πάνω από 80-100 κατοίκους τον χειμώνα, αλλά το καλοκαίρι, τις γιορτές και τα Σαββατοκύριακα με καλό καιρό ο πληθυσμός τετραπλασιάζεται λόγω της εγγύτητας με την Αθήνα. Πολλοί Ασεάτες διατηρούν σπίτια στο χωριό και επιστρέφουν συχνά στον τόπο τους.
Η DIY κατασκευή
Με την ίδρυση του συλλόγου, ο Δημήτρης Δημόπουλος είχε την ιδέα της κατασκευής αστεροσκοπείου, έχοντας σπουδάσει ο ίδιος πολιτικός μηχανικός και φυσικός. «Bλέπαμε ότι χρειάζεται κάτι να εμπνεύσει τα παιδιά, να τα συγκινήσει. Γιατί ένα τηλεσκόπιο είναι πολύ ωραίο, αλλά δεν είναι αρκετό. Ερασιτεχνικά αστεροσκοπεία δεν υπάρχουν, είμαστε το μοναδικό. Κι ενώ δραστηριοποιούνται ανά την Ελλάδα πολλοί σύλλογοι ερασιτεχνικής αστρονομίας, είμαστε ο μόνος που έχει δικό του αστεροσκοπείο. Δεν ήταν απλό το εγχείρημα, κυρίως λόγω του θόλου. Τον σχεδίασα από την αρχή και καταφέραμε να κατασκευάσουμε το κτίριο με διάφορες ευρεσιτεχνίες και λίγα χρήματα, που προήλθαν κυρίως από δωρεές των Ασεατών και χορηγίες», εξηγεί.
Πράγματι, το «χειροποίητο» αστεροσκοπείο το έχτισαν τα μέλη του συλλόγου με προσωπική εργασία. Ο θόλος φτιάχτηκε σε μια αποθήκη στα Σεπόλια, κόπηκε σε τέσσερα κομμάτια, μεταφέρθηκε με φορτηγά στην Αρκαδία και συναρμολογήθηκε στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα. Πολλά από τα μέρη του εξοπλισμού αγοράστηκαν μεταχειρισμένα, για να κοστίζουν φθηνότερα, και επιδιορθώθηκαν από τους επιστήμονες του συλλόγου. Το μικρό ηλιακό τηλεσκόπιο το προμηθεύτηκαν από τον Καναδά, μέσω ενός κατοίκου του χωριού.
Το Θερινό Σχολείο Αστροφυσικής και Διαστημικής Τεχνολογίας φιλοξενεί ετησίως 20 μαθητές και συγκεντρώνει το ενδιαφέρον πολλών παιδιών από όλη την Ελλάδα. Εκτός από τα μαθήματα, τα παιδιά κάνουν πειράματα, παρατηρούν τον ήλιο και το βράδυ ανεβαίνουν στο αστεροσκοπείο για να δουν τα άστρα και τους πλανήτες.
Μαθήματα για μικρούς και μεγάλους
Κάθε καλοκαίρι ο σύλλογος διοργανώνει θερινά μαθήματα για μαθητές λυκείου. Αυτός ήταν άλλωστε και ο σκοπός του, να φέρει τα παιδιά σε επαφή με την επιστήμη, σε έναν κόσμο στον οποίο η δύναμη και η αξία της αμφισβητούνται όλο και περισσότερο. Το Θερινό Σχολείο Αστροφυσικής και Διαστημικής Τεχνολογίας φιλοξενεί ετησίως 20 μαθητές και συγκεντρώνει το ενδιαφέρον πολλών παιδιών από όλη την Ελλάδα. Φυσικά, εκτός από τα μαθήματα, τα παιδιά κάνουν πειράματα, παρατηρούν τον ήλιο και το βράδυ ανεβαίνουν στο αστεροσκοπείο για να δουν τα άστρα και τους πλανήτες. Τη δράση στηρίζει και ο Δήμος Τρίπολης. Το αστεροσκοπείο είναι ανοιχτό για τον καθένα, ντόπιο και επισκέπτη, που θέλει να χρησιμοποιήσει τις εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό για να παρατηρήσει τον νυχτερινό ουρανό. Τη διάθεση να συμμετέχουν σε αστροπαρατηρήσεις εκφράζουν μάλιστα και αλλοδαποί ταξιδιώτες, που επισκέπτονται την Πελοπόννησο για θερινές διακοπές και ανακαλύπτουν την ύπαρξη του αστεροσκοπείου στο διαδίκτυο.
Ξένοι επισκέπτες έχουν έρθει κατά καιρούς και στο διπλανό χωριό, το Κεραστάρι. Ο μικρός οικισμός δεν είναι καθόλου τουριστικός, αλλά από εδώ κατάγεται ο Τάσος Τζιούμης, ο οποίος για πολλά χρόνια διετέλεσε υπεύθυνος του Ραδιοαστρονομικού Συστήματος της Αυστραλίας και αντιπρόσωπος της αυστραλιανής κυβέρνησης στον Διεθνή Οργανισμό Τηλεπικοινωνιών στη Γενεύη. Έφυγε από το χωριό στα 17 του χρόνια για τη μακρινή Αυστραλία, εκεί σπούδασε και εκεί άρχισε την επαγγελματική του καριέρα. Πότε δεν ξέχασε το χωριό του και έτσι αποφάσισε να διοργανώσει το 2012 το Διεθνές Συνέδριο Ραδιοαστρονομίας και Αστροφυσικής στο παλιό πέτρινο σχολείο. Τέσσερα ακόμα συνέδρια διοργανώθηκαν μετά το πρώτο, και καταξιωμένοι επιστήμονες από όλο τον κόσμο επισκέφθηκαν την περιοχή.
Τα μάτια μας συνηθίζουν το σκοτάδι και το τηλεσκόπιο γυρνάει προς τον πλανήτη Δία. Ο Άρης, δυστυχώς, δεν είναι ορατός αυτή την εποχή. Πριν από 144 χρόνια και πολλά χιλιόμετρα δυτικότερα –αλλά πάντα κάτω από τον ίδιο ουρανό– ο Ιταλός αστρονόμος Τζιοβάνι Σκιαπαρέλι, μελετώντας τον Άρη στο αστεροσκοπείο του Μιλάνου, αποφάσισε να ονομάσει ένα μέρος του Arcadia Planitia (Πεδιάδα Αρκαδία), επειδή μέσα από τα πρώτα τηλεσκόπια η συγκεκριμένη περιοχή εμφανιζόταν ως μια φωτεινή, σχετικά ομαλή έκταση. Τα σχέδια της NASA και του Ίλον Μασκ για αποστολές στον Άρη προέβλεπαν την προσγείωση στην πεδιάδα του Κόκκινου Πλανήτη με το όνομα Αρκαδία, που συμβολίζει τον ιδεατό τόπο. Στο κέντρο της Πελοποννήσου, η μικρή Ασέα, οι άνθρωποί της και ο φακός του καταδιοπτρικού τηλεσκοπίου της βοηθούν να φωτιστεί λίγο καλύτερα ένας ιδεατός τόπος στο παρόν.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο 15ο τεύχος της έκδοσης «Οι Τόποι μας-Αρκαδία», Μάρτιος 2026.
