Τη Ρόδο την έχω συνδέσει με την πενταήμερη του σχολείου, με τα Κορίτσια για φίλημα και το Δόλωμα, που προβάλλονταν πολλά Σάββατα της παιδικής μου ηλικίας στη δημόσια τηλεόραση, με τα resorts στην Καλλιθέα και στο Φαληράκι, όπου έτυχε κάποιες χρονιές να κάνω διακοπές, όταν ήταν η νέα μόδα στα ’80s, με τα κεραμικά διακοσμητικά πλακίδια με τα οποία επιστρέφαμε στην Αθήνα εν είδει σουβενίρ και με τη στάση μερικών ωρών στο κέντρο του νησιού, ως ενήλικη πια, πριν συνεχίσω για Χάλκη. Κυρίως, όμως, την έχω ταυτίσει με έναν μαζικό τουρισμό, μια ανεξέλεγκτη δόμηση που έχει αλλοιώσει το φυσικό τοπίο, με χάρτινα σημαιάκια πάνω σε παγωτό σικάγο, με γιγαντοοθόνες και βραδιές καραόκε.
Η Μεσαιωνική Πόλη, την οποία δεν είχα γνωρίσει σε καμία από τις προηγούμενες επισκέψεις μου, δεν «έπαιζε» σε καμία εικόνα και είμαι σίγουρη πως, αν κάποιος ξεκινούσε τη γνωριμία του με το νησί από την οχύρωση της Παλιάς Πόλης, θα είχε πολύ διαφορετικά πράγματα να πει. Σκέφτομαι πως η Λουκία Θωμοπούλου, ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια της Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής, «διασκεδάζει» με αυτά τα παγιωμένα αφηγήματα για τους τόπους, τις προκατασκευασμένες εικόνες. Η πρώτη διοργάνωση φιλοξενήθηκε το καλοκαίρι του 2024 στη Σαντορίνη, στο νησί των σέλφι με θέα το «καλύτερο ηλιοβασίλεμα», στο νησί του υπερτουρισμού, των μαζικών γάμων και του ρομάντζου με το ζόρι. Και έδειξε ένα άλλο νησί: της οινικής παράδοσης, της αρχαίας κληρονομιάς, των οικισμών της ενδοχώρας.
Τον Ιούλιο του ίδιου έτους επισκέφθηκε τη Ρόδο, για να διερευνήσει αν τα Δωδεκάνησα μπορούσαν να υποδεχθούν τη συνέχεια. Συναντήθηκε με την Αλίκη Μοσχή, επίτιμη πρόξενο της Γαλλίας στα Δωδεκάνησα, και βρήκε στο πρόσωπό της μια καλή σύμμαχο, όπως τη χαρακτήρισε. Αρχικά, η Λουκία προσανατολίστηκε στο νεοκλασικό σχολείο (απέναντι από το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου), με ιστορία από το 1898 (αρχικά χτίστηκε το 1876), έκταση 1.000 τ.μ. και ένα υπέροχο αίθριο, χώροι στους οποίους θα μπορούσαν να αναδειχθούν τα έργα, ωστόσο, καθώς η αποκατάστασή του αργούσε, έκανε άλλες επιλογές. Με τη βοήθεια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου είδε το Αρχαιολογικό Μουσείο και τον θαλερό κήπο του, την Παναγία του Κάστρου, την Κοσμητική Συλλογή Ρόδου, την πλατεία Κλεοβούλου και την Οπλοθήκη de Milly και το αποφάσισε. «Αρχικά διέκρινα στα πρόσωπα μια επιφύλαξη, ένα κράτημα. Μας κοιτούσαν οι αρχαιολόγοι και οι φύλακες των αρχαιολογικών χώρων και αναρωτιούνταν τι δουλειά είχαμε εμείς εκεί. Φόβος υπήρξε και από την πλευρά των καλλιτεχνών στους οποίους απευθύναμε πρόσκληση, γιατί πάντα στο μυαλό τους υπάρχει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο γύρω από την παρουσίαση των έργων».
Η ανάδυση του Ήλιου
Την περασμένη Παρασκευή, στα εγκαίνια της 2ης Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής με τίτλο Εκεί που αρχίζει η μέρα, η Λουκία Θωμοπούλου και οι δύο ακόμα επιμελήτριες, Σταματία Δημητρακοπούλου και Ανίσα Τουατί, πρόβαλαν μέσα από έργα προερχόμενα από 18 χώρες τη σύγχρονη κεραμική ως έναν φορέα πολιτιστικής μνήμης, ως ένα πεδίο στο οποίο διασταυρώνεται η χρηστικότητα αλλά και η δημιουργική έκφραση, ως ένα εικαστικό μέσο που δεν αρκείται στην απόδοση της φόρμας και στις αρετές του υλικού, αλλά μπορεί να «εκπέμψει» τις ανησυχίες της εποχής μας.
Αντλώντας από τον μύθο που θέλει τον Ήλιο να αναδύεται πρώτα στο «σμαραγδένιο νησί», αλλά και τις πολυεπίπεδες ταυτότητες του τόπου, οι τρεις επιμελήτριες συγκέντρωσαν έργα από 42 καλλιτέχνες, είτε με τη διαδικασία του open call είτε με απευθείας πρόσκληση, τα οποία μιλούν για την εμπειρία της μετακίνησης, το τοπίο, το περιβάλλον, την αρχιτεκτονική, τα δίπολα που ορίζουν την ανθρώπινη ζωή, την ιδέα της συνύπαρξης, τον τρόπο που η Ιστορία παρεισφρέει στο παρόν και το διαμορφώνει.
Διαβάστε περισσότερα στο νέο τεύχος του Κ, που κυκλοφορεί την Κυριακή 14 Ιουνίου με την Καθημερινή.
