Η ταυτότητα των Ιωαννίνων, που τα χειμωνιάτικα πρωινά «εξαφανίζονται» για δυο-τρεις ώρες στην παχιά ομίχλη, συνδιαμορφώνεται από έξι κομβικά στοιχεία: τη λίμνη Παμβώτιδα με το Νησί, το Κάστρο με τις βυζαντινές θεμελιώσεις, τις ιστορικές τέχνες της αργυροχοΐας και της λιθοξοΐας, τη μακραίωνη γαστρονομική παράδοση με τα ξακουστά ηπειρώτικα προϊόντα, το πλούσιο ιστορικό παρελθόν, που ξεκινάει από την Παλαιολιθική Εποχή, και το Πανεπιστήμιο. Οι φοιτητές, που αποτελούν περίπου το 10% του πληθυσμού, τροφοδοτούν συνεχώς με νεανική ενέργεια την καθημερινότητα της πόλης. Τα παραπάνω την καθιστούν έναν πολύ ελκυστικό προορισμό που δεν εξαντλείται σε μερικές επισκέψεις.
Τα τελευταία χρόνια, η ολοκλήρωση του εθνικού οδικού δικτύου και η ταχεία σύνδεση με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη «έβγαλαν» την πρωτεύουσα της Ηπείρου από την απομόνωση και τη βοήθησαν να αναπτύξει τουρισμό, πλην των ιατρικών συνεδρίων για τα οποία παραδοσιακά ήταν γνωστή. Στο καραβάκι που μας μετέφερε από τον Μώλο στο Νησί, συναντήσαμε ένα γκρουπ 20 ενθουσιασμένων Κορεατών, οι οποίοι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν την Παμβώτιδα. Το μείγμα των διαφορετικών επισκεπτών προσδίδει στα Γιάννενα έναν ενδιαφέροντα κοσμοπολιτισμό, ο οποίος μπολιάζεται ιδανικά με την αρχοντική, αστική φυσιογνωμία τους.
Παράλληλα, από το 2017 κι έπειτα, τη χρονιά δηλαδή που αφίχθη από τη Γερμανία η πρώτη τεχνολογική εταιρεία, συντελείται ένας αθόρυβος κοινωνικός μετασχηματισμός. Το άλλοτε κραταιό εμπορικό κέντρο των Βαλκανίων εξελίσσεται σε κόμβο τεχνολογίας και ψηφιακής οικονομίας, ο οποίος αποτελείται από αρκετές εταιρείες τεχνολογίας, εγχώριες ή διεθνείς, και μια ανερχόμενη σκηνή νεοφυούς επιχειρηματικότητας. Tο οικοσύστημα έχει φέρει αέρα ανανέωσης στην πόλη, καθώς προσελκύει στελέχη από το εξωτερικό, ντόπιους που επαναπατρίζονται ή ξένους. Κι αυτοί οι άνθρωποι έχουν φέρει μαζί τις συνήθειές τους.
Γύρω από το Κριθαροπάζαρο
Ως εκ τούτου, στα καφέ και τα μπαρ ακούς συχνά αγγλικά και γαλλικά, όλο και περισσότεροι κάτοικοι της πόλης χρησιμοποιούν το ποδήλατο για τις μετακινήσεις τους, ο γαστρονομικός χάρτης έχει αναβαθμιστεί με νέες προσθήκες, τα μπουτίκ καταλύματα έχουν αυξηθεί, ενώ παρατηρείται επιτάχυνση της ψηφιακής αναβάθμισης των υπηρεσιών: από τα μενού που διατίθενται με QR κωδικό μέχρι τις εφαρμογές για μετακίνηση και τη δημοτική υπηρεσία για την πλατφόρμα καταγραφής προβλημάτων της καθημερινότητας. Η πετρόχτιστη οδός Κάνιγγος, στην παλιά πόλη, που ξεκινάει από την οδό Ανεξαρτησίας και καταλήγει στην οδό Αβέρωφ, δίνει μια πολύ χαρακτηριστική εικόνα της μεταμόρφωσης που συντελείται.
Μέχρι πριν από τρία χρόνια, ο άλλοτε βασικός εμπορικός δρόμος του Κριθαροπάζαρου, της αγοράς σιταριού που παρήκμασε τη δεκαετία του 1960, ήταν σχεδόν εγκαταλελειμμένος. Σήμερα, μεταξύ άλλων, φιλοξενεί τα γραφεία της πρώτης neobank της Ελλάδας, έναν μοντέρνο χώρο που νοικιάζει θέσεις εργασίας σε ψηφιακούς νομάδες, μια μεγάλη αλυσίδα με είδη τεχνολογίας, ένα σούπερ μάρκετ, το καφέ-μπαρ Halaro, που συγκεντρώνει από φοιτητές μέχρι στελέχη εταιρειών, και το Τσαρούχι, ένα παλαιοπωλείο που μοιάζει με κιβωτό της ηπειρώτικης ιστορίας. Στο μαγαζί του Ξενοφώντα Μπάζα εξερευνάς το οθωμανικό παρελθόν της πόλης μέσα από όπλα, ταμπακιέρες και χάλκινα σινιά, παραδοσιακές γιαννιώτικες φορεσιές, ασημένιες περίτεχνες πόρπες και ζώνες.
Kαι οι δρόμοι πέριξ της Κάνιγγος παρουσιάζουν ανοδική πορεία. Από τη μία πλευρά, ανατολικά του παλαιοπωλείου και γύρω από τη Στοά Λιάμπεη, εντοπίζεται μία από τις πιο ζωντανές νυχτερινές «πιάτσες» της πόλης με κλασικές αξίες, όπως το Route 66, και ενδιαφέρουσες αφίξεις, όπως το Λη Τσέρι. Από την άλλη, ανηφορίζοντας την οδό Παπάζογλου, συναντάς το εστιατόριο Erectus, που άνοιξε πριν από δύο χρόνια και έφερε στα Γιάννενα την κουλτούρα του μαγειρέματος σε ανοιχτή φωτιά.
Στρίβοντας δεξιά, στην οδό Αραβαντινού, έρχεται η «έκπληξη» της γκαλερί 3Portes. Ο Ηπειρώτης Τάσος Καλιακάτσος και η Γαλλίδα Σοφί Φαρντεγιά, με καταγωγή από την Καραϊβική, τον Δεκέμβριο του 2022 αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα στα Γιάννενα. Έχοντας σπουδάσει και οι δύο σε σχολές Καλών Τεχνών, εκτός από το να σχεδιάζουν τα έργα τους, οργανώνουν με συνέπεια πρωτοποριακές εκθέσεις και εκδηλώσεις υπερτοπικού χαρακτήρα.
Και όπως η Σοφί και ο Τάσος διευρύνουν την καλλιτεχνική ζωή της πόλης, έτσι και η Ελισάβετ από την Κόνιτσα και ο Μοχάμεντ από τη Γουινέα, εδώ κι έναν χρόνο, στο έθνικ καφέ-μεζεδοπωλείο τους εμπλουτίζουν τον γαστρονομικό χάρτη με παραδοσιακές συνταγές από όλο τον κόσμο. Στο Wontanara Amukanama, στην περιοχή του ΚΤΕΛ, σερβίρουν από τούρκικο πρωινό μέχρι γλυκιά ρυζοπουτίγκα από την Ινδία και κοκκινιστό μυρωδάτο ρύζι με μπαχαρικά και τηγανητό κοτόπουλο από την Γκάνα. Το μενού τους περιλαμβάνει πέντε πιάτα και αλλάζει καθημερινά, δίνοντας μια σοβαρή εναλλακτική στις προβατίνες και στη συνήθη τσιπουροκατάνυξη.
Διαχρονικά και αγαπημένα
Από εκεί και πέρα, τα Γιάννενα διαθέτουν κάποιες σταθερές επιλογές που δεν τις βαριέσαι ποτέ. Κατ’ αρχάς την Παμβώτιδα, τη δεύτερη αρχαιότερη λίμνη της Ευρώπης, ηλικίας περίπου 7 εκατ. ετών, στην οποία απαντώνται σχεδόν διακόσια είδη πουλιών, μεταξύ των οποίων η σπάνια βαλτόπαπια, που αναπαράγεται εδώ. Έπειτα, το Νησί, ένα από τα ελάχιστα κατοικημένα λιμναία νησιά στον κόσμο, με τα σπουδαία μοναστήρια-μνημεία (Φιλανθρωπηνών, Ελεούσας, Στρατηγοπούλου) και το Μουσείο Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου. Στις προθήκες του τελευταίου εκτίθενται κάποια μοναδικά αντικείμενα, όπως το περίφημο καριοφίλι του Αλή Πασά, μήκους 1,5 μέτρου, ενώ στις υπόλοιπες αίθουσες παρουσιάζονται από έργα τέχνης της ηπειρώτικης ασημουργίας μέχρι η αναπαράσταση του πνιγμού της Κυρα-Φροσύνης. Αξίζει να πάρετε το καραβάκι από τον Μώλο και να περάσετε απέναντι, κι αν στη βόλτα σας θελήσετε γλυκό, δοκιμάστε τσουμπέκι, δηλαδή μουστολούκουμο με καρύδι, και παραδοσιακό μπακλαβά από το Χίλια Καντάρια Ζάχαρη.
Απέναντι από το Νησί ορθώνεται επιβλητικό το Κάστρο, που προσφέρεται για αργόσυρτους περιπάτους στα λιθόστρωτα καλντερίμια του. Η σημερινή όψη του διαμορφώθηκε κατά μεγάλο μέρος επί των ημερών της διακυβέρνησης του Αλή Πασά (1788-1822), ενσωματώνοντας ωστόσο και παλαιότερες βυζαντινές οικοδομικές φάσεις. Εντός των τειχών βρίσκεται μεταξύ άλλων το τζαμί Ασλάν Πασά του 1618, ο τάφος του Αλή Πασά –θάφτηκε μόνο το σώμα του, το κεφάλι του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη–, τα ερείπια του ανακτόρου του, τα οθωμανικά λουτρά, το Φετιχέ Τζαμί, η Εβραϊκή Συναγωγή και το Μουσείο Αργυροτεχνίας. Αυτή την περίοδο προχωρούν γοργά οι παρεμβάσεις για τη μετατροπή του Κάστρου σε ανοιχτό πάρκο πολιτισμού, με ορίζοντα παράδοσης το προσεχές καλοκαίρι. Ήδη η σχεδόν ολοκληρωμένη ανάπλαση της πλατείας Γλυκήδων, στη βόρεια πλευρά, έχει αναδείξει τα οθωμανικά λουτρά και το Σουφαρί Σεράι.
Νότια του Κάστρου, σε κοντινή απόσταση, βρίσκεται το φρούριο Λιθαρίτσια. Σκαρφαλωμένο στον βραχώδη χαμηλό λόφο και χτισμένο από τον Αλή Πασά, λειτουργούσε ως ισχυρός προμαχώνας του Κάστρου. Σήμερα, αποτελεί μια όαση πρασίνου στο κέντρο της πόλης, με την περιποιημένη παιδική χαρά να μαζεύει οικογένειες και το Αρχαιολογικό Μουσείο, έργο του Άρη Κωνσταντινίδη, να αφηγείται μέσω των εκθεμάτων του την ιστορική εξέλιξη της Ηπείρου. Το μουσείο στην είσοδο έχει σκαλωσιές, όπως επίσης σκαλωσιές και λαμαρίνες υπάρχουν ακόμη στην κεντρική πλατεία, η οποία αναμένεται να παραδοθεί έως το καλοκαίρι με καθυστέρηση δύο ετών. Με την ολοκλήρωση των έργων, σε συνδυασμό με την ανάπλαση του πάρκου Πυρσινέλλα στην είσοδο της πόλης και την αποπεράτωση του περιφερειακού δρόμου που θα συνδέει το Πανηπειρωτικό Στάδιο με το Παραλίμνιο, θα αναβαθμιστεί σημαντικά το αστικό τοπίο. Και τότε, θα έχουμε ακόμη έναν λόγο να έρθουμε ξανά στα Γιάννενα, την πόλη των ασημουργών και των νέων που καινοτομούν.
Σημειωματάριο
Διαμονή
Its Kale (Ανδρονίκου Παλαιολόγου 64, τηλ. 26510-32777). Μπουτίκ ξενοδοχείο εντός του Κάστρου, με ευρύχωρα και καθαρά δωμάτια.
Hotel Du Lac Congress Center (K. Παπούλια και Ίκκου, τηλ. 26510-59100). Πεντάστερο ξενοδοχείο με θέα στη λίμνη και έξι κατηγορίες δωματίων. Πολλές παροχές, εξυπηρετική η υπηρεσία του babysitting.
Hotel Brettania (Πλατεία Δημοκρατίας 11, τηλ. 26510-76300). Κυριολεκτικά στο κέντρο των Ιωαννίνων, σε μικρή απόσταση από τα περισσότερα σημεία ενδιαφέροντος, προσφέρει άνετα δωμάτια με ευχάριστη διακόσμηση.
Φαγητό
Erectus (Ζωής Καπλάνη 12, τηλ. 26510-24008). Ατμοσφαιρικό εστιατόριο, του οποίου τα πιάτα ετοιμάζονται σε ανοιχτή φωτιά. Το μενού περιλαμβάνει από προβατίνα στη γάστρα με προζυμένιο ψωμάκι μέχρι καψαλισμένη λαχανίδα με καπνιστή πέστροφα. Ξεκινήστε με ένα signature κοκτέιλ.
Η κιβωτός του Νώε (Κύργιου 6, τηλ. 26510-23107). Ο Γιώργος και η Βάσω δεν έχουν καταψύκτη στο μαγαζί τους, όλα τα υλικά τους είναι φρέσκα και τα φαγητά τους ημέρας. Ψωνίζουν από τα γειτονικά κρεοπωλεία και σερβίρουν κατά βάση μαγειρευτά πιάτα, όπως λαχανοντολμάδες και ρεβίθια με λουκάνικο και φέτα. Μεγάλη ποικιλία σε τσίπουρα, πολύ προσιτές τιμές.
Wontanara Amukanama (Καβασίλων 16, τηλ. 26516-08057). Αυτό το έθνικ καφέ-μεζεδοπωλείο άνοιξε το 2024 και προσφέρει μαμαδίστικα πιάτα κυριολεκτικά από όλο τον κόσμο, σε οικονομικές τιμές. Για παράδειγμα, τηγανητά πιτάκια με κιμά και τσίλι ή τζαμαϊκανή κολοκυθόσουπα με γαρίδες, καρότο και γλυκοπατάτα.
Πολύκαρπος (Ανεξαρτησίας 8, τηλ. 26513-09100). To πιο ξακουστό πρόβειο σουβλάκι των Ιωαννίνων. Μαεστρικό ψήσιμο, μερακλίδικη μαρινάδα, πατάτες κομμένες στο χέρι. Εκτός από πρόβειο, έχει και χειροποίητο σουβλάκι από κοτόπουλο ή χοιρινό.
Καφές-Ποτό
Route 66 Bar (Στοά Λιάμπεη, τηλ. 6937-023130). Αυθεντικό ποτάδικο με ροκ μουσική, πάνω από 200 ετικέτες ουίσκι και πολύ καλά εκτελεσμένα κλασικά κοκτέιλ. Το πιο διαχρονικό μπαρ των Ιωαννίνων.
Λη Τσέρι (Τσιριγώτη 30, τηλ. 26510-77650). Φέτος έκλεισε τα τρία χρόνια και συνεχίζει τις υψηλές πτήσεις στη δημιουργία κοκτέιλ. Μικρός χώρος με speakeasy ατμόσφαιρα και ωραίες μουσικές.
Halaro (Κρυστάλλη 7, τηλ. 26516-08413). Το νέο σημείο συνάντησης της πόλης συγκεντρώνει από ψηφιακούς νομάδες μέχρι φοιτητές και στελέχη εταιρειών. Aνοιχτό από το πρωί για καφέ μέχρι τα μεσάνυχτα. Ο κατάλογος περιλαμβάνει συγκεκριμένες επιλογές σε γλυκά και κοκτέιλ.
Σημεία ενδιαφέροντος
Πήλαιο Περάματος (Πέραμα Ιωαννίνων, τηλ. 26510-81521). Το σπήλαιο Περάματος ανακαλύφθηκε τυχαία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι κάτοικοι του ομώνυμου χωριού αναζητούσαν καταφύγιο για να σωθούν από τους βομβαρδισμούς.
Η διαδρομή εντός του έχει μήκος 1,1 χλμ. και σε κάποια σημεία είναι αρκετά απαιτητική λόγω των σκαλοπατιών και της υγρασίας. Στη 45λεπτη ξενάγηση ο επισκέπτης περιηγείται ανάμεσα σε 19 είδη σταλακτιτών και σταλαγμιτών, που φέρουν διαφορετικούς χρωματισμούς ανάλογα με τη σύστασή τους.
Μουσείο Παύλου Βρέλλη (Μπιζάνι Ιωαννίνων, τηλ. 26510-92128). Το μουσείο, που φέτος γιόρτασε τα 30 χρόνια λειτουργίας του, περιλαμβάνει μια συλλογή περίπου 150 κέρινων ομοιωμάτων που φιλοτέχνησε ο καλλιτέχνης Παύλος Βρέλλης. Απεικονίζουν αγωνιστές της Επανάστασης, ήρωες και πολιτικούς που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ελληνική ιστορία.
Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων (Πάρκο Λιθαρίτσια, τηλ. 26510-01089). Το κτίριο όπου στεγάζεται, έργο του αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, συνδυάζει στοιχεία του μοντερνισμού με την ηπειρώτικη αρχιτεκτονική. Η μόνιμη έκθεση του μουσείου φιλοξενεί 3.000 ευρήματα από όλη την Ήπειρο. Από την πρώτη αίθουσα, που είναι αφιερωμένη στην Προϊστορική Εποχή, η οποία περιλαμβάνει ανακαλύψεις από σπήλαια και οικισμούς, μέχρι την έβδομη αίθουσα του Ιερού της Δωδώνης, ο επισκέπτης κατανοεί πώς εξελίχθηκε ιστορικά η Ήπειρος, ερχόμενος σε επαφή με λατρευτικά αντικείμενα, ταφικά έθιμα και εργαλεία της καθημερινότητας.
Μουσείο Αργυροτεχνίας ΠΙΟΠ (Ακρόπολη Ιτς Καλέ, Κάστρο Ιωαννίνων, τηλ. 26510-64065). Στον δυτικό προμαχώνα του Ιτς Καλέ λειτουργεί από το 2016 το Μουσείο Αργυροτεχνίας του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, με σκοπό την ανάδειξη της πολύτιμης ηπειρώτικης τέχνης. Η έκθεση αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Στο πρώτο επίπεδο μέσα από κείμενα, ταινίες τεκμηρίωσης και πολυμεσικές εφαρμογές παρουσιάζονται οι τεχνικές μορφοποίησης και διακόσμησης αργυρών αντικειμένων. Στο δεύτερο στεγάζεται μια πλούσια συλλογή έργων ηπειρώτικης αργυροχρυσοχοΐας (18ος-20ός αιώνας).
Δραστηριότητες
Paragliding Greece (Ιωάννινα, τηλ. 6937-471156). Για όσους θέλουν να απολαύσουν την Παμβώτιδα από ψηλά, το αλεξίπτωτο πλαγιάς είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα δραστηριότητα. Δεν απαιτείται προηγούμενη εμπειρία, καθώς για τους αρχάριους οι πτήσεις γίνονται μαζί με τον εκπαιδευτή σε διθέσιο αλεξίπτωτο. Η έμπειρη ομάδα της Paragliding δίνει ραντεβού στο χωριό των Λιγκιάδων. Το σημείο απογείωσης είναι λίγο πιο πάνω, σε υψόμετρο 1.300 μ., ενώ η βόλτα στον αέρα διαρκεί περίπου ένα τέταρτο και η προσγείωση πραγματοποιείται δίπλα στη λίμνης. Από 90 ευρώ.
Κέντρο Πληροφόρησης Λίμνης Παμβώτιδος (Νησί, τηλ. 26510-21834). Στον εκθεσιακό χώρο του ισογείου θα μάθετε για τη ζωή στη λίμνη μέσα από αντικείμενα όπως ο σπάνιος αργαλειός καλαμοπλεκτικής και τα παλιά εργαλεία των ψαράδων. Στον επάνω όροφο, μέσω διαδραστικών πινάκων και εκθεμάτων, θα γνωρίσετε την ιστορική εξέλιξη της Παμβώτιδας, τη χλωρίδα και την πανίδα της. Βέβαια, το πιο εντυπωσιακό είναι όταν στήνεται έξω το τηλεσκόπιο και με τη βοήθεια του προσωπικού του Ο.ΦΥ.ΠΕ.ΚΑ. γίνεται ορνιθοπαρατήρση, όπου, ανάλογα με την εποχή, εμφανίζονται κορμοράνοι, φαλαρίδες, πελαργοί και άλλα είδη. Από Οκτώβριο μέχρι Απρίλιο το κέντρο λειτουργεί Σαββατοκύριακο 10.00-16.00.
3Portes, Artists run Gallery (Αραβαντινού 5, τηλ. 6945-802673). Η Σοφί Φαρντεγιά και ο Τάσος Καλιακάτσος, συνιδρυτές της γκαλερί 3Portes, εκτός από το να διοργανώνουν εκθέσεις, προσφέρουν στον χώρο τους και μαθήματα χαρακτικής, ζωγραφικής και σχεδίου. Ειδικά στη χαρακτική, εντός ενός διώρου οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να μάθουν να χαράσσουν και να τυπώνουν το έργο τους στην ειδική πρέσα. Οι τιμές προσαρμόζονται ανάλογα με τον αριθμό των συμμετεχόντων και το είδος.
Τεχνοχώρος (Ζυγομάλλη 16, τηλ. 26510-31775). Από το 2007 διοργανώνει λογής λογής εκθέσεις, ενώ κατά καιρούς συνεργάζεται με διάφορους πολιτιστικούς φορείς, όπως το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Photometria. Aπό τα πιο δημιουργικά κύτταρα της πόλης.
