Συμπληρώθηκαν χθες (11/07) τρία χρόνια από τον θάνατο του Μίλαν Κούντερα και μόλις προ ημερών πραγματοποιήθηκε η τελευταία του επιθυμία, να ταφεί δηλαδή στο κοιμητήριο του Μπρνο, της τσεχικής πόλης στην οποία γεννήθηκε πριν από 97 χρόνια. Μετά τον θάνατο και της συζύγου του, Βέρα, τον Σεπτέμβριο του 2024, ξεκίνησαν οι διαδικασίες της επιστροφής τους και τον Ιανουάριο οι τεφροδόχοι με τις στάχτες του ζευγαριού έφτασαν στην Τσεχία. Τις μετέφερε ο Αντουάν Γκαλιμάρ, επικεφαλής των εκδόσεων Γκαλιμάρ, εγγονός του ιδρυτή του οίκου, Γκαστόν Γκαλιμάρ, ανιψιός του Μισέλ Γκαλιμάρ που σκοτώθηκε μαζί με τον Αλμπέρ Καμί στο τροχαίο του Ιανουαρίου του 1960 και γιος του Κλοντ Γκαλιμάρ, ο οποίος είχε βοηθήσει τον Κούντερα, ως εκδότης του και προσωπικός φίλος, στην εγκατάστασή του στη Γαλλία το 1975.
Ο Κούντερα είχε εγκαταλείψει τότε την Πράγα μαζί με τη Βέρα, οδηγώντας ένα μικρό Ρενό γεμάτο βιβλία. Δεν υπολόγιζαν ότι δεν θα επέστρεφαν ποτέ, αλλά το 1979, μάλλον αναμενόμενα, αφαιρέθηκε από τον συγγραφέα η τσεχοσλοβακική υπηκοότητα, οπότε η διαμονή του στη Γαλλία έγινε μόνιμη. Από τη δεκαετία του ’90, μετά την αλλαγή του καθεστώτος, ο Κούντερα (λέγεται ότι) επισκέφθηκε κάποιες φορές την πατρίδα του, πάντα διακριτικά και χωρίς να γίνει αντιληπτός, ενώ με εξαιρετική καθυστέρηση το 2019 αποκαταστάθηκε η τσεχική υπηκοότητά του.
Για τον σχεδιασμό του μνήματος προκηρύχθηκε αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, τον οποίο κέρδισε ο Αυστριακός Γιοχάνες Πάαρ, σχεδιάζοντας μια λευκή πλάκα που μοιάζει να αιωρείται από το έδαφος. Δεν είμαι σίγουρος ότι αντιλαμβάνομαι τον συμβολισμό της αιώρησης – ίσως πρόκειται για μια άλλου είδους «αβάσταχτη ελαφρότητα». Χαραγμένα πάνω στην πλάκα είναι τα ονόματα του συγγραφέα και της συζύγου του, τίποτε άλλο, καμία φράση και κανένα διακοσμητικό στοιχείο, όπως είχαν ζητήσει. Στην τελετή παρευρέθηκαν συγγενείς, φίλοι, εκπρόσωποι της γαλλικής πρεσβείας, τοπικοί αξιωματούχοι και έτσι έκλεισε, λοιπόν, μια ιστορία στην οποία αποτυπώνονται οι αμαρτίες του μεταπολεμικού κόσμου.
