Στην Κύθνο για την «κούνια» και τις θερμιώτικες πίτες
Στην Κύθνο (ή Θερμιά) το ψήσιμο των λαμπριάτικων κουλουριών, η βαφή των πασχαλιάτικων αυγών και το άσπρισμα των σοκακιών του χωριού γίνονται παραδοσιακά τη Μεγάλη Πέμπτη. Το Μεγάλο Σάββατο, οι γυναίκες ετοιμάζουν και ψήνουν τις θερμιώτικες πίτες. Το φύλλο ανοίγεται με τον «πλάστη» στο χέρι, ενώ στη λεκάνη ζυμώνεται η ανάλατη θερμιώτικη ξινομυζήθρα με φρέσκα αυγά από τη φωλιά των κοτετσιών και μπόλικο άνηθο. Άλλωστε, η Κύθνος ήταν ανέκαθεν γνωστή για το εκλεκτό της τυρί.
Το απόγευμα της Δευτέρας του Πάσχα, κοντά στις 6:00 μ.μ., οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία (πιάτσα) της Χώρας για το έθιμο του λικνίσματος («μαμούνι» στην τοπική διάλεκτο). Ένα αγόρι κι ένα κορίτσι λικνίζονται πάνω σε μια στολισμένη με λουλούδια διπλή κούνια, με την κοινότητα να παρακολουθεί και να τραγουδάει το τραγούδι της κούνιας. Όποιο ζευγάρι ανέβει πάνω στην κούνια, πρέπει να παντρευτεί. Στη συνέχεια, ακολουθεί γλέντι με κεράσματα και χορούς. Είναι ένα έθιμο με ρίζες που χάνονται στα βάθη του χρόνου και αξίζει να το παρακολουθήσετε, αν βρεθείτε στο νησί.
Στη Σύρο για το αντάμωμα ορθόδοξων και καθολικών
Αυτό που κάνει ξεχωριστό το Πάσχα στη Σύρο είναι ότι γιορτάζεται μαζί από την Ορθόδοξη και την Καθολική κοινότητα, παρά το γεγονός ότι το καθολικό Πάσχα πέφτει συνήθως σε διαφορετική ημερομηνία. Ο παγκόσμια μοναδικός αυτός συνεορτασμός αποτελεί μία ακόμα επισφράγιση της μακρόχρονης αρμονικής συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων.
Ήδη πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα, τα ζαχαροπλαστεία και οι φούρνοι της Σύρου διαθέτουν στις προθήκες τους μελετίνια (λυχναράκια με μυζήθρα) και τυρόπιτες βάσει κασιώτικης συνταγής, η οποία ορίζει το φύλλο να είναι από τσουρέκι και η γέμιση να έχει ως υλικά τη μυζήθρα, το μέλι, τη μαστίχα και την κανέλα. Υπάρχουν πολλά πρωτότυπα έθιμα κατά την διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας στο νησί. Λίγο μετά τις οκτώ το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης, περνώντας το κατώφλι του επιβλητικού ναού του Αγίου Νικολάου στην Ερμούπολη, θα έχετε την ευκαιρία να ακούσετε τη μικτή χορωδία να ερμηνεύει το ιδιόμελο τροπάριο της Κασσιανής, έναν από τους ωραιότερους βυζαντινούς ύμνους, συνοδεία εκκλησιαστικού οργάνου.
Η πλέον εντυπωσιακή στιγμή της Μεγάλης Εβδομάδας λαμβάνει χώρα τη Μεγάλη Παρασκευή με την ταυτόχρονη περιφορά των επιταφίων από τον Μητροπολιτικό Ναό της Μεταμόρφωσεως του Σωτήρος, τον Ιερό Καθολικό Ναό της Ευαγγελίστριας και τις εκκλησίες του Αγίου Νικολάου και της Κοίμησης της Θεοτόκου. Παλαιότερα, όσοι ακολουθούσαν τους ορθόδοξους επιταφίους, είχαν στα χέρια τους κοντάρια με ζάρια, σφουγγάρια και χιτώνες —ένας συμβολισμός για τα πάθη του Χριστού. Λίγο μετά τις δέκα, οι τέσσερις επιτάφιοι καταλήγουν στην πλατεία Μιαούλη, μπροστά από το Δημαρχείο, όπου ακούγονται ύμνοι από τη χορωδία και τη Φιλαρμονική του Δήμου.
Κρατήστε την πληροφορία ότι στις καθολικές εκκλησίες των χωριών Αζόλιμνος και Επισκοπείο πραγματοποιείται το έθιμο του Δρόμου του Χριστού (Via Crucis), μια κατανυκτική λιτανεία που αναπαριστά την πορεία του Ιησού προς τον Γολγοθά. Βάσει του προγράμματος της Καθολικής Επισκοπής Σύρου, φέτος ο Δρόμος του Χριστού θα ξεκινήσει στις 3:00 μ.μ. από τον Ι.Ν. Αγ. Φραγκίσκου (Αζόλιμνος) και στις 4:30 μ.μ. από τον Ναό της Μεταστάσεως (Επισκοπείο), αντίστοιχα.
Στη Νάξο για το «λαμπριανό» και τα αναμμένα καλάμια
Το Μεγάλο Σάββατο φτιάχνονται οι «αυγοκουλούρες» και τα «βαθρακάκια» (κουλουράκια σε σχήμα 8 με ένα αυγό). Στη λειτουργία της Κυριακής του Πάσχα γίνεται λιτανεία των εικόνων της εκκλησίας στους δρόμους των χωριών. Το παραδοσιακό φαγητό του Πάσχα στη Νάξο είναι το «λαμπριανό», δηλαδή αρνί ή κατσίκι με γέμιση (πατούδο) από τυριά, ρύζι, εντόσθια και χορταρικά. Κατόπιν παραγγελίας μπορείτε να το γευτείτε σε παραδοσιακές ταβέρνες, όπως η Αξιώτισσα (τηλ. 22850-75107) και ο Αμοργινός στην Απείρανθο (τηλ. 22850-61733).
Ένα από τα πιο ξεχωριστά πασχαλινά έθιμα της Νάξου είναι αυτό με τα αναμμένα καλάμια: τα ανάβουν οι νέοι τη Μεγάλη Παρασκευή στις Εγγαρές και τη Γαλήνη και δίπλα τους περνάει ο επιτάφιος, δημιουργώντας μια υποβλητική ατμόσφαιρα. Το ίδιο συμβαίνει και στις Μέλανες, μόνο που εκεί τα καλάμια έχουν και όνομα. Λέγονται «περιφάνες» (εκ του περί και του φανού) και θεωρείται ότι συμβολίζουν τις δάδες που κρατούσαν οι Ρωμαίοι, όταν πήγαιναν να συλλάβουν τον Χριστό.
Στην Κέα για τον επιτάφιο στο Βουρκάρι, στην Κορρησία, στην Ιουλίδα
Μετά τη ακολουθία της Μεγάλης Πέμπτης, μπορεί κανείς να συμμετάσχει στον στολισμό του επιταφίου με ευωδιαστά λουλούδια από τους τζιώτικους κήπους, στην Ιουλίδα, στην Κορησσία και στο Βουρκάρι. Το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής, η περιφορά του επιταφίου στο Βουρκάρι πραγματοποιείται νωρίς, γύρω στις 5:30 μ.μ. Ξεκινά από το γραφικό εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων και γίνεται δίπλα στη θάλασσα, με θέα στον κόλπο του Αγίου Νικολάου.
Στην Κορησσία, η βραδινή περιφορά του επιταφίου ξεκινά από την Αγία Τριάδα στις 9:45 μ.μ. και φτάνει μέχρι το πλοίο, που είναι δεμένο στο λιμάνι. Οι γύρω δρόμοι πλημμυρίζουν από πιστούς, ενώ καπετάνιος και πλήρωμα υποδέχονται τον ιο με φωτοβολίδες και σφυρίγματα. Στη δε πρωτεύουσα του νησιού Ιουλίδα, αφού διέλθουν μέσα από τα φρεσκοασβεστωμένα σοκάκια και τα παραδοσιακά στεγάδια και τα πήλινα μπαλούστρα, οι επιτάφιοι των τριών ενοριών καταλήγουν στην κεντρική πλατεία κοντά στις 10 το βράδυ. Η εικόνα είναι μοναδική, με τους ύμνους να δημιουργούν μια κατανυκτική ατμόσφαιρα, μαζί με τα αμέτρητα φαναράκια που φεγγοβολούν σε όλο τον οικισμό.
Στην Άνδρο για τον «λαμπριάτη», τα «μάσκουλα» και τα «τσούνια»
Λαμπριάτης είναι το κατσικάκι με γέμιση από αυγά, τυρί, τηγανητό ψωμί και μυρωδικά που ψήνεται στον φούρνο από το απόγευμα του Μεγάλου Σαββάτου και είναι έτοιμο για μετά τη λειτουργία της Ανάστασης. Την Κυριακή του Πάσχα, θα το βρείτε να σερβίρεται και σε παραδοσιακές ταβέρνες του νησιού.
Όσο για τα μάσκουλα, πρόκειται για αυτοσχέδιους «εκρηκτικούς» μηχανισμούς, σιδερένιους σωλήνες γεμάτους με συμπιεσμένο μπαρούτι, που αναφλέγονται και ανταλλάσσονται μεταξύ Πανωχωριτών και Κατωχωριτών, στο χωριό Στενιές, αμέσως μετά το Χριστός Ανέστη, Η «μάχη» διαρκεί περί τις δυόμισι ώρες και είναι πιθανόν εμπνευσμένη από την παράδοση των μπουρλοτιέρηδων του νησιού.
Τέλος, το πρωινό της Δευτέρας του Πάσχα, στην κεντρική πλατεία της Παλαιόπολης και του Όρμου Κορθίου, νεαρά άτομα παίζουν τα «τσούνια», ένα παραδοσιακό πασχαλινό παιχνίδι της Άνδρου που θυμίζει μπόουλινγκ. Εννέα ξύλινοι στόχοι (τσούνια) τοποθετούνται σε συγκεκριμένη διάταξη και οι παίκτες προσπαθούν να τους ρίξουν με μια ξύλινη μπάλα από απόσταση. Δοκιμάστε την τύχη σας, αν βρεθείτε σε αυτά τα χωριά.
Στη Φολέγανδρο για την τριήμερη περιφορά της εικόνας της Παναγίας
Το Πάσχα στη Φολέγανδρο είναι μια εμπειρία από τις λίγες. Όλα τα σπίτια ευλογούνται από την εικόνα της Παναγίας, της οποίας η περιφορά πραγματοποιείται επί τρεις ολόκληρες μέρες, συνοδεία πιστών. Ξεκινά την Κυριακή του Πάσχα στη Χώρα, συνεχίζεται τη Δευτέρα του Πάσχα στην Άνω Μεριά και την Τρίτη του Πάσχα στον Πετούση, στο Λιβάδι και στο λιμάνι του Καραβοστάση, όπου την ευλογία δέχονται και τα καΐκια.
Ο επισκέπτης που θα έχει την αντοχή να ακολουθήσει όλη τη διαδρομή, θα χορτάσει από κεράσματα (τσίπουρο, μελόπιτα, γαλατόπιτα, πίτα με μανούρα Φολεγάνδρου και μυζήθρα), τα οποία ετοιμάζουν οι γυναίκες του χωριού και σερβίρουν στους πιστούς που μπαίνουν στα σπίτια τους, ενώ ταυτόχρονα θα γνωρίσει τη Φολέγανδρο εκ των έσω. Πόσες φορές έχει κανείς την ευκαιρία να παρατηρήσει πού και πώς ζουν οι κάτοικοι ενός ολόκληρου νησιού;
Στην Πάρο για τα δρώμενα της Μάρπησσας
Τα θρησκευτικά δρώμενα που πραγματοποιούνται εδώ και δεκαετίες στο χωριό Μάρπησσα, κατά την περιφορά του επιταφίου, αποτελούν ένα μοναδικό έθιμο του Πάσχα στην Πάρο. Οι αναπαραστάσεις, στις οποίες συμμετέχουν παιδιά του νησιού από το Νηπιαγωγείο έως το Λύκειο, περιλαμβάνουν την Ανάσταση του Λαζάρου, την είσοδο στα Ιεροσόλυμα, τη μετάνοια της Μαγδαληνής, τον Μυστικό Δείπνο, τους Ρωμαίους στρατιώτες, τον Ιησού πάνω στο γαϊδουράκι, τον Πόντιο Πιλάτο και τους Μαθητές του Χριστού. Τους πιο απαιτητικούς ρόλους αναλαμβάνουν ενήλικες –είτε Παριανοί είτε Αθηναίοι που έχουν καταγωγή από το νησί.
