«Είναι ιδέα σας, δεν έχετε τίποτα, είστε υγιέστατη». Παρόμοιες απαντήσεις, αντί μιας ενδελεχούς ιατρικής εξέτασης και μιας επιστημονικής ερμηνείας, λαμβάνουν συχνά ως απάντηση οι γυναίκες ασθενείς όταν μεταφέρουν στους γιατρούς τους ανεξήγητες σωματικές οχλήσεις. Τις αντιμετωπίζουν ως «υπερβολικές», «υπερευαίσθητες» ή ακόμα και «υστερικές». Από πού πηγάζει αυτή η στάση; Είναι αποτέλεσμα μιας βαθιά ριζωμένης προκατάληψης ή ενός κενού γνώσης γύρω από τη γυναικεία υγεία; Αναζητήσαμε τις απαντήσεις συνομιλώντας με επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων.
Οι ρίζες της άνισης μεταχείρισης των ασθενών εντοπίζονται στην αρχαιότητα. «Ο Αριστοτέλης στα έργα Περί ζώων γενέσως και Περί τα ζώα ιστορίαι παρουσιάζει το θηλυκό ως κατώτερο και λιγότερο τέλειο ον από το αρσενικό», λέει στο «Κ» η Μαριάννα Καραμάνου, Καθηγήτρια Επιστημολογίας, Ιστορίας και Ηθικής της Ιατρικής στο ΕΚΠΑ. Η γυναίκα παρομοιάζεται με «ατελή άνδρα», καθώς δεν είναι σε θέση να παραγάγει σπέρμα, είναι ψυχρό πλάσμα και επομένως αδύναμο και παθητικό, σύμφωνα με τους προσωκρατικούς φιλοσόφους. Στα Πολιτικά του ο Αριστοτέλης πάει ένα βήμα παρακάτω, διακηρύσσοντας ότι η φύση έχει ορίσει το αρσενικό να «άρχει» και το θηλυκό να «άρχεται». Η επίδραση του Αριστοτέλη στη βιολογία κράτησε σίγουρα έως τον 16ο αιώνα, ενώ σε επίπεδο κοινωνικό δύσκολα μπορούμε να προσδιορίσουμε πότε έχασαν την ισχύ τους απόψεις όπως οι παραπάνω.
Ο Ιπποκράτης τον 5ο αιώνα π.Χ. αντιμετωπίζει τη μήτρα, την «υστέρα», ως το επίκεντρο της γυναικείας υγείας. «Θεωρούσε ότι ήταν ένα ζωντανό ον μέσα σε ένα άλλο και ότι άλλαζε συνεχώς θέση· μάλιστα καθώς πήγαινε προς τα πάνω μπορούσε να προκαλέσει ασφυξία, λιποθυμικά επεισόδια ή ακόμα και υστερικές συμπεριφορές». Η πλανώμενη μήτρα παύει να κουνιέται, βρίσκει τρόπον τινά τον «προορισμό» της, όταν η γυναίκα εγκυμονεί. Οι δοξασίες και των δύο «κληροδοτούνται» στους συνεχιστές τους, όπως στον Γαληνό, δεδομένου ότι εκείνη την εποχή οι ανατομικές γνώσεις είναι ελάχιστες και οι όποιες μελέτες γίνονται σε ζώα.
Και σήμερα; Τι γίνεται σήμερα;
Διαβάστε περισσότερα στο νέο τεύχος του «Κ» που κυκλοφορεί την Κυριακή 8 Μαρτίου με την «Καθημερινή».
