Μεταφρασμένη λογοτεχνία: Οσα ξεχωρίσαμε τους τελευταίους μήνες

Ηνωμένες Πολιτείες 

1852. Αμέσως μετά το Μόμπι Ντικ, ίσως επειδή ήθελε να γράψει κάτι πιο εμπορικό είτε επειδή ήθελε να ηρεμήσει η ψυχή του, ο Χέρμαν Μέλβιλ έγραψε το Πιερ ή οι αμφισημίες (εκδ. Μάγμα), ένα πολύ πιο γήινο μυθιστόρημα, τουλάχιστον κατ’ αρχάς, πριν η στρωμένη ζωή του νεαρού γαιοκτήμονα Πιερ αρχίσει να αλλάζει. Μια απόπειρα του Μέλβιλ να εμβαθύνει στην ψυχολογία και την πολυπλοκότητα της ζωής – ας μην ξεχνάμε τη λέξη «αμφισημίες» στον υπότιτλο. Τον επόμενο χρόνο ο Μέλβιλ έγραψε τον Μπάρτλμπι. 

1925. Ο Σέργουντ Άντερσον υπήρξε μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση της δεκαετίας του ’10 και του ’20 για τα αμερικανικά γράμματα, ποτέ στην πρώτη γραμμή, αλλά πάντα τολμηρός και πρωτοπόρος. Στο Μαύρο γέλιο (εκδ. Ηριδανός) εφαρμόζει τα πρόσφατα διδάγματα του μοντερνισμού σε μια ιστορία του Νότου.

1954. Αν και είχε ήδη κερδίσει το Νόμπελ, αν και ο ίδιος πίστευε ότι ήταν το κορυφαίο του έργο, όπως άλλωστε θεώρησαν και οι επιτροπές του Εθνικού Βραβείου και του Πούλιτζερ, το Ένας μύθος (εκδ. Gutenberg) του Γουίλιαμ Φόκνερ δεν είναι σήμερα αντίστοιχα γνωστό και δεν συζητιέται όσο τα άλλα έργα του. Έχει δε την ιδιαιτερότητα ότι δεν εκτυλίσσεται στον αμερικανικό Νότο, αλλά στο μέτωπο του Α΄ Παγκοσμίου. Το ελληνικό κοινό έχει την ευκαιρία για λίγο «καινούργιο» Φόκνερ, λοιπόν. 
  
1965. Έναν χρόνο μετά τον θάνατο της Φλάνερι Ο’ Κόνορ, σε ηλικία 39 ετών, κυκλοφόρησε η δεύτερη συλλογή διηγημάτων της, Η ημέρα της κρίσεως (εκδ. Αντίποδες), δέκα χρόνια μετά την πρώτη (Σπάνιο να σου τύχει καλός άνθρωπος). Η Ο’ Κόνορ εντάσσεται στον μεγάλο λογοτεχνικό «κανόνα» του Νότου. Αν δεν έχετε εξοικείωση με το έργο της, καλό είναι να αποκτήσετε, είναι «υποχρεωτική». 

1979. Το Σάτρι (εκδ. Gutenberg) είναι ένα από τα πρώτα μυθιστορήματα του μεγάλου Κόρμακ. Ο τίτλος παραπέμπει στο όνομα του ήρωα, Κορνίλιους Σάτρι, ο οποίος ζει στα αμερικανικά ’50s, παρατάει τα πάντα και ζει ψαρεύοντας στις όχθες του ποταμού Τενεσί, ανάμεσα σε κάθε λογής απόκληρους. Αληθινή πρωταγωνίστρια είναι, όπως συνήθως, η πληθωρική γλώσσα του Μακάρθι που δημιουργεί κόσμους που στοιχειώνουν.  

2018. Δώδεκα αυτόχθονες Αμερικανοί ετοιμάζονται για μια παραδοσιακή γιορτή στο Όκλαντ, δίνοντας μέσα από τις φωνές τους μια εικόνα που δεν θυμίζει τις καρικατούρες του σινεμά: είναι άνθρωποι με σύγχρονες ζωές και σημερινά προβλήματα· και μια ιδιαίτερη κληρονομιά. Ο Τόμι Όραντζ στο Εκεί εκεί (εκδ. Αλεξάνδρεια) καταφέρνει ταχυδακτυλουργικά να ελέγξει το πολυφωνικό χάος που δημιουργεί, το οποίο μπλέκεται διαρκώς περισσότερο γιατί κάτι πρόκειται να συμβεί.   

2022. Με τη ροκ φωνή της Τέιλορ Τζένικς-Ριντ διαβάζουμε την Επιστροφή της Κάρι Σότο (εκδ. Ψυχογιός), ένα μυθιστόρημα για μια 37χρονη τενίστρια που επιστρέφει στην αγωνιστική δράση για να υπερασπιστεί το ρεκόρ νικών της που απειλείται. Δεν εμφανίζονται συχνά καλογραμμένα βιβλία με αθλητικό περιεχόμενο. Η φύση της ιστορίας χτύπησε συναγερμό στην τηλεοπτική βιομηχανία και με παραγωγό της Σερένα Γουίλιαμς το μυθιστόρημα θα μεταφερθεί σύντομα στο Νetflix.  

2022. Είναι αδύνατον να διαβάσει κανείς το Μάριγκολντ και Ρόουζ (εκδ. Στερέωμα) ξεχνώντας ότι η συγγραφέας είναι μία από τις σημαντικότερες ποιήτριες της εποχής μας και, κατ’ επέκταση, να διαβάσει αυτό το πεζό, το μόνο που έγραψε η Λουίζ Γκλικ, χωρίς να το αντιμετωπίζει «ποιητικά». Αυτή η ιστορία των δύο δίδυμων κοριτσιών που επικοινωνούν με τη δική τους γλώσσα. Αυτός ο γρίφος της βρεφικής ηλικίας είναι, επίσης, το τελευταίο έργο της Γκλικ πριν από τον θάνατό της. 

2023. Ο Τζάστιν Τόρες κέρδισε προ τριετίας το Εθνικό Βραβείο των ΗΠΑ για τις Διαγραφές (εκδ. Πατάκη), ένα πραγματικά παράξενο βιβλίο. Παράξενο σημαίνει απρόσμενο, πρωτότυπο, πολύπλοκο. Σε ένα κάπως δυστοπικό περιβάλλον ο αφηγητής συναντιέται με έναν ετοιμοθάνατο ηλικιωμένο άνδρα και έτσι ξεκινάει μια ιστορία –το λέω πάρα πολύ απλουστευτικά– που οδηγεί σε μια μελέτη περί ομοφυλοφιλίας που εμφανίστηκε διαστρεβλωμένη τη δεκαετία του ’40. Κάπου διάβασα ότι η συζήτηση των δύο ανδρών θυμίζει το Φιλί της γυναίκας αράχνης – πολύ σωστό αλλά και πολύ αλλιώτικο.  

2024. Στην ευαίσθητη φάση του πρώτου καιρού μετά την απεξάρτηση από το αλκοόλ, ο νεαρός Ντένις προσπαθεί να βρει τα πατήματά του στην πόλη της Φιλαδέλφεια, ζώντας μια σειρά από νέες απογοητεύσεις. Το Μέρες χωρίς αλκοόλ (εκδ. Gutenberg), το πρώτο μυθιστόρημα του Μάικλ Ντίγκλερ, βραβεύτηκε με το σημαντικό PEN/Hemingway. 

2024. Ξεκινώντας ένα μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Πάουερς, ξέρουμε εκ των προτέρων ότι θα έχει, έως έναν βαθμό, ένα οικολογικό θέμα. Αυτό συμβαίνει και στο πιο πρόσφατο βιβλίο του, τον Παιχνιδότοπο (εκδ. Gutenberg). Οι σχέσεις των χαρακτήρων (φίλοι από το πανεπιστήμιο που πήραν διαφορετικούς δρόμους) μπλέκονται με την απειλή των ωκεανών, την ανάπτυξη στα παρθένα μέρη, την τεχνητή νοημοσύνη.

2025. Ο Έμερσον έχει γενέθλια, κλείνει τα 52. Ο φίλος του απ’ το πανεπιστήμιο, Έιμος, τον επισκέπτεται στο εξοχικό του, μαζί με τη σύζυγο και την κόρη τους. Οι δύο οικογένειες έχουν καλές σχέσεις, χαίρονται γι’ αυτή τη συνάντηση. Αλλά οι σχέσεις των ανθρώπων δεν είναι ποτέ απλές. Στο πρώτο του μυθιστόρημα, Μεταξύ φίλων (εκδ. Μεταίχμιο), ο Χαλ Έμποτ περιγράφει μια όψη της προνομιούχας Αμερικής που μοιάζει όμορφη και τακτοποιημένη, αλλά αρκεί μια σπίθα και όλα διαλύονται. –Α.Δ.

Η αλήθεια του Στάλκερ

Η στερεοτυπική εικόνα που έχουμε για τα μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας (ακόμη και για τα εμβληματικά του είδους) είναι ότι αναπτύσσονται σε ένα δίπολο δράσης/αντίδρασης ανάμεσα στην ανθρωπότητα που βάλλεται και στις εξωγήινες μορφές που επιτίθενται. Ο Αρκάντι Στρουγκάτσκι (1925-1991) και ο αδελφός του Μπορίς (1933-2012) το 1972, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου και με τους εσωτερικούς μηχανισμούς εξουσίας της Σοβιετικής Ένωσης να επιβάλλουν τους σκληρούς κανόνες τους, έγραψαν το Πικνίκ στο πλάι του δρόμου (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), το οποίο ξεφεύγει εντελώς από το προφανές της sci-fi. Ναι, οι εξωγήινοι επισκέφθηκαν τη Γη, με αποτέλεσμα έξι περιοχές της (οι επονομαζόμενες Ζώνες) να είναι αποκλεισμένες. Εκεί εισέρχονται μόνο οι στάλκερ, που είναι άνθρωποι ατρόμητοι, ουσιαστικά τυχοδιώκτες που μεταφέρουν τα υλικά της επικίνδυνης Ζώνης και τα μοσχοπουλούν. Όσο για τους εξωγήινους, ποτέ δεν ενδιαφέρθηκαν να ασχοληθούν με τους ανθρώπους. Ήρθαν, είδαν και αποχώρησαν αφήνοντας πίσω τους ένα μυστήριο. 

Κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος είναι ο στάλκερ Ρέντρικ Σούχαρτ, ο οποίος σε αυτό το άκρως συμβολικό βιβλίο είναι ο μέσος άνθρωπος που έρχεται σε επαφή με κάτι ανοίκειο, αντιλαμβανόμενος πως δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος. Οι αδελφοί Στρουγκάτσκι έγραψαν ένα βιβλίο πολλαπλών επιπέδων, με αρκετούς συμβολισμούς υπαρξιακούς, πολιτικούς και επιστημονικούς. Θα έλεγε κανείς πως η «επίσκεψη» των εξωγήινων είναι απλώς η αφορμή. Το έργο τους με τα χρόνια απέκτησε τον χαρακτήρα μύθου στους λάτρεις της επιστημονικής φαντασίας. Όλοι οι υπόλοιποι το έμαθαν μέσω του μέγιστου σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι, που στηρίχθηκε σε τούτο το βιβλίο για να γυρίσει το Στάλκερ. – Δ.Μ.

Ανατολική Ευρώπη

«Δεν ξέρω τι σημαίνει Σεκουριτάτε, αν και μια μέρα, στο σπίτι, την είχα ακούσει κι εγώ εκείνη τη λέξη. Όταν ρώτησα τον μπαμπά, μου είπε, κάθε φορά που την ακούω, να κάνω την πάπια». Η φωνή της μικρής αφηγήτριας δίνει ώρες ώρες μια κωμική διάσταση στην τραγωδία της περιόδου του Τσαουσέσκου. Πολύ ωραίο το μυθιστόρημα αναμνήσεων της Κορίνα Οπροάε, Το λεμονόσπιτο (εκδ. Opera). Η συγγραφέας, γεννημένη στη Ρουμανία το 1973, ζει χρόνια στην Ισπανία. Το μυθιστόρημα γράφτηκε στα ισπανικά. –Α.Δ.

Με μια θέση στη μακρά λίστα των βραβείων Μπούκερ του 2024, η πρώτη εμφάνιση της Ουρσούλα Χόνεκ (γεν. 1987) στα ελληνικά με τις Λευκές νύχτες (εκδ. Βακχικόν) θυμίζει μυθιστόρημα βγαλμένο από τα παλιά. Τοποθετημένο σε ένα ορεινό χωριό της Πολωνίας, με χαρακτήρες γνώριμους στην όψη και τη συμπεριφορά, το ντεμπούτο της Χόνεκ διαβάζεται τόσο ως μια συλλογή διηγημάτων όσο κι ως ένα ενιαίο μυθιστόρημα, χωρίς να χάνει ούτε στιγμή σε ρυθμό και γλώσσα. –Κ.Σ.

Το Χιλιετηρίδα στο Βελιγράδι (εκδ. Βακχικόν) του Βλάντιμιρ Πίσταλο (γεν. 1960) θα μπορούσε να λέγεται και το «Βελιγράδι των στεναγμών», καθώς στα τέλη του 20ού αιώνα έγινε το θέατρο πολιτικών, πολεμικών και γεωγραφικών επιχειρήσεων που άλλαξαν το στάτους της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Το μυθιστόρημα ακολουθεί την πορεία πέντε νέων που μεγαλώνουν μέσα στη δίνη του πολέμου. Ορισμένες σελίδες του βιβλίου τσιμπάνε σαν αγκάθια, θυμίζοντάς μας πως η Ιστορία καταπίνει τις ζωές των απλών ανθρώπων. –Δ.Μ. 

Εδώ ο αφηγητής είναι μια «ασώματη φωνή», ένα βλέμμα, μια συνείδηση, ένας εμμονικός, ηδονοβλεψίας άγγελος. Δένεται με την Τζούλια από τη γέννησή της μέχρι που, όπως μαθαίνουμε εξαρχής, εκείνη εξαφανίζεται. Η φωνή αφηγείται τη ζωή της γυναίκας σε μία από τις πιο αλλόκοτες και ιδιαίτερες ιστορίες ενηλικίωσης, διασταύρωση Μπέκετ και Μπάχμαν. Η Σούζαν Τάουμπες, γεννημένη στη Βουδαπέστη το 1928 και μεγαλωμένη στις ΗΠΑ, αυτοκτόνησε το 1969 (πνίγηκε στη θάλασσα και το σώμα της αναγνωρίστηκε από τη φίλη της, Σούζαν Σόνταγκ) πριν βρει εκδότη για το Θρήνος για την Τζούλια (εκδ. Αλεξάνρεια), το οποίο ήρθε στο φως πρόσφατα, κερδίζοντας μια ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα χαμένα διαμάντια του προηγούμενου αιώνα. Η περίπτωση της Τάουμπες, που δημοσίευσε εν ζωή μόνο ένα μυθιστόρημα (Divorcing), οι κακές κριτικές του οποίου οδήγησαν εν μέρει στην αυτοκτονία της, αντιμετωπίζεται σήμερα ως ένα case study της χαμένης γυναίκας της διανόησης. –Α.Δ.

Ο Ιλάριε Βορόνκα (1903-1946), ποιητής και πεζογράφος, υπήρξε σημαντική μορφή της (πολύ δραστήριας) ρουμανικής πρωτοπορίας του Μεσοπολέμου, πριν μετακομίσει στη μεγάλη σκηνή του Παρισιού. Η Εξομολόγηση μιας πλαστής ψυχής (εκδ. Ποταμός), έργο γραμμένο στα γαλλικά, μοιάζει με καφκική φάρσα – ο αφηγητής «κυριολεκτικά» έχει «πλαστή ψυχή», έπειτα από αλλαγή της δικής του που, όπως λέει, ήταν βεβαρημένη. Μια αλληγορία, φαντάζομαι, για την ταυτότητα του ατόμου σε ταραγμένους καιρούς· δηλαδή όλους. –Α.Δ.

Η αφηγήτρια, πρόσφατα χηρεύσασα, αναζητά χρήματα για την κηδεία του συζύγου της, ψάχνοντας παράλληλα στο παρελθόν της μια ζωή που πέρασε. Στο Γελάει καλύτερα όποιος έχει δόντια (εκδ. Loggia) της Πολωνής Ζίτα Ρούτζκα (γεν. 1964) γνωρίζουμε μια αξέχαστη ηρωίδα, φιλοσοφημένη και κυνική, πάνω στον χαρακτήρα της οποίας στήνεται μια σπάνια μαύρη, κατάμαυρη κωμωδία. –Α.Δ.

Λατινική Αμερική

Η ανίκητη δύναμη της προπαγάνδας

Ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες 15χρονων κοριτσιών, ύποπτα ραντεβού σε οίκους ανοχής με σκοπό τη συνωμοσία, πολιτικοί αρχηγοί που κρατούν κρυφό τον αλκοολισμό τους, μίτινγκ πανίσχυρων αμερικανικών εταιρειών για στρατηγική χειραγώγηση ολόκληρων κρατών, πραξικοπήματα, ένοχα μυστικά, βίαιες ορέξεις, προδοσίες, μάχη των ιδεολογιών: Καλώς ήλθατε στη μεταπολεμική Γουατεμάλα, όπως την παρουσιάζει ο Μάριο Βάργκας Λιόσα (1936-2025) στο Άγριοι καιροί (εκδ. Καστανιώτη). Πρόκειται για το προτελευταίο μυθιστόρημά του, στο οποίο ο σπουδαίος Περουβιανός επέλεξε να θυμηθεί –για άλλη μία φορά– τη δική του «συνταγή» για κορυφαία πολιτικά θρίλερ. Όπως και στη Γιορτή του τράγου (εκδ. Καστανιώτη), όπου αφηγείται την εποχή της δικτατορίας του Τρουχίγιο στη Δομινικανή Δημοκρατία, έτσι και εδώ, επιλέγει τη σύγχρονη ιστορία ενός λατινοαμερικανικού κράτους για να μιλήσει για κάτι «πιο βαθύ που μας λερώνει»: εκείνες τις πράξεις που δεν τολμάμε να παραδεχτούμε μπροστά στον καθρέφτη. Όσο για την ιστορική του ακρίβεια; Παρά το γεγονός ότι δεν είναι το ζητούμενο σε ένα έργο μυθοπλασίας, ο Λιόσα, υποψήφιος πρόεδρος του Περού το 1990, γνώριζε από πρώτο χέρι το πώς τα συμφέροντα των ΗΠΑ καθόριζαν σε δραματικό βαθμό τις εξελίξεις στη Λατινική Αμερική, μετατρέποντας τα γειτονικά κράτη σε «μπανανίες». Άλλωστε, όπως διαβάζουμε στις σελίδες του νομπελίστα, σχετικά με τη δύναμη της προπαγάνδας, «αυτοί που χειρίζονται αυτόν τον άγνωστο μηχανισμό της κοινωνίας αποτελούν μια σκιώδη κυβέρνηση που ασκεί την πραγματική εξουσία στη χώρα μας». Σε κάθε περίπτωση, ο Λιόσα, έναν χρόνο μετά τον θάνατό του, παραμένει ένας από τους ελάχιστους συγγραφείς, του οποίου κάθε νέα έκδοση αποτελεί σημαντικό γεγονός. Πόσω μάλλον όταν αυτή είναι ένα πολιτικό θρίλερ σε μια εποχή που μοιάζει να αντιγράφει τα πολιτικά θρίλερ. –Γ.Ρ.

Η Σαμάντα Σβέμπλιν, γεννημένη πριν από 48 χρόνια στο Μπουένος Άιρες, είναι καταπληκτική στο να ελίσσεται σε μικρούς χώρους: Είναι, π.χ., αξιοσημείωτο πώς μια ιστορία που αρχίζει με μια απόπειρα αυτοκτονίας εξελίσσεται στο κυνηγητό ενός κουνελιού. Ακόμα πιο αξιοσημείωτο βέβαια είναι ότι καταφέρνει μέσα από ημι-παράξενες, καθημερινές υποθέσεις να (μας) προκαλέσει μια υπαρξιακή ταραχή. Στη συλλογή της Το καλό μες στο κακό (εκδ. Πατάκη) αποδεικνύει ότι πρόκειται για κορυφαία διηγηματογράφο. –Α.Δ.

Το νέο βιβλίο της «βασίλισσας του αργεντίνικου νουάρ», όπως αποκαλείται η πολυβραβευμένη και πολυγραφότατη Κλαούδια Πινιέιρο (γεν. 1960), που μεταφράζεται στα ελληνικά, λέγεται Ο χρόνος των μυγών (εκδ. Carnivora): Η ηρωίδα είναι μια αποφυλακισμένη ιδιοκτήτρια εταιρείας απεντόμωσης, ένας χαρακτήρας για τον οποίο θα σκότωναν αρκετοί συγγραφείς. Έπειτα από 15 χρόνια, η Ίνες μαζί με την Κουλή, τη φίλη που απέκτησε στη φυλακή (όπου η Ίνες μπήκε για τη δολοφονία της ερωμένης του άνδρα της), συνεχίζει τη ζωή της έξω, με μια κοινή, υβριδική επιχείρηση, τη ΘΘΜ (Θάνατος, Θηλυκό και Μύγα), μέχρι που κάποια στιγμή μια πρόταση φέρνει τα πάνω κάτω. Page Turner. –Γ.Ψ.

Μια θανατηφόρα πανδημία (AIDS, υποθέτουμε) πλήττει μια πόλη που δεν κατονομάζεται και ο αφηγητής μας, πρώην κομμωτής, μετατρέπει τον χώρο του σε μονάδα φιλοξενίας ασθενών που βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο. Η μεγάλη του ανακούφιση και χαρά είναι τα ψάρια που εναλλάσσει στα ενυδρεία του. Το Σαλόνι ομορφιάς (εκδ. Πλήθος) είναι μια απόκοσμη νουβέλα από τον Μεξικανό (με καταγωγή από το Περού) Μάριο Μπεγιατίν (γεν. 1960). –Α.Δ.

Γυναίκες που περιμένουν στην ουρά να δουν τους άνδρες που είναι φυλακισμένοι κάπου στην Κολομβία. Στωικά, ήσυχα, σχεδόν καταδεκτικά μάς λένε την ιστορία της ζωής τους και, όχι, δεν κρύβονται καθόλου. Η ευθυβολία και η αμεσότητα της γραφής της Γιουρέτ Ρομέρο (γεν. 1995) στη συλλογή διηγημάτων Οι επισκέπτριες (εκδ. Carnivora) σε κερδίζει αμέσως. Αυτές οι επισκέπτριες είναι γυναίκες που έχουν βιώσει τη σκληρότητα του κόσμου. Μπορεί να μην είναι αυτές πίσω από τις μπάρες της φυλακής, αλλά είναι το ίδιο εγκλωβισμένες. –Δ.Μ. 

H νουβέλα Σεβερίνα (εκδ. Κυψέλη) του Ροντρίγκο Ρέι Ρόσα (γεν. 1958) είναι μια «μπολανική μινιατούρα» που εντάσσεται στη μεγάλη παράδοση των «αφηγήσεων βιβλιοπωλείου», ας μου επιτραπεί ο όρος, ή γενικότερα στον γοητευτικό κύκλο της «βιβλιομανίας» (Τσβάιχ, Φλομπέρ, Μούσιλ κ.ά.). Με δυο λόγια, ένας βιβλιοπώλης ερωτεύεται μια μυστηριώδη γυναίκα που του κλέβει βιβλία. Κατά σύμπτωση, υπάρχει και ένα δεύτερο βιβλίο του συγγραφέα από τη Γουατεμάλα που κυκλοφόρησε μόλις στα ελληνικά, εντελώς άλλου χαρακτήρα: Στη Μυστική φυλακή (εκδ. Καστανιώτη) συναντάμε πολιτικούς κρατουμένους σε μια λατινοαμερικανική ζούγκλα. –Α.Δ.

Άπω Ανατολή

Καρτ ποστάλ από την Ταϊβάν

Η Ταϊβανέζα Γιανγκ Σιουάνγκ-τζιμ (γεν. 1984) ήταν η μεγάλη νικήτρια του φετινού Διεθνούς Μπούκερ για το μυθιστόρημά της Ταϊβάν: Ημερολόγιο ταξιδιού, μια ιστορία που τοποθετείται το 1938, όταν μια Ιαπωνίδα συγγραφέας επισκέπτεται τη χώρα και συνδέεται με μια ντόπια διερμηνέα, αποκαλύπτοντας την ιστορία της χώρας, το τοπίο της, τα αρώματα και τις γεύσεις της. Το «Κ» εξασφάλισε την προδημοσίευση ενός μικρού αποσπάσματος από το βιβλίο, που θα κυκλοφορίσει στις 10 Ιουλίου από τις εκδόσεις Βακχικόν. 

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Αμέσως, μια νεαρή υπηρέτρια μας έβγαλε χυμό δαμάσκηνο και φρούτα κομπόστα. Το συμπόσιο είχε ξεκινήσει. 

Ο χυμός δαμάσκηνο είχε την κατάλληλη θερμοκρασία και τα καραμελωμένα φρούτα είχαν το καθένα τη δική του γλύκα. Ακολούθησαν τα πρώτα ορεκτικά: ένα κρύο πιάτο που περιλάμβανε λουκάνικο, καρασούμι, ρολάκια κοτόπουλο, με γέμιση κρόκο αυγού και λεπτοκομμένες φέτες χοιρινών καρδιών, αρωματισμένα με θεραπευτικά βότανα. 

Η Τσι-τσαν κι εγώ βουτήξαμε με τα τσόπστικ μας. Σύντομα τα πιάτα άδειασαν. Η νεαρή υπηρέτρια έπιασε με μαεστρία τον ρυθμό μας κι έφερε έξω το δεύτερο πιάτο την κατάλληλη στιγμή. 

Αυτό το πιάτο ήταν ένα ολόκληρο κοτόπουλο. Το κορίτσι χρησιμοποίησε τσόπστικ και μια κουτάλα για να χωρίσει το τρυφερό κρέας, αποκαλύπτοντας πως τα κόκαλα από μέσα είχαν αφαιρεθεί με δεξιοτεχνία. Το κοτόπουλο είχε γέμιση αυτιά του Ιούδα κομμένα σε λωρίδες, ρίζες μπαμπού, ημεροκαλλίδες, ζαμπόν και χοιρινό. Όταν αυτή η πλούσια γέμιση αναμειγνυόταν με το ζουμί του κρέατος, έφτιαχνε μια πηχτή κοτόσουπα με γεμάτη γεύση. 

Το τρίτο πιάτο ήταν ένα ολόκληρο ψάρι στον ατμό. Το έξω μέρος του ψαριού ήταν καλυμμένο με μια στρώση χοιρινού λίπους σαν ιστό· το μέσα ξεχείλιζε από τη γέμιση. Το χειροτέχνημα αυτό ήταν εξαιρετικά περίτεχνο και ντελικάτο. 

Το τέταρτο πιάτο ήταν δέκα μεγάλες γαρίδες που γέμιζαν ολόκληρη πιατέλα. Στην πλάτη κάθε γαρίδας υπήρχαν ρίζες μπαμπού, μανιτάρια και καρότα δεμένα με λωρίδες αποξηραμένης νεροκολοκύθας. Όλο αυτό έδειχνε μια παιχνιδιάρικη διάθεση, το ίδιο κι η σάλτσα, η οποία είχε γίνει σιγοβράζοντας ντομάτες – μια ιδιαίτερα σπάνια επιλογή για το Νησί. 

Πάνω που παρατήρησα ότι είχαμε τρία πιάτα σούπα στη σειρά, έφτασε το πέμπτο, που αποτελούνταν από πέντε βουναλάκια τηγανητών φαγητών: χοιρινά παϊδάκια, κεφτεδάκια οκτώ θησαυρών, τηγανητούς γαριδοκεφτέδες, χοιρινό συκώτι σε ρολάκια, πέτσα κοτόπουλο σε ρολάκια. Το καθένα είχε εξαιρετικά διαφορετική υφή κι έτσι τρώγαμε έναν γύρο από το καθένα, έπειτα έναν δεύτερο, κι έναν τρίτο… Αχ, τόσα φεγγάρια πριν, είχαμε κάνει το ίδιο πράγμα με πέντε διαφορετικά είδη κεφτεδάκια την πρώτη νύχτα που έφαγε μαζί μου. 

Σήκωσα το βλέμμα μου κι έτυχε να συναντήσω το δικό της. 

Ίσως ξαναζούσαμε κι οι δυο την ίδια ανάμνηση. Εκείνη τη φορά, είχαμε μόλις πάει στο Ρόκκο, όπου η Τσι-τσαν μού είχε εκμυστηρευτεί την καταγωγή της οικογένειάς της καθώς κάναμε βόλτα στον αρχαίο δρόμο. Πόσο νοσταλγικό! Παρ’ όλες τις αναμνήσεις, γυρίσαμε σιωπηλά στο φαγητό αφού ανταλλάξαμε μια ματιά. Φάγαμε μέχρι τα πιάτα μας να αδειάσουν.

---

Ένα πραγματικό γεγονός που προκάλεσε σκάνδαλο στην Κίνα αποτέλεσε την αφορμή για τον Γιεν Λιένκε (γεν. 1958) να γράψει το Όνειρο του χωριού Τινγκ (εκδ. Αλεξάνδρεια). Σε ένα επινοημένο χωριό γίνεται εμπόριο αίματος, με αποτέλεσμα οι δότες να προσβληθούν από AIDS. Αυτή η αφορμή, με όλα τα δραματικά επακόλουθα, επιτρέπει στον συγγραφέα να μιλήσει για την απληστία του χρήματος και της εξουσίας που έπληξε καίρια τη σύγχρονη Κίνα, δημιουργώντας μια στρατιά νεόπλουτων των οποίων το κύριο «όπλο» ήταν ο κυνικός αμοραλισμός τους. –Δ.Μ.

Ένας αποχαιρετισμός στην παλιά Ιαπωνία της περιόδου Μέιτζι, το τέλος της οποίας έφερε τη χώρα στον 20ό αιώνα και στη φάση της εκβιομηχάνισης, μέσα από μια αφήγηση του Νατσούμε Σοσέκι (1867-1916), πατέρα των σύγχρονων ιαπωνικών γραμμάτων. Το Κοκόρο (εκδ. Μέδουσα), γραμμένο δύο χρόνια πριν από τον θάνατο του συγγραφέα, φέρνει στο προσκήνιο μια κλασική σχέση μαθητή-δασκάλου (σενσέι), με το αινιγματικό παρελθόν του τελευταίου να αποκαλύπτει το υπαρξιακό κενό του σύγχρονου ανθρώπου. –Α.Δ.

Δύο νεαρά παιδιά, μια πόλη που περπατούν και μια άλλη που δημιουργούν μόνα τους. Μόνο που για να τη διαβείς, πρέπει να χάσεις τη σκιά σου. Όταν το κορίτσι χάνεται μυστηριωδώς, το αγόρι αποφασίζει να την ψάξει σε αυτόν τον μαγικό τόπο όπου ζουν, μεταξύ άλλων, και μονόκεροι. Βρίσκει δουλειά σε μια βιβλιοθήκη ονείρων (!) και καταλαβαίνει πως το παρελθόν του έχει εξαφανιστεί. Τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται από τη στιγμή που ο μέγας παραμυθάς Χαρούκι Μουρακάμι (γεν. 1949) αποφασίζει να γράψει με τον δικό του, ολότελα ξεχωριστό τρόπο. Η πόλη και τα αβέβαια τείχη της κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός. –Δ.Μ. 

Συνεχίζουμε να γνωρίζουμε τη Χαν Γκανγκ (γεν. 1970), αναμένοντας ακόμα την πρώτη της δουλειά μετά το Νόμπελ, διαβάζοντας ένα παλιότερο μυθιστόρημα του 2016, Ανθρώπινες πράξεις (εκδ. Καστανιώτη). Εδώ η Κορεάτισσα συγγραφέας μας μεταφέρει μέσα από πολλές φωνές στον Μάιο του 1980, ημερομηνία που συνδέεται με τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων στην πόλη Γκουάνγκτζου μετά το πραξικόπημα του Τσουν Ντου-χουάν. –Α.Δ.

Ιβηρική

Το μπεστ σέλερ του Ισπανικού Εμφυλίου

Ο 36χρονος Δαβίδ Ουκλές, του οποίου η μόνη σχέση με τον σκληρό Ισπανικό Εμφύλιο ήταν οι διηγήσεις του παππού του, καταφέρνει με το πολυσέλιδο μυθιστόρημα Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια (εκδ. Μεταίχμιο) να μιλήσει για το ανεπούλωτο τραύμα της χώρας του με έναν εντελώς πρωτότυπο τρόπο. Ο Ουκλές εισέρχεται στο ιστορικό πλαίσιο με μυθοπλαστική σκευή τον μαγικό ρεαλισμό (είναι εμφανής η αγάπη του για τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες), την πρωτοτυπία της μυθιστορηματικής σύνθεσης, αλλά και τη διάθεση να μη δικαιώσει καμία από τις δύο πλευρές. Παρ’ όλα αυτά, το μυθιστόρημά του προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις στην Ισπανία, ενώ έγινε αμέσως μπεστ σέλερ – υπολογίζεται πως έχει πουλήσει πάνω από 500.000 αντίτυπα. 

Ο Ουκλές, μια πολυσχιδής προσωπικότητα, που είναι ακόμη μουσικός και ζωγράφος, αφηγείται την τραυματική εμπειρία του Εμφυλίου μέσα από τα πάθη της οικογένειας του Οδίστο, ενός αγρότη της επαρχίας Χάντουλα που βλέπει την πολυπληθή οικογένειά του να σκορπίζεται λόγω του πολέμου. Αυτή η «μικρο-ιστορία» πλέκεται με επιδέξιο τρόπο με το συνολικό «ξεχαρβάλωμα» της χώρας. Τα πρόσωπα εναλλάσσονται, πραγματικοί πρωταγωνιστές και άλλοι επινοημένοι εισέρχονται και εξέρχονται από την πλοκή, φράσεις και αποσπάσματα συγγραφέων και πολιτικών δίνουν τον τόνο ως ενδιάμεσα κεφάλαια-γέφυρες, ενώ τα πάντα αιματώνονται από το «άναρχο» πνεύμα του μαγικού ρεαλισμού. Ο Ουκλές χρειάστηκε να κάνει έρευνα πάνω από δεκαπέντε χρόνια για να συλλέξει το απαραίτητο πραγματολογικό υλικό. Παρά τις όποιες αυθαιρεσίες του, συγγνώστες καθώς έχουμε να κάνουμε με μυθοπλασία, ποτέ δεν λαθεύει με τα αληθή στοιχεία που στιγμάτισαν τον εμφύλιο πόλεμο στη χώρα του. –Δ.Μ.

Πώς είναι η ζωή μετά το τέλος του αγαπημένου σου ανθρώπου; Πώς συνεχίζεις να ζεις κουβαλώντας τις κοινές μνήμες; Στο Εμείς (εκδ. Ίκαρος) του Μανουέλ Βίλας (γεν. 1962), η Ιρένε ζούσε την ιδανική σχέση γάμου με τον Μαρθέλο. Ήταν δύο άνθρωποι που είχαν φτιάξει μια δική τους ήπειρο. Όταν ο Μαρθέλο πεθαίνει, ο κόσμος γυρίζει ανάποδα για την Ιρένε. Ο Βίλας εισχωρεί και σε αυτό το βιβλίο στο βάθος των ανθρώπινων σχέσων, όπου ο έρωτας δίνει τη θέση του σε μια βαθιά μοναξιά. –Δ.Μ. 

Χρειάζεται να έχεις θάρρος για να το διαβάσεις, πόσω μάλλον να το γράψεις. Ο νεαρός Πολ Γουάσκ (γεν. 1997) κέρδισε το σημαντικό βραβείο Anagrama για το Ναπάλμ στην καρδιά (εκδ. Κείμενα). Προσωπικά είχα καιρό να διαβάσω κείμενο τέτοιας δύναμης από συγγραφέα τέτοια ηλικίας. Η περιγραφή του θανάτου του παππού, π.χ., στις πρώτες σελίδες είναι σπουδαία όσο λίγες. Κατά τα άλλα, για την πλοκή δεν υπάρχουν πολλά να πει κανείς, πρόκειται για μια ποιητική δυστοπία με έναν ανώνυμο αφηγητή που θέλει να δραπετεύσει από μια έρημη στρατιωτικοποιημένη ζώνη. –Α.Δ.

Κρίνετε ποτέ ένα βιβλίο από την πρώτη πρόταση; Διαβάστε αυτήν: «Αυτό που υπάρχει περισσότερο στη γη είναι το τοπίο». Τι να πεις μετά; Πώς να μην αφεθείς; Το περί ου ο λόγος τοπίο είναι αυτό της επαρχιακής Πορτογαλίας, σε μια ιστορία που ο μέγας Ζοζέ Σαραμάγκου (1922-2010) εμπνεύστηκε από την οικογένειά του. Στο Αυτοί που σηκώθηκαν απ’ τη γη (εκδ. Καστανιώτη) ακολουθούμε γενιές αγροτών που βλέπουν τη χώρα να αλλάζει και να μην αλλάζει κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, σε μια αφήγηση γεμάτη συναίσθημα και άψογο στιλ, σήμα κατατεθέν του νομπελίστα συγγραφέα. –Α.Δ.

Αγγλία, Ιρλανδία

Παρατηρώντας το σήμερα από το μέλλον

Έχοντας πίσω του τουλάχιστον πέντε δεκαετίες επιτυχούς συγγραφικής διαδρομής, ο Ίαν ΜακΓιούαν (γεν. 1948) εισέρχεται στην τελευταία περίοδο της εργογραφίας του όντας σε πλήρη φόρμα. Το πρόσφατο μυθιστόρημά του Τι μπορούμε να γνωρίζουμε (εκδ. Πατάκη) μας μεταφέρει στο μακρινό 2119, δίχως όμως να φιλοδοξεί να γράψει ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας. Ο κόσμος, βέβαια, έχει αλλάξει δραστικά λόγω της κλιματικής κρίσης, την οποία δεν κατάφεραν να τιθασεύσουν οι άνθρωποι των αρχών του 21ου αιώνα. Το βιβλίο μεταβαίνει από το μέλλον στο παρελθόν (2014), καθώς ένας ακαδημαϊκός (Τομ) ψάχνει εναγωνίως το θρυλικό ποίημα Μια κορόνα για τη Βίβιεν, που γράφτηκε από τον φημισμένο ποιητή Φράνσις Μπλάντυ. Αναγνώστηκε άπαξ από τον ίδιο τον Μπλάντυ, παρουσία μιας μικρής ομάδας φίλων εν έτει 2014, και έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη του πονήματος. 

Τούτο το μυστήριο γύρω από ένα ποίημα δίνει τη δυνατότητα στον ΜακΓιούαν να μιλήσει, ακόμη και με φιλοσοφικό στοχασμό, για τη δύναμη της γλώσσας, το ανερμήνευτο του παρελθόντος, τη δύναμη της μνήμης να αναπλάθει κατά το δοκούν τα περασμένα, αλλά και την ψευδαίσθηση ότι το πλήθος των δεδομένων που έχουμε στη διάθεσή μας εγγυώνται και την αλήθεια κάθε πράγματος. Ο ΜακΓιούαν απαντά (με τον τρόπο του) με έναν ηχηρό σκεπτικισμό. Ζητήματα όπως η δύναμη της λογοτεχνίας, ο κίνδυνος της καταστροφής του πλανήτη που επικρέμαται πάνω από τα κεφάλια μας, αλλά και η κριτική διάθεση απέναντι στις λογής ιδιοφυΐες είναι ζητήματα που αναπτύσσονται επαρκώς στο μυθιστόρημα, το οποίο σε αφήνει με ένα αίσθημα πληρότητας αλλά και με κάμποσα αναπάντητα ερωτήματα, όπως συμβαίνει πάντα με τη λογοτεχνία. –Δ.Μ.

Ο Τόμας Φλετ είναι ένας από τους τελευταίους έφιππους ψαράδες του Λονγκέφρι, μόνο που θα ήθελε να είναι τραγουδιστής. Ο Μπέντζαμιν Γουντ (γεν. 1981) μιλάει για μια άλλη Αμερική, εκείνη που οι «γιάνκηδες» βλέπουν ρομαντικά και εξωτικά. Με μια απροσδόκητη ιστορία γεμάτη προσδοκίες και όνειρα, ο Γουντ συστήνεται στα ελληνικά με το Στα ρηχά (εκδ. Διόπτρα), έχοντας κερδίσει και μια θέση στη μακρά λίστα των βραβείων Μπούκερ για το 2025. –Κ.Σ.

Το Μαρία, η γυναίκα των συμπτώσεων (εκδ. Πόλις) του Τζόναθαν Κόου (γεν. 1961) είναι το πρώτο μυθιστόρημα του σπουδαίου Άγγλου συγγραφέα, το οποίο έγραψε σε ηλικία 23 ετών. Προφανώς λείπουν πολλές από τις χάρες των μετέπειτα βιβλίων του, αλλά δεν λείπει η λεπταίσθητη ειρωνεία του. Η Μαρία είναι ένα καθημερινό κορίτσι, όχι απαραίτητα αγαπητό ή ευχάριστο. Η ζωή της παίρνει διάφορες στροφές καθώς οι συμπτώσεις που της τυχαίνουν δεν είναι πάντα υπέρ της. Ενδιαφέρον είναι ότι ο συγγραφέας απευθύνεται ευθέως στους αναγνώστες, ανοίγοντας έναν οιονεί διάλογο μαζί τους. –Δ.Μ. 

Μηνύματα, Instagram και μπόλικο σεξ σε έναν κόσμο σύγχρονο, ψηφιακό, με υψηλές ταχύτητες και το «εγώ» σημαία. Στο κέντρο του στήνεται ένα ανελέητο παιχνίδι προσοχής, έρωτα, ανισοτήτων, εξουσίας, όπου τα συναισθήματα δαγκώνονται σχηματίζοντας πληγές και οι λέξεις αφήνουν πίσω τους τοξίνες. Το Είμαι φαν (εκδ. Αλεξάνδρεια) της Σίνα Πάτελ (γεν. 1986) είναι γραμμένο με μικρά κεφάλαια, που θα μπορούσαν να είναι αναρτήσεις-εξομολογήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η γλώσσα παραδίδεται στον ψυχισμό της αφηγήτριας, που μιλάει για όσα συμβαίνουν γύρω από εκείνη και τον «άντρα με τον οποίο θέλει να είναι». Αν ψάχνετε κάτι σύγχρονο, τότε θα σας αρέσει. –Γ.Ψ.

«Η τελευταία φορά που μαζεύτηκαν μαζί σ’ ένα μέρος τόσο πολλοί Συρακούσιοι και Αθηναίοι ήταν στον πόλεμο». Κι όμως, εμείς τους συναντάμε στο θέατρο. Με γλώσσα σύγχρονη, απρόσμενη και καυστική, ο Φέρντια Λέννον (γεν. 1987)μάς μεταφέρει στις Συρακούσες του 412 π.Χ., όπου δύο άνεργοι κεραμοποιοί αποφασίζουν να ανεβάσουν μια παράσταση με τους αιχμαλώτους Αθηναίους της πόλης. Τα Ένδοξα κατορθώματα (εκδ. Γεννήτρια) αποτελούν ένα σχόλιο πάνω στον πολιτισμό και στην ανθρωπότητα, ενώ την ίδια στιγμή κατατάσσουν τον Λέννον ανάμεσα στις κορυφαίες νέες φωνές της λογοτεχνίας. Εξαιρετικό! –Κ.Σ.

Ο Κόλιν Μπάρετ (γεν. 1982) εξελίσσεται σε πολύ αγαπημένο συγγραφέα. Μετά τα φανταστικά διηγήματά του στη συλλογή Νεαρά τομάρια, τώρα διαβάζουμε το μυθιστόρημα Αγριόσπιτα (εκδ. Στερέωμα), που ήταν υποψήφιο πρόπερσι για το Μπούκερ. Μια υπόθεση απαγωγής ενός εφήβου από δύο μικοραπατεώνες σε μια βροχερή Ιρλανδία. Σπουδαία ταχύτητα στους διαλόγους, ολοζώντανοι χαρακτήρες, η γλώσσα βγαίνει απ’ τις σελίδες δημιουργώντας κινηματογραφικές εικόνες. –Α.Δ.

Γαλλία

Φως ενάντια στο σκοτάδι

«Ο πατέρας μου ανοίγει την πόρτα αστραπιαία και πετάγεται έξω από το όχημα. Τρέχει προς αυτούς. Η φιγούρα του ξεχωρίζει ανάμεσα στο αμείλικτο φως. Η μητέρα μου ουρλιάζει. Κι ύστερα το… χάος», γράφει η Καουθέρ Αντιμί (γεν. 1986) στο Η εχθρική χαρά (εκδ. Πόλις), το τρίτο της μυθιστόρημα που μεταφράζεται στα ελληνικά, για να περιγράψει πώς το οικογενειακό τους αυτοκίνητο έπεσε πάνω σε «ψεύτικο μπλόκο» τρομοκρατών. Η μεγαλωμένη στη Γαλλία Αλγερινή συγγραφέας θυμάται τις μέρες της επιστροφής της στην πατρίδα το 1994· «μια μεγάλη νύχτα», όπως τη χαρακτηρίζει, στη σκιά της ισλαμιστικής έξαρσης που σάρωσε την Αλγερία. Η δική της (προοδευτικών πεποιθήσεων) οικογένεια, αντί να φύγει, γύρισε – με ό,τι και αν σημαίνει αυτό. Όσο, λοιπόν, η Αντιμί προσπαθεί να βάλει τις σκέψεις της σε σειρά και να μας διηγηθεί την ιστορία της ζωγράφου Μπάγια, της αυτοδίδακτης συμπατριώτισσάς της που συνομίλησε καλλιτεχνικά με γίγαντες όπως ο Ματίς και ο Πικάσο, οι αναμνήσεις της συγγραφέως κάνουν κατάληψη στο μυαλό της. Με ύφος στεγνό, σχεδόν δημοσιογραφικό περιγράφει τη βουτιά στο κενό μιας ολόκληρης χώρας, όπου άνδρες απειλούν γυναίκες στον δρόμο λέγοντας «ξέρουμε πού δουλεύεις, ξέρουμε τη διεύθυνσή σου και σύντομα θα έρθουμε να σε σφάξουμε». Εδώ το σημαντικό δεν είναι οι λέξεις, αλλά οι πράξεις: το χιούμορ, η ανθρωπιά και η αγάπη που βρίσκουν χώρο να ανθίσουν ακόμα και στην έρημο του εμφυλίου πολέμου και του φονταμενταλισμού. Το μυθιστόρημα της Αντιμί δεν είναι ένα δριμύ κατηγορώ ή μια κραυγή απελπισίας. Είναι μια ψύχραιμη, αλλά αγωνιώδης αναζήτηση του φωτός όταν πυκνώνει το σκοτάδι. Είναι ωραία σύγχρονη λογοτεχνία· τόσο απλή, τόσο δυνατή, τόσο σπάνια. –Γ.Ρ.

Το μυθιστόρημα για τον Εμμανουέλ Καρέρ (γεν. 1957) δεν προϋποθέτει τη μυθοπλασία. Στο Κολχόζ (εκδ. Εικοστού πρώτου), για παράδειγμα, ο Γάλλος συγγραφέας ακολουθεί την αρχιτεκτονική του μυθιστορήματος για να βιογραφήσει την οικογένειά του, τρόπον τινά. Με αφορμή τον θάνατο της μητέρας του, βυθίζεται έτσι στο παρελθόν της Ρωσίας. Πρόκειται για ένα μεγάλο μυθιστόρημα, βαθύ, δουλεμένο, συγκινητικό, από έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της Ευρώπης σήμερα. –Α.Δ.

Είναι ποίημα; Ένα πεζόμορφο, επικό ποίημα; Είναι ένα άθροισμα ετερόκλητων αποσπασμάτων; Είναι μια πολεμική κραυγή; Είναι μια νέα μυθολογία; Ένας φεμινιστικός ύμνος; Ένα ιστορικό κολάζ; Ένα σύνθημα επανάστασης; Ένας ρυθμός; Είναι οι Γκερίλλες (εκδ. Εκτός γραμμής), αυτή η μυθική σύνθεση της Γαλλίδας Μονίκ Βιττίγκ (1935-2003). Είναι τα πάντα, λίγο πολύ. –Α.Δ. 

«Το Φριτς και το Ριτζ ακούγονται σχεδόν το ίδιο», λέει κάποια στιγμή ένας από τους υπαλλήλους του θρυλικού ξενοδοχείου, ενόσω το Παρίσι τελεί υπό το καθεστώς των γερμανικών στρατευμάτων. Ο Φιλίπ Κολλέν (γεν. 1975) στο Ο μπάρμαν του Ριτζ (εκδ. Πατάκη) μπλέκει πραγματικά γεγονότα με μυθοπλασία, γκλάμουρ με πολιτική και τριτοπρόσωπη αφήγηση με ημερολογιακή γραφή, προκειμένου να χαρτογραφήσει την ολική κατάρρευση της «Πόλης του Φωτός» από το 1940 έως το 1944. Πρωταγωνιστής του; Ένας Εβραίος μπάρμαν που αρνείται να αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα. –Κ.Σ.

Στο νέο του βιβλίο Οι ορφανοί: Μια ιστορία του Μπίλι δε Κιντ (εκδ. Πόλις), ο Ερίκ Βιγιάρ (γεν. 1968) ανασυστήνει –ως συνήθως– την ανθρώπινη ιστορία μέσα από τις πράξεις εκείνων που δεν έχουν φωνή. Εδώ, τα έργα και οι ημέρες ενός θρυλικού outlaw της Άγριας Δύσης, μέσα από προτάσεις που θυμίζουν σφυρί πάνω σε αμόνι. «Στα δεκαεπτά του σκότωσε για πρώτη φορά άνθρωπο», γράφει στην πρώτη πρόταση, για να ξετυλίξει παρακάτω μια ιστορία ανθρώπινης εξαγρίωσης, όπου «εκείνοι δεν τον άκουγαν πια, ήταν κιόλας μακριά, μαστιγώνοντας στα καπούλια τα ψωράλογά τους, για να τρυπώσουν ανάμεσα στη νύχτα και τη μέρα, ανάμεσα στον θάνατο και στην αλήθεια». –Γ.Ρ.

Η Εκάτη της αρχαιοελληνικής μυθολογίας παραπέμπει στη σκοτεινή πλευρά των πραγμάτων και στην πύλη προς τον Κάτω Κόσμο των ανθρώπινων παθών. Ο Πιερ Ζαν Ζουβέ (1887-1976), επηρεασμένος έντονα από τις φροϋδικές θεωρίες της ψυχανάλυσης, δημιουργεί το 1928 μια άλλη Εκάτη στο πρόσωπο της Κατρίν Κρασά, μιας Παριζιάνας ηθοποιού του βωβού κινηματογράφου, η οποία προσπαθεί να ορίσει τη μοίρα της. Χωρίζει με τον νεαρό εραστή της, τον ξαναβρίσκει λίγο αργότερα και τελικά εμπλέκεται σε ένα ερωτικό τρίγωνο. Η Εκάτη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα. –Δ.Μ. 
 
Η περιπλάνηση σε τόπο (Παρίσι) και χρόνο (παρελθόν) είναι καταστατικά στοιχεία στην εργογραφία του Γάλλου νομπελίστα Πατρίκ Μοντιανό (γεν. 1945). Σε τέτοιο βαθμό που σχεδόν όλα τα βιβλία του, συμπεριλαμβανομένου και του Η πατίνα του χρόνου (εκδ. Ελληνικά Γράμματα), να εντάσσονται στην ίδια θεματική: ένα μικρό παιδί που περιδιαβαίνει τη γαλλική πρωτεύουσα, συναντώντας διάφορους τύπους ανθρώπων. Η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει τρεις νουβέλες και χρονικά μάς μεταφέρουν στην περίοδο της ναζιστικής κατοχής. Η μνήμη του συγγραφέα ενεργοποιείται από την πρώτη κιόλας πρόταση. –Δ.Μ. 

Ο νεαρός Μαξ Ντε Παζ (26 ετών) καταφέρνει με μια γλώσσα κοφτερή σαν ξυράφι να γράψει για τους αστέγους του Παρισιού δίχως να πέφτει στις γνωστές κοινοτοπίες. Η «πύρινη» Επαιτεία (εκδ. Κείμενα) ξεδιπλώνεται μέσα από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση ενός νεαρού αστέγου, στη ζωή του οποίου όλα αλλάζουν όταν γνωρίζει την επίσης άστεγη Ελίζ, η οποία εκφράζεται με ομοιοκατάληκτο λόγο! –Δ.Μ. 

«Με λένε Μουχάμαντ, αλλά όλοι με φωνάζουν Μομό, για συντομία», λέει ο αφηγητής στο Η ζωή μπροστά (εκδ. Δώμα) του Ρομαίν Γκαρί (1914-1980) για να μας συστηθεί, φέρνοντας στον νου το «Λέγε με Ισμαήλ» από το Μόμπι Ντικ. Μόνο που εδώ ο ήρωάς μας είναι ένα 10χρονο παιδί αραβικής καταγωγής, που ζει μαζί με άλλα πιτσιρίκια στο σπίτι της Μαντάμ Ρόζας. Κοινό τους χαρακτηριστικό; Οι μητέρες όλων βιοπορίζονται ως πόρνες. Χιουμοριστικό, σκανδαλιάρικο, αθώο και σκληρό μαζί, γλυκόπικρο σαν ροκ μπαλάντα, ένα βραβευμένο μυθιστόρημα γεμάτο αλήθειες, όπως «εννοείται δεν ησύχαζε ποτέ, γιατί μόνο οι πεθαμένοι είναι ήσυχοι. Η ζωή είναι πάντα πανικός». –Γ.Ρ.

Δανία

Κάθε μέρα είναι η ίδια μέρα 

Η σχέση της Δανής συγγραφέα Σούλβεϊ Μπάλε (γεν. 1962) με τον χρόνο είναι κάτι παραπάνω από ενδιαφέρουσα. Έκανε το λογοτεχνικό της ντεμπούτο το 1986 (Lyrefugl), ενώ το 1993 εξέδωσε τη συλλογή According to the Law: Four Accounts of Mankind, ένα από τα σημαντικά έργα της σύγχρονης δανέζικης λογοτεχνίας, που της χάρισε διεθνή αναγνώριση. Έπειτα, για σχεδόν τριάντα ολόκληρα χρόνια, αποσύρθηκε από το προσκήνιο της μυθοπλασίας. Μέχρι που το 2020 επέστρεψε με μια επταλογία (!) που εξελίχθηκε σε παγκόσμιο εκδοτικό φαινόμενο, υπογράφοντας μία από τις πιο εντυπωσιακές επιστροφές στη σύγχρονη λογοτεχνία. Την ιδέα, βέβαια, τη ζύμωνε καιρό. Από το 1987, επηρεασμένη από τα πειράματα του Τζόις στον Οδυσσέα και του Τόμας Μαν στο Μαγικό βουνό, άρχισε να δουλεύει πάνω στο Υπολογίζοντας τον όγκο, οι δύο πρώτοι τόμοι του οποίου κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις World Books. Έγραψε ένα πρώτο προσχέδιο, το οποίο τελικά πέταξε, όπως διαβάζουμε στους New York Times. Όμως η ιδέα δεν την εγκατέλειψε ποτέ. Κάτι τη γοήτευε πολύ στην ηρωίδα της, την παλαιοβιβλιοπώλισσα Τάρα Σέλτερ, που έχει παγιδευτεί στον χρόνο. Κάθε πρωί ξυπνάει στις 18 Νοεμβρίου. Πλέον γνωρίζει τα πάντα γι’ αυτή τη μέρα, τους ήχους, τις γεύσεις, την αλληλουχία των γεγονότων που γεμίζουν τα λεπτά της. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η αρχική συνειδητοποίηση πως κάθε πρωί ο κόσμος και τα πράγματα γύρω της επαναφέρονται στην αρχική τους κατάσταση. Με τον λιτό, καθαρό λόγο της, η Μπάλε καλεί τον αναγνώστη σε ένα λεπτό αισθητηριακό παιχνίδι με τον χρόνο και τις μικρές στιγμές της ημέρας. Τα βιβλία της διαβάζονται χωρίς κόπο. Οι σκηνές της γεννούν ένα βαθύ αίσθημα απομόνωσης που σε αρπάζει από τον λαιμό και σε συνοδεύει σε όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης. Ο πρώτος τόμος της επταλογίας βρέθηκε το 2025 στη βραχεία λίστα του Διεθνούς Βραβείου Μπούκερ, ενώ είχε συμπεριληφθεί και στη μακρά λίστα του National Book Award for Translated Literature στις ΗΠΑ. Τα βιβλία της σειράς τιμήθηκαν το 2022 με το Βραβείο Λογοτεχνίας του Σκανδιναβικού Συμβουλίου, ενώ το έργο έχει πια μεταφραστεί σε περισσότερες από 30 χώρες. –Γ.Ψ.

Γερμανία

Ο υπνωτιστής Τόμας Μαν

Η περσινή διπλή επέτειος του Τόμας Μαν (150 χρόνια από τη γέννηση και 70 από τον θάνατό του) έφερε ένα νέο κύμα ενδιαφέροντος για τον Γερμανό νομπελίστα, με πολλές επανεκδόσεις και επανεκτιμήσεις του έργου του. Πιο πρόσφατα εμφανίστηκαν δύο καινούργια «Μικρά», της σειράς των εκδόσεων Μεταίχμιο, το διήγημα Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν (1896), ενδεικτικό των πρώτων συγγραφικών χρόνων του Μαν, και η νουβέλα Ο Μάριο και ο μάγος του 1929, της χρονιάς του Νόμπελ. Η ημερομηνία είναι πολύ σημαντική αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τη νουβέλα, όπως συχνά προτείνει η κριτική, ως μια πολιτική αλληγορία για την άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη. Δεν είναι απαραίτητο, πάντως. Η ιστορία αυτή μπορεί να διαβαστεί απλώς ως μια ιστορία. Άλλωστε, είναι βασισμένη σε ένα περιστατικό που όντως έζησε ο Μαν (αν εξαιρέσουμε το τέλος). Πρόκειται, λοιπόν, για την επίσκεψη μιας οικογένειας Γερμανών σε ένα ιταλικό θέρετρο, εκεί όπου ένα βράδυ παρακολουθούν την παράσταση ενός μυστήριου μάγου και υπνωτιστή, του Τσιπόλα, ενός απωθητικού χαρακτήρα που εκμεταλλεύεται τις πνευματικές του δυνάμεις για να προκαλέσει το κοινό, να το εκμεταλλευτεί και να το γελοιοποιήσει. Χωρίς να πω περισσότερα, αξίζει να αναφέρω μόνο ότι ο Μαν εδώ είναι κι αυτός ένας μάγος, ένας υπνωτιστής, ο οποίος, με τις μικρές λεπτομέρειες που παραθέτει για το μέρος, τους ανθρώπους, την παράσταση, καταφέρνει να ακινητοποιήσει τον αναγνώστη πριν τον συνεφέρει απ’ το σοκ, ξαφνικά, με μια κίνηση του μαστιγίου, όπως αυτό του Τσιπόλα. – Α.Δ.  

Για λίγο περισσότερο Τόμας Μαν μπορείτε να διαβάσετε το Ο Τόμας Μαν σε διακοπές (εκδ. Μεταίχμιο) της Κέρστον Χόλτσερ (γεν. 1967), η οποία αφηγείται πώς πέρασε ο νομπελίστας συγγραφέας το καλοκαίρι του 1918. Είναι ίσως η πιο κομβική στιγμή της ζωής του: το μάθημα της ήττας στον Α΄ Παγκόσμιο, τον οποίο είχε υποστηρίξει, αρχίζει να μετεξελίσσεται σε έναν γόνιμο προβληματισμό. – Α.Δ. 

Ιταλία

Ο Φραντσέσκο μεγαλώνει μεταξύ ιταλικού Νότου και Βορρά, μεταξύ δεισιδαιμονιών και βιβλίων. Ο Τζουζέπε Κατοτσέλα (γεν.  1976) με Το λουλούδι των ψευδαισθήσεων (εκδ. Κριτική) προστίθεται στη λίστα των ιταλικών βιβλίων ενηλικίωσης, με ένα βιβλίο που αποδίδει τόσο το βίωμα της μετανάστευσης όσο και τη δύσκολη διαδικασία της συγγραφής. –Κ.Σ.

Σε μια μικρή πόλη της Σικελίας, ο φαρμακοποιός Μάνο λαμβάνει μια απειλητική επιστολή και την επομένη μαζί με έναν φίλο του δολοφονείται στο κυνήγι. Οι Αρχές κουκουλώνουν την υπόθεση, όμως ένας καθηγητής που αναζητά την αλήθεια διασταυρώνεται με το σκοτεινό πρόσωπο του εγκλήματος και της διαφθοράς της Σικελίας. Το μυθιστόρημα του Ιταλού Λεονάρντο Σάσα (1921-1989), Στον καθένα αυτό που του αξίζει (εκδ. Διόπτρα), η γλώσσα είναι απλή, ψύχραιμη και χτίζεται αμέσως μια αινιγματική ατμόσφαιρα. Πάντα κάτι μοιάζει να πηγαίνει ανησυχητικά λάθος. Οι άνθρωποι να κρύβουν κάτι. Η σιωπηλή κοινωνία να νοσεί. –Γ.Ψ.

Υπάρχουν τόποι που θεραπεύουν τις πληγές των ανθρώπων οι οποίοι κουβαλούν βαρύ παρελθόν. Στη Μαύρη καρδιά (εκδ. Αίολος) της Σίλβια Αβαλόνε (γεν. 1984), η Σασάια, ένα χωριό της βορειοδυτικής Ιταλίας, υποδέχεται τη βαριά σκιά της Εμίλια και του Μπρούνο, δύο ανθρώπων που έχουν τιμωρηθεί για τις βίαιες πράξεις τους. Αυτοί οι δύο κλασικοί αντιήρωες θα έρθουν αντιμέτωποι με όλα αυτά που τους καταδιώκουν και τα κουβαλούν μέσα τους. Μένει στη γαλήνη του τόπου να τους ημερέψει. Αν μη τι άλλο, η Αβαλόνε συναισθάνεται το δράμα των ηρώων της. –Δ.Μ.

Η Κοντσίτα ντε Γκρεγκόριο (γεν. 1963), γνωστή δημοσιογράφος στην Ιταλία και μυθιστοριογράφος, εμφανίζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά με το Από μητέρα σε κόρη (εκδ. Χνάρι), στο οποίο με χαρακτηριστική απλότητα διαχειρίζεται ένα πολύ σύνθετο ζήτημα: τις οικογενειακές σχέσεις γυναικών διαφορετικών γενεών, την αγάπη και τη σύγκρουση, τα μυστικά που γεμίζουν το χάσμα και δημιουργούν τη σύνδεση. –Α.Δ.

Η Σιλβάνα Γκράσο (γεν. 1952) ξέρει να αφηγείται ιστορίες· να ρυθμίζει τη θερμοκρασία, να αποφορτίζει τα δραματικά γεγονότα, να πλάθει με χιούμορ χαρακτήρες γοητευτικούς. Από το ξεκίνημα του Τις Κυριακές φορούσες πάντα κόκκινα (εκδ. Χνάρι), όταν η Νερίνα μάς λέει πως γεννήθηκε με έξι δάχτυλα σε κάθε πόδι της, θέλουμε να μάθουμε κι άλλα γι’ αυτήν. Ακολουθούμε τη ζωή της από την εφηβεία της στο μέλλον και στην Κατάνια, σε χρόνια κατά τα οποία οι άνεμοι του ’68 «με άγριες ριπές έφταναν από τον Βορρά στη Σικελία». Στο ταξίδι αυτό κοινωνούμε τα γεγονότα που την καθόρισαν κεφάλαιο κεφάλαιο σαν μικρές μεταλαβιές, από τη χούφτα της Γκράσο, εύπεπτες, πλασμένες με δοσολογία άριστη, μέχρι το τέλος. –Γ.Ψ.

Η ατμόσφαιρα είναι καφκική ή, αλλιώς, σκοτεινή, αλλόκοτη, γκροτέσκα, μακάβρια αστεία, με διάσπαρτες υπαρξιακές δίνες. Ο Κύριος Μίνστερ (εκδ. Loggia), ο αστός που μας συστήνει ο Αλμπέρτο Σαβίνιο (1891-1952), υποπτεύεται πως έχει πεθάνει. Παρακολουθεί λοιπόν το ίδιο του το σώμα να αποσυντίθεται τη στιγμή που εξακολουθεί να έχει διαύγεια και να παρατηρεί γύρω του τις κινήσεις των αγαπημένων του στο σπίτι, να στοχάζεται γύρω από τη ζωή και τον θάνατο. Έξω, η Ρώμη, στον απόηχο του πολέμου, τον περιμένει. Ένα κλειστοφοβικό, βαθύ, απολαυστικό ανάγνωσμα 95 σελίδων, γραμμένο το 1943 από έναν ιδιαίτερο, πολυπράγμονα καλλιτέχνη (που εκτός των άλλων γεννήθηκε στην Αθήνα). –Γ.Ψ.