Είναι 4 Ιανουαρίου του 1978. Ένας νεαρός φοιτητής Νομικής περνάει την πύλη της Δημοτικής Επιχείρησης Φωταερίου Αθηνών επί της οδού Πειραιώς· εκεί όπου μονίμως κρέμεται η επιγραφή «Ζητούνται προσωρινοί εργάτες». Για τον επόμενο έναν χρόνο ο Γιώργος Λάμπρου, 67 ετών σήμερα, θα εργαστεί στα Καθαρτήρια, ένα από τα πιο δύσκολα και ανθυγιεινά πόστα του εργοστασίου, όπου αφαιρούσαν την πίσσα, τη ναφθαλίνη, την αμμωνία και το υδρόθειο από το φωταέριο. Λίγα χρόνια αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1982, στο εργοστάσιο ξεκινά και ο 22χρονος Δημήτρης Αναγνώσταρος. «Ήμουν ηλεκτρολόγος, αλλά εκείνη την εποχή είχαν πέσει οι δουλειές στην οικοδομή», θυμάται σήμερα. «Ήρθα εδώ προσωρινά, μέχρι να βρω κάτι άλλο, καθώς είχα μόλις παντρευτεί και οι ανάγκες ήταν πολλές». Εκείνος δουλεύει για ενάμιση χρόνο στους Φούρνους, τους κλιβάνους δηλαδή, όπου θερμαινόταν ο λιθάνθρακας για να παραγάγει το φωταέριο. Όμως, ουδέν μονιμότερον του προσωρινού: και οι δύο συνέδεσαν τη ζωή τους με το Γκάζι, τη Δημοτική Επιχείρηση Φωταερίου Αθηνών και τις εταιρείες που τη διαδέχθηκαν, ενώ συνταξιοδοτήθηκαν από την Enaon πριν από δύο και επτά χρόνια αντίστοιχα.
Μια επέτειος με πολλές μνήμες
Τους συνάντησα το πρωί του Σαββάτου στο καφέ της Τεχνόπολης, μαζί με δύο νεότερους συναδέλφους τους, τον Βασίλη Τζαβόπουλο και τον Κώστα Πετρούτσο, που θα συνταξιοδοτηθούν το προσεχές διάστημα. Φέτος ολοκληρώνονται 40 χρόνια από την ανακήρυξη του ιστορικού εργοστασίου φωταερίου σε διατηρητέο μνημείο και, μοιραία, οι συζητήσεις σχετικά με τη λειτουργία της εμβληματικής επιχείρησης στην καρδιά της Αθήνας έχουν πάρει… φωτιά. «Η πόλη θυμάται και τιμά τους ανθρώπους που δούλεψαν σκληρά για να την κρατήσουν ζωντανή. Οι εργάτες του Φωταερίου, μέσα από τον μόχθο τους, σε δύσκολες και απαιτητικές συνθήκες, έδωσαν ενέργεια, κίνηση και προοπτική σε μια Αθήνα που μεγάλωνε και άλλαζε. Πίσω από κάθε φως που άναβε στην πόλη, υπήρχαν άνθρωποι, που αξίζουν όχι μόνο την αναγνώρισή μας, αλλά και την ευγνωμοσύνη μας», σχολιάζει ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας.
«Η πρώτη φορά που μπήκα στον χώρο ήταν το 1979, για να φέρω κολατσιό στον πατέρα μου», θυμάται ο κ. Τζαβόπουλος. «Ήταν τόσο μαύρος από το κάρβουνο, που τον αναγνώρισα μόνο από τα δόντια και τα μάτια». Τότε, ορκίστηκε ότι ο ίδιος θα έκανε μια διαφορετική δουλειά μεγαλώνοντας. Μια υπόσχεση που κρατήθηκε μόνο εν μέρει: εντάχθηκε στο δυναμικό της εταιρείας το 1986, στη νέα δηλαδή φάση λειτουργίας της, όταν πλέον είχε σταματήσει η παραγωγή πρώτης ύλης και στον χώρο έφτανε νάφθα, ένα παράγωγο του πετρελαίου, από τα Διυλιστήρια Σκαραμαγκά.
Η επανάσταση του φωταερίου
Είχε προηγηθεί η λειτουργία του εργοστασίου με βάση την απόσταξη του λιθάνθρακα για περίπου 120 χρόνια. Ξεκίνησε το 1862, αφού πρώτα είχε υπογραφεί συμβόλαιο συνεργασίας ανάμεσα στον Δήμο της Αθήνας και τον Γάλλο Φρανσουά-Τεοφίλ Φεράλντι το 1857. Ο Δημήτρης Βούλγαρης, υπουργός Εσωτερικών τότε, χαρακτήριζε από το βήμα της Βουλής το φωταέριο ως «μία από τις πιο καινοτόμες επινοήσεις της εποχής». Χάρη σε αυτό, το κλεινόν άστυ μεταμορφώθηκε: καθιερώθηκε ο δημόσιος φωτισμός της πόλης, από το Παγκράτι έως του Ζωγράφου, αλλά και στην «κοσμική» παραλία, τα νοικοκυριά απέκτησαν τη δυνατότητα να έχουν θέρμανση, φωτισμό, ζεστό νερό αλλά και συσκευές μαγειρεύματος με φωταέριο, απελευθερώνοντάς τα από την ταλαιπωρία του κάρβουνου. Φυσικά, για πολλές δεκαετίες αυτό αποτελούσε προνόμιο των λίγων. «Όταν έγινε η μετάβαση στο ναφθαέριο, είχαμε συνολικά 8.000 πελάτες, εκ των οποίων οι 6.500 ήταν στο Κολωνάκι», σημειώνει ο κ. Λάμπρου. Εκεί, άλλωστε, επωλείτο και το κωκ, παραπροϊόν της παραγωγής φωταερίου από λιθάνθρακα, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι αστοί στις σόμπες τους.
Διαβάστε περισσότερα στο νέο τεύχος του «Κ» που κυκλοφορεί την Κυριακή 10 Μαΐου με την «Καθημερινή».
