Είναι ένα σπουδαίο δεκαήμερογια τον Τομ Χόλαντ και τη Ζεντάγια, καθώς, αφού γέμισαν τις μεγάλες οθόνες όλου του κόσμου ως Τηλέμαχος και Αθηνά στην Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν, θα επιστρέψουν σε λίγες ημέρες με τους ρόλους τους στο Spider-Man: Brand New Day, το επόμενο επεισόδιο των περιπετειών του Σπάιντερμαν στο κινηματογραφικό σύμπαν της Marvel (MCU) – οι προβλέψεις μάλιστα λένε ότι θα ξεπεράσει εισπρακτικά την Οδύσσεια, αλλά και τα Michael (τη βιογραφική ταινία για τον Μάικλ Τζάκσον) και Toy Story 5, που προηγούνται μέχρι στιγμής, και θα γίνει έτσι η ταινία που θα κόψει τα περισσότερα εισιτήρια το φετινό καλοκαίρι. Δεν είναι ότι πέφτουμε απ’ τα σύννεφα. Ο Σπάιντερμαν μπορεί να είναι απλώς ο «φιλικός υπερήρωας της γειτονιάς», αλλά είναι ανίκητος στο box office.
Έχουν περάσει πέντε χρόνια από την κυκλοφορία του τελευταίου Σπάιντερμαν (No Way Home), διάστημα στο οποίο εμφανίστηκαν στις αίθουσες άλλες 24 (!) υπερηρωικές ταινίες (από το σύμπαν της Marvel και της DC, συν κάποιες ανένταχτες και ορισμένα animation), με τη συζήτηση για την κόπωση του κοινού από τους αμέτρητους σούπερ ήρωες να κορυφώνεται. Το αποδεικνύουν και οι εισπράξεις: με εξαίρεση λίγες ταινίες που πλησίασαν το 1 δισ. δολάρια (Doctor Strange in the Multiverse of Madness, Black Panther: Wakanda Forever, Guardians of the Galaxy Vol. 3) ή το ξεπέρασαν (μόνο το Deadpool & Wolverine), οι υπόλοιπες κινήθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα, ανεκτά ή πολύ απογοητευτικά, και σίγουρα καμία δεν πλησίασε την εισπρακτική επιτυχία του No Way Home (1,9 δισ. δολάρια). Για την ακρίβεια, αυτή ήταν η τρίτη πιο επιτυχημένη ταινία της Marvel μετά τα δύο πληθωρικά Avengers (Infinity War και Endgame), στα οποία βέβαια επίσης εμφανίζεται ο Σπάιντερμαν.
Σπάιντερμαν ο σωτήρας
Όπως θα έλεγε και η θεία Μέι, «η μεγάλη δύναμη φέρνει μεγάλες ευθύνες». Ο Σπάιντερμαν χρειάστηκε δύο (τουλάχιστον) φορές να «σώσει» τη Marvel. Η πρώτη ήταν προς το τέλος της δεκαετίας του ’90, όταν η εταιρεία, η οποία τότε δεν είχε καμία σχέση με τον κινηματογράφο, βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας. Αποφασίστηκε τότε να πουληθούν τα δικαιώματα κάποιων χαρακτήρων (π.χ. των X-Man, του Χαλκ, των Fantastic Four), με τον Σπάιντερμαν να καταλήγει στη Sony για ένα ποσό που σήμερα ακούγεται κωμικά χαμηλό (7 εκατ. δολάρια), αλλά τότε έδωσε την ευκαιρία στη Marvel να μείνει ζωντανή και να βρει τη θέση της στον καινούργιο αιώνα.
Εν συντομία, αυτό που έγινε μετά ήταν το εξής: η Sony δημιούργησε μια σειρά πολύ επιτυχημένων ταινιών με τον Σπάιντερμαν, δείχνοντας έναν νέο δρόμο για το σινεμά του 2000, η Marvel ξεκίνησε το κινηματογραφικό της σύμπαν (κομβική στιγμή η επιτυχία του Iron Man το 2008), έπειτα εξαγοράστηκε από την Disney, το franchise εκτοξεύτηκε με τεράστιες επιτυχίες (Avengers, Black Panther κ.ά.) και τελικά οι δρόμοι της με τον Σπάιντερμαν συναντήθηκαν ξανά το 2016, σε συνεργασία με τη Sony, για την είσοδο του υπερήρωα (με το πρόσωπο του Τομ Χόλαντ πλέον) στο σύμπαν όπου ιστορικά ανήκει, ανανεώνοντας το ενδιαφέρον του κόσμου για τις υπερηρωικές περιπέτειες.
Η δεύτερη φορά που ο Σπάιντερμαν «έσωσε» τη Marvel ήταν το 2021, αν και μάλλον τότε δεν έσωσε μόνο τη Marvel, αλλά ολόκληρη την κινηματογραφική βιομηχανία, η οποία είχε καταρρεύσει την προηγούμενη χρονιά λόγω της πανδημίας. Η έλευση του No Way Home έδωσε στον κόσμο έναν λόγο να επιστρέψει στις αίθουσες, έστω και με μάσκες και αποστάσεις, να ζήσει την πολυαναμενόμενη κανονικότητα. Την ίδια στιγμή, οι άλλες τρεις ταινίες της Marvel που κυκλοφόρησαν εκείνη τη χρονιά (Black Widow, Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings, Eternals) είχαν αποτύχει να βγάλουν τον κόσμο από το σπίτι.
Όπως θα έλεγε και η θεία Μέι, «η μεγάλη δύναμη φέρνει μεγάλες ευθύνες». Ο Σπάιντερμαν χρειάστηκε δύο (τουλάχιστον) φορές να «σώσει» τη Marvel.
Εκεί έχουμε μείνει. Η ιστορία έχει σταματήσει στη σκηνή όπου ο Σπάιντερμαν πρέπει να σώσει (εκτός από τη Marvel και το σινεμά) ολόκληρη την ανθρωπότητα, αποφασίζοντας να «εξαφανίσει» τον εαυτό του (χάρη στα μαγικά κόλπα του Doctor Strange), κάτι που παραδόξως βγάζει νόημα στο πλαίσιο της ταινίας. Στο εξής κανείς δεν θα ξέρει ποιος είναι, ούτε το κορίτσι του (Ζεντάγια) ούτε ο κολλητός του (Τζέικομπ Μπάταλον), που συνεχίζουν τις ζωές τους κανονικά, λες και ο Πίτερ Πάρκερ δεν υπήρξε ποτέ. Από εκεί ξεκινά το Brand New Day, που μαθαίνουμε ότι θα είναι πιο σκοτεινό, πιο γήινο και εσωστρεφές.
Ο ήρωας της διπλανής πόρτας
Κάθε γενιά έχει τον δικό της αγαπημένο υπερήρωα, κάποιον με τον οποίο μπορεί να ταιριάξει. Στο τέλος της δεκαετίας του ’70 και στις αρχές τις επόμενης, χάρη στις ταινίες του Σούπερμαν με τον Κρίστοφερ Ριβ, ο κόσμος είδε στον απόκοσμο υπερήρωα μια μορφή συμβατή με τις απαιτήσεις της στιγμής. Ο Σούπερμαν ήταν «καθαρός», μυθικός, αλλά ανθρώπινος, άψογος, πρότυπο, ένας μονόπλευρος (παρά τη διπλή του φύση) ήρωας που έγινε στο τέλος της ψυχροπολεμικής εποχής ένα σύμβολο του απόλυτου καλού. Έπειτα περάσαμε στη φάση του Μπάτμαν, που κράτησε περισσότερα από είκοσι χρόνια, από το 1989, όταν κυκλοφόρησε η πρώτη ταινία του Τιμ Μπάρτον μέχρι το 2012, όταν ολοκληρώθηκε η ιστορική τριλογία του Κρίστοφερ Νόλαν. Ο Μπάτμαν ήταν πολύπλοκος, σκοτεινός, ένας ήρωας της νύχτας, τραυματισμένος, προβληματισμένος, με εμμονές και αδυναμίες, ιδανικός για τη μετάβαση στη σύγχρονη εποχή.
Σήμερα ζούμε την απόλυτη κυριαρχία του Σπάιντερμαν, του ήρωα της διπλανής πόρτας. Δεν είναι ούτε εξωγήινος ούτε δισεκατομμυριούχος. Είναι έφηβος και έχει μια «συμβατική λυκειακή ζωή», όπως είχε σχολιάσει ο Ρίτσαρντ Μπρόντι στο New Yorker. Συμβατική σημαίνει ότι είναι κοινωνικά αδέξιος, υφίσταται μπούλινγκ, ντρέπεται να μιλήσει στο κορίτσι που του αρέσει, έχει χίλια άγχη και παλεύει να βρει την ταυτότητά του σε έναν κόσμο γεμάτο απαιτήσεις. Είναι ένας κλασικός «everyman» της εποχής μας που πρέπει να αποδώσει, να φανεί χρήσιμος, να προσφέρει. Σε ένα άρθρο του Collider διαβάζουμε ότι είναι «οικείος, ταπεινός και αυθεντικός. Κανείς δεν το αντιπροσωπεύει αυτό καλύτερα από τον Σπάιντι. Είναι απλώς ένα παιδί από το Κουίνς που έχει υποφέρει και θέλει να κάνει το σωστό για τους άλλους. Υπάρχουν τόσο πολλά στοιχεία του με τα οποία οι θεατές και οι αναγνώστες μπορούν να ταυτιστούν». Είναι ένας έφηβος όπως οι περισσότεροι του 21ου αιώνα, αν εξαιρέσουμε ότι τον έχει τσιμπήσει μια μεταλλαγμένη αράχνη, κάτι που προφανώς περιπλέκει την κατάσταση και, εκτός απ’ το άγχος του για να περάσει στο πανεπιστήμιο, πρέπει να εμποδίσει τερατόμορφους εχθρούς που εισβάλλουν στη Γη από άλλες διαστάσεις. Αλλά, είπαμε, «η μεγάλη δύναμη φέρνει μεγάλες ευθύνες».
Όλοι χωράνε στο πολυ-σύμπαν
Στο μεταξύ, το 2018 κυκλοφόρησε το animation Into the Spider-Verse και το 2023 η συνέχειά του, Across the Spider-Verse, ενώ αναμένεται και μια τρίτη ταινία στο μέλλον. Οι ταινίες είναι εξαιρετικές, γρήγορες, έξυπνες και ενισχύουν τη σύνδεση με την εποχή μας, κατ’ αρχάς επειδή είναι βουτηγμένες στην ψηφιακή κουλτούρα, αλλά και επειδή προτάσσονται ζητήματα συμπερίληψης, π.χ. ο ήρωας είναι ο Μάιλς Μοράλες, ένας Σπάιντερμαν στη θέση του Σπάιντερμαν, ο οποίος είναι μαύρος με πορτορικανή καταγωγή. Στο πολυ-σύμπαν των ταινιών γνωρίζουμε δεκάδες Σπάιντερμαν διαφορετικών ηλικιών, φύλων, καταγωγής, μαθαίνουμε ότι το να είσαι ήρωας εξαρτάται μόνο από τις επιλογές σου, ότι δεν υπάρχει «σωστή εκδοχή», ότι η διαφορετικότητα είναι κανονικότητα και ότι, τελικά, «ο καθένας μπορεί να φορέσει τη μάσκα».
Το να είσαι ήρωας εξαρτάται μόνο από τις επιλογές σου, ότι δεν υπάρχει «σωστή εκδοχή», ότι η διαφορετικότητα είναι κανονικότητα και ότι, τελικά, «ο καθένας μπορεί να φορέσει τη μάσκα».
Η ιδέα του πολυ-σύμπαντος προϋπήρχε στα κόμικς και μετά την επιτυχία του animation, ίσως και χάρη σε αυτήν, «νομιμοποιήθηκε» στο σύμπαν της Marvel. Στο No Way Home, για παράδειγμα, ο «δικός μας» Σπάιντερμαν, συνεργάζεται με δύο Σπάιντερμαν από άλλα σύμπαντα, με γκεστ εμφανίσεις των προηγούμενων ηθοποιών που ερμήνευσαν τον ρόλο, Τόμπι Μαγκουάιρ και Άντριου Γκάρφιλντ. Εν πάση περιπτώσει, η ιδέα του πολυ-σύμπαντος δίνει μια δημιουργική ελευθερία για να αποτυπωθούν οι λαβύρινθοι των ατέλειωτων κομίστικων ιστοριών και να δικαιολογηθούν νέες ταινίες των οποίων η πλοκή συνδέεται με κάτι άλλο, και πάει λέγοντας. Αυτή η δυνατότητα μπορεί να συντηρήσει επ’ αόριστον τις υπερηρωικές αφηγήσεις στο σινεμά, τόσο εύκολα όσο μπορεί και να τις καταστρέψει, δοκιμάζοντας την αντοχή του κοινού που καμιά φορά θέλει τα πράγματα να είναι απλά. Ειδικά όταν πρόκειται για σινεμά με σούπερ ήρωες. Καμιά φορά, δηλαδή, αυτό που θέλουμε να δούμε είναι ο Σπάιντερμαν να σπάει πλάκα πηδώντας ανάμεσα σε ουρανοξύστες και παλεύοντας με διαβολικούς κακούς, την ίδια στιγμή που του κόβονται τα πόδια από το άγχος όταν πρόκειται να πει μια κουβέντα στην κοπέλα του.
Η ταινία Spider-Man: Brand New Day (Καινούργια μέρα) έρχεται στα ελληνικά σινεμά στις 30 Ιουλίου, σε διανομή Feelgood. Πρωταγωνιστούν: Τομ Χόλαντ, Ζεντάγια, Σέιντι Σινκ, Τζέικομπ Μπάταλον κ.ά. Σκηνοθεσία: Ντέστιν Ντάνιελ Κρέτον.
Οι Σπάιντερμαν του 21ου αιώνα
-Ο εισαγωγικός Σπάιντερμαν με το πρόσωπο του Τόμπι Μαγκουάιρ και την Κίρστεν Ντανστ ως Μέρι Τζέιν. Οι ταινίες του Σαμ Ράιμι παρουσιάζουν έναν ρομαντικό ήρωα, μετρημένο και αρκετά εσωστρεφή, φτιαγμένο με το καλούπι του νεαρού μοναχικού Μιλένιαλ της εποχής μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
• Spider-Man (2002), Spider-Man 2 (2004), Spider-Man 3 (2007)
-Ο Άντριου Γκάρφιλντ παίρνει τη σκυτάλη και η Έμα Στόουν ενσαρκώνει την τραγική Γκουέν Στέισι. Ο καινούργιος Σπάιντερμαν του Μαρκ Γουέμπ είναι λίγο χίπστερ, έχει κάτι κουλ κι έναν αέρα, μοιάζει να απολαμβάνει τον εαυτό του. Οι ταινίες ήταν λίγο πεσμένες εισπρακτικά και θεωρούνται ιστορικά –αν και όχι κακές– οι πιο αδύναμες.
• The Amazing Spider-Man (2012), The Amazing Spider-Man 2 (2014)
-Ο εν ενεργεία Σπάιντερμαν των ταινιών του Τζον Γουότς είναι φρέσκος, χαριτωμένος, έχει χιούμορ, είναι συναισθηματικά ευάλωτος και στις κινήσεις του Τομ Χόλαντ διακρίνεται μια εφηβική νευρικότητα. Το κορίτσι της ιστορίας είναι η Λόρα Χάριερ και, στη συνέχεια, η Ζεντάγια ως MJ.
• Spider-Man: Homecoming (2017), Spider-Man: Far From Home (2019), Spider-Man: No Way Home (2021)
-Η πρωτοποριακή πρόταση του πολυ-σύμπαντος επιβραβεύτηκε με εξαιρετικές κριτικές, ένα Όσκαρ animation (η πρώτη ταινία) και αξιοσημείωτη πορεία στα σινεμά (η δεύτερη ταινία). Δράση, χιούμορ και συναίσθημα με τους όρους της εποχής των σόσιαλ μίντια και των ανησυχιών της Γενιάς Ζ.
• Into the Spider-Verse (2018), Across the Spider-Verse (2023)
-Ως μέλος του κινηματογραφικού σύμπαντος της Marvel και της τακτικής της διασταύρωσης των ιστοριών και των χαρακτήρων, ο Τομ Χόλαντ εμφανίζεται ως προστατευόμενος του Iron Man και συμμετέχει στο πλευρό των Avengers στη μεγάλη σύγκρουση με τον Θάνος. Το νεανικό κέφι του είναι δροσιά ανάμεσα στους πιο «ενήλικους» υπερήρωες.
• Captain America: Civil War (2016), Avengers: Infinity War (2018), Avengers: Endgame (2019)
