Δεκαετία του ’30. Για τον Δυτικό Κόσμο, μια εποχή απόλυτης εμπιστοσύνης στη λογική, στην επιστήμη και στην τεχνολογία. Η ανθρωπότητα έχει σχεδόν επουλώσει τις πληγές της από τον «πόλεμο που θα τελειώσει όλους τους πολέμους» και αγνοεί μακαρίως την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία.
Μια Γερμανία που επενδύει επίσης στην επιστήμη· αλλά όχι μόνο στην κοινώς αποδεκτή εκδοχή της. Διάφοροι τσαρλατάνοι έχουν ήδη διπλαρώσει τον Χίτλερ, κολακεύοντας το όραμά του για μια ανώτερη φυλή με υπερφυσικές ικανότητες: τηλεκίνηση, τηλεπάθεια, άμεση επικοινωνία με τα ζώα – όλα είναι στο μενού του Γερμανού Υπερανθρώπου.
Είναι η εποχή που η Μαργκερίτε Σμιτ, εκπαιδεύτρια σκύλων, ιδρύει στο Ανόβερο τη Hundesprechschule Asra. Μια σχολή με στόχο να μάθει στα σκυλιά να επικοινωνούν, σχεδόν σαν άνθρωποι…
Ο διασημότερος σκύλος της ονομάζεται Ρολφ. Ο Ρολφ μαθαίνει να «μιλάει» πατώντας σε έναν πίνακα όπου κάθε γράμμα αντιστοιχεί σε έναν αριθμό χτυπημάτων. Οι ισχυρισμοί της Σμιτ είναι εξωφρενικοί: ο Ρολφ «καταλαβαίνει γερμανικά» και «εκφράζει απόψεις ακόμα και για αφηρημένα ζητήματα».
Ο Αδόλφος –μέγας κυνόφιλος ο ίδιος– εκστασιάζεται. Πιστεύει ότι η συγκεκριμένη έρευνα μπορεί να οδηγήσει σε σκυλιά κατάλληλα για στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ποιος δεν θα ήθελε έναν τετράποδο κατάσκοπο που θα μπορούσε να παρατηρεί τα πάντα ανενόχλητος και να συντάσσει κατόπιν αναφορές, στη δική σου γλώσσα;
Ο μύθος λέει ότι το καθεστώς έριξε όλο το βάρος του στην έρευνα της Σμιτ (αν και η ίδια συνέχισε να αρνείται οποιαδήποτε συνεργασία με τους ναζί, μέχρι και τον θάνατό της). Είναι μάταιο. Η γοητεία των ομιλούντων σκύλων ξεφουσκώνει γρήγορα, ελλείψει αποδείξεων που να αντέχουν στη βάσανο της πειραματικής επαλήθευσης.
Η Γερμανία έχει άλλωστε ξεκινήσει τις επεκτατικές της επιχειρήσεις, οι στρατηγοί έχουν στραφεί σε πιο δοκιμασμένες λύσεις πολεμικής υπεροχής και ο κόσμος θυμάται ξαφνικά ότι η ιστορία του Ρολφ μοιάζει πολύ με αυτήν του Λέβερ Χανς, ενός αλόγου στις αρχές του 20ού αιώνα, που υποτίθεται ότι έκανε μαθηματικούς υπολογισμούς χτυπώντας την οπλή του. Τότε, ένας συγκριτικός βιολόγος και ψυχολόγος, ο Όσκαρ Φουνγκστ, είχε αποδείξει ότι το ζώο «διάβαζε» τις ασυνείδητες μικροεκφράσεις και τη γλώσσα του σώματος του χειριστή του. Κάτι που πιθανότατα συνέβαινε με τα σκυλιά της Σμιτ. Γιατί, βλέπετε, εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα διπλό φαινόμενο:
Από τη μία, τα σκυλιά μας είναι μάστορες στο να διαβάζουν όλα αυτά τα αδιόρατα σήματα που εμείς δεν νιώθουμε καν ότι εκπέμπουμε. Και, από την άλλη, εμείς οι άνθρωποι έχουμε την τάση (ή μήπως την ανάγκη;) να ερμηνεύουμε τις συμπεριφορές των ζώων ως πολύ πιο σύνθετες απ’ ό,τι είναι.
Το κάνουμε, συστηματικά και αμετανόητα – και δεν προβλέπεται να σταματήσουμε.
«Ζούμε σε μια εποχή τέτοιας βεβαιότητας πως μπορούμε να κυριαρχήσουμε στη φύση, ώστε περιμένουμε από ένα άλογο να γράψει ποίηση», έγραφε το 1902 στο επίσημο πόρισμά του ο Φουνγκστ. Εκατόν είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, παραμένει επίκαιρος.
