Σε τι κόσμο θα ζούμε το 2056;

Καθώς το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) γιορτάζει 30 χρόνια προσφοράς με μία από τις πιο φιλόδοξες διοργανώσεις του SNF Nostos, από 21 έως 28 Ιουνίου, και με περισσότερες από 200 προσωπικότητες διεθνούς ακτινοβολίας από τα πεδία της επιστήμης, της τεχνολογίας, της γνώσης και της δημιουργίας, στρέφουμε το βλέμμα στο 2056. Γι’ αυτό το αφιέρωμα του «Κ», ζητήσαμε από ορισμένους από τους προσκεκλημένους του να φανταστούν τον κόσμο 30 χρόνια μετά: τι θα έχει αλλάξει, τι θα πρέπει να προστατεύσουμε, τι θα εξακολουθεί να μας κάνει ανθρώπους. Οι απαντήσεις τους, άλλοτε αιχμηρές, άλλοτε στοχαστικές και συχνά αναπάντεχες, καλύπτουν ένα τεράστιο εύρος θεμάτων, ξεδιπλώνονται στις επόμενες σελίδες και δίνουν άφθονη τροφή για σκέψη.

Πέντρο ντε Σένα: «Το μέλλον δεν είναι ένα. Είναι αμέτρητα»

Μελετητής μελλοντικών τάσεων, εκπαιδευτικός, θεατρικός συγγραφέας, διευθυντής του Brazilian Association of Futurists

Όταν οι άνθρωποι μιλούν για το μέλλον, σε τι κάνουν συνήθως λάθος;

Σε δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι χρησιμοποιούν ένα οριστικό άρθρο στον ενικό αριθμό: μιλούν για «ΤΟ μέλλον». Αυτό αποτυπώνει δύο παραδοχές που, κατά τη γνώμη μου, είναι εσφαλμένες: πρώτον, ότι «ΤΟ μέλλον» είναι κάτι καθορισμένο, κάτι που μπορεί να γίνει γνωστό. Και δεύτερον, ότι υπάρχει μόνο ένα πιθανό μέλλον, ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να σκεφτόμαστε πολλαπλά μέλλοντα. Το δεύτερο λάθος είναι συνέπεια του πρώτου: οι άνθρωποι θέλουν να προβλέπουν ή περιμένουν από τους μελλοντολόγους να προβλέπουν το μέλλον. Το πρόβλημα εδώ δεν είναι ότι οι προβλέψεις μας αποδεικνύονται λανθασμένες, αλλά έγκειται στην ίδια την πράξη της πρόβλεψης, η οποία είναι αδύνατη και, στην καλύτερη περίπτωση, δημιουργεί τυφλά σημεία. Στη χειρότερη, εγκλωβίζει τους ανθρώπους σε μια ενιαία εκδοχή του, η οποία αποκτά τον χαρακτήρα της νομοτέλειας. Τους στερεί τη δυνατότητα να δράσουν.

Ποιο είδος μέλλοντος θα έπρεπε να πάψουμε να φοβόμαστε;

Εκείνο που διατυπώνεται στον πληθυντικό. Εξακολουθούμε να φοβόμαστε την αβεβαιότητα και την αμφισημία και να αναζητούμε μια αίσθηση ελέγχου πάνω στο μέλλον, η οποία τελικά καταλαμβάνει τη φαντασία μας και περιορίζει την ποικιλία των πιθανών εκδοχών του. Τι θα συνέβαινε αν δεν φοβόμασταν το να μη γνωρίζουμε; Αν αποδεχόμασταν τις δυνατότητες που ανοίγει το γεγονός ότι «ΤΟ μέλλον» δεν υπάρχει, αλλά υπάρχουν αμέτρητα μέλλοντα, ριζωμένα σε διαφορετικές ιστορίες του παρελθόντος και εμπειρίες του παρόντος; Δεν είναι ότι δεν ξέρουμε πώς να το κάνουμε. Στο θέατρο, για παράδειγμα, το κάνουμε διαρκώς.

Ποιο είναι το καλύτερο σενάριο για τον Παγκόσμιο Νότο το 2056;

Ο Βραζιλιάνος αυτόχθονας ηγέτης Ailton Krenak, στο βιβλίο του Ancestral Future, μας λέει ότι πρέπει να «αναδασώσουμε» τη φαντασία μας, ώστε να υπάρξει περισσότερη επιθυμία, χαρά, ζωή και απόλαυση στην ύπαρξή μας. Πιστεύω ότι το καλύτερο σενάριο για τον Παγκόσμιο Νότο είναι εκείνο στο οποίο οι φωνές των αυτόχθονων λαών θα ακούγονται σε παγκόσμιο επίπεδο και εμείς θα φερόμαστε καλύτερα ο ένας στον άλλο και όλοι μαζί στον πλανήτη μας. Αυτό πρέπει να ξεκινήσει τώρα, ώστε το 2056 να είναι καλύτερο για όλους, όχι μόνο για τον Παγκόσμιο Νότο.

Ρόμπιν Νίμπλετ: «Το Διάστημα κρύβει τεράστιες δυνατότητες για το μέλλον»

Ειδικός στις διεθνείς σχέσεις, διακεκριμένος επιστημονικός συνεργάτης του Chatham House, πρώην διευθυντής του και συγγραφέας του The New Cold War

Η καθημερινή ζωή στην Ευρώπη το 2056 θα επηρεάζεται περισσότερο από τις δικές της επιλογές ή την αντιπαλότητα ΗΠΑ-Κίνας;

Η αντιπαλότητα ΗΠΑ-Κίνας θα εξακολουθεί να καθορίζει το γεωπολιτικό κλίμα το 2056. Είναι εξαιρετικά απίθανο να καταφέρει η μία πλευρά να κυριαρχήσει επί της άλλης, και η Ευρώπη θα σταθεί στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών σε αυτή την αντιπαράθεση, λόγω των κοινών δημοκρατικών μας συστημάτων διακυβέρνησης. Όμως, με τις ΗΠΑ να γίνονται όλο και πιο απρόβλεπτος σύμμαχος, οι κρίσιμες επιλογές που έχουν μπροστά τους οι Ευρωπαίοι αφορούν το πώς θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία στις σχέσεις τους τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με το Πεκίνο. Αυτές οι επιλογές θα επηρεάσουν βαθιά την καθημερινή ζωή. Η μελλοντική οικονομική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας εξαρτώνται από το αν η Ευρώπη θα αποφύγει να συμπιεστεί ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Κίνα. Αυτό σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να προχωρήσουν στην ενοποίηση των ευρωπαϊκών αγορών σε τρεις τομείς: Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να ανταγωνίζονται τις μεγαλύτερες αμερικανικές και κινεζικές, παρά το βάρος των γηρασμένων κοινωνιών. Στην ενέργεια, ώστε οι Ευρωπαίοι να έχουν πρόσβαση στον πιο αποδοτικό και οικονομικά συμφέροντα συνδυασμό ανανεώσιμων και συμβατικών πηγών. Και στις ψηφιακές υπηρεσίες, ώστε η Ευρώπη να παραμείνει στην αιχμή της τεχνολογίας, δημιουργώντας νέο πλούτο σε μια εποχή περιορισμένων πόρων.

Ίσως όμως η σημαντικότερη επιλογή για την Ευρώπη είναι το πώς θα διαχειριστεί τις σχέσεις της με τους Αφρικανούς γείτονές της. Χωρίς βαθύτερη οικονομική συνεργασία με την Αφρική, η Ευρώπη δεν θα έχει πρόσβαση στις κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για την ψηφιακή και ενεργειακή της αυτονομία. Και αν η Αφρική δεν πετύχει οικονομικά, η αστάθεια στην ήπειρο και η μεγάλης κλίμακας μετανάστευση θα μπορούσαν να υπονομεύσουν σοβαρά το μέλλον της Ευρώπης.

Ποιος είναι ο πιο υποτιμημένος γεωπολιτικός παράγοντας που θα επηρεάσει τη ζωή μας έως το 2056;

Ο ανταγωνισμός για την ασφάλεια στο Διάστημα. Η αντιπαλότητα ΗΠΑ-Κίνας θα μπορούσε να ενταθεί και στο Διάστημα το 2056, καθώς ο τομέας αυτός είναι κρίσιμος για την οικονομική και εθνική ασφάλεια και των δύο πλευρών. Το Διάστημα, όμως, κρύβει και τεράστιες δυνατότητες για το μέλλον. Η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι πιθανό να ξεπεράσει τους 2,5 βαθμούς έως το 2056, με καταστροφικές συνέπειες. Η αποτροπή κάθε περαιτέρω αύξησης της θερμοκρασίας θα είναι κρίσιμη. Η παραγωγή ηλιακής ενέργειας στο Διάστημα, η λειτουργία data centers στο Διάστημα και η εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών πόρων εκεί προσφέρουν τρόπους να προστατεύσουμε τη ζωή σε αυτόν τον εύθραυστο πλανήτη, διατηρώντας ταυτόχρονα την πρόοδο.

Νόρμαν Ρίντους:  Έντιμοι άνθρωποι, αληθινοί ήρωες 

Ηθοποιός, παραγωγός της bigbaldhead Productions, παγκοσμίως γνωστός για τους πρωταγωνιστικούς του ρόλους στις σειρές Τhe Walking Dead και The Walking Dead: Daryl Dixon

Γιατί οι άνθρωποι ελκύονται από ιστορίες επιβίωσης;

Νομίζω ότι πολλοί ταυτίζονται με τέτοιες ιστορίες, γιατί συνειδητοποιούν πως ο χρόνος είναι πολύτιμος και πως η ζωή σε αυτόν τον κόσμο δεν κρατά για πάντα. Ιδίως σε έναν κόσμο όπου το διακύβευμα είναι τόσο υψηλό, αυτές οι ιστορίες σε βάζουν να αναρωτηθείς τι είδους άνθρωπος θα ήσουν, ή θα ήλπιζες να είσαι, σε μια τέτοια συνθήκη. Για ποιον σκοπό θα όρθωνες το ανάστημά σου, απέναντι σε τι θα στεκόσουν. Όταν ο χρόνος μετρά αντίστροφα, καταλαβαίνεις από τι «υλικό» είσαι φτιαγμένος.

Τι είδους ήρωες θα αγγίζουν το κοινό σε 30 χρόνια από σήμερα;

Θα έλεγα εκείνοι που παραμένουν αληθινοί απέναντι στον εαυτό τους. Εκείνοι που προσπαθούν να κάνουν καλύτερο τον κόσμο κάποιων άλλων, όχι μόνο τον δικό τους. Ήρωες έντιμοι, χωρίς προσποίηση, ανιδιοτελείς, που κάνουν το σωστό ακόμη κι όταν αυτό τους κοστίζει. Άνθρωποι στους οποίους μπορείς να βασιστείς, ό,τι κι αν συμβεί.

Το The Walking Dead τρόμαξε τους πάντες. Εσάς τι σας φοβίζει στο μέλλον;

Ελπίζω ότι δεν τρόμαξε απλώς τον κόσμο. Ελπίζω ότι έδειξε και τι μπορούν να καταφέρουν οι άνθρωποι όταν μένουν ενωμένοι. Τι είναι ικανοί να κάνουν όταν βρίσκονται με την πλάτη στον τοίχο. Τη δύναμη του να στηρίζει ο ένας τον άλλον και τις αληθινές σχέσεις που μπορούν να γεννηθούν όταν αφήνεις στην άκρη τον εγωισμό.

Νόρμπου Τένσινγκ: «Να πάψει το Έβερεστ να είναι συναλλακτικός παιδότοπος»

Πρόεδρος του American Himalayan Foundation, το οποίο υποστηρίζει την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την προστασία του πολιτισμού και του περιβάλλοντος σε ολόκληρη την περιοχή των Ιμαλαΐων. Είναι ο μεγαλύτερος γιος του (Σέρπα) Τένσινγκ Νοργκέι, ενός από τους δύο πρώτους άνδρες που κατέκτησαν το Έβερεστ, το 1953.

Τι θα έπρεπε να διδαχθεί ο κόσμος από τις ορεινές κοινότητες;

Οι ορεινές κοινότητες έχουν μάθει εδώ και πολύ καιρό να ζουν με περιορισμένους πόρους, σε συνθήκες απομόνωσης και αβεβαιότητας, χτίζοντας τη ζωή τους σε μερικά από τα πιο απαιτητικά περιβάλλοντα της Γης. Αυτό που μπορούν να μας διδάξουν είναι η ανθεκτικότητα – μια ανθεκτικότητα που αντλείται από τον βαθύ σεβασμό προς τη φύση, την αφοσίωση στην κοινότητα αντί στον ατομικισμό, την ταπεινότητα απέναντι σε δυνάμεις που υπερβαίνουν τον έλεγχό τους και την ικανότητα να τα βγάζουν πέρα με όσα διαθέτουν. Τα μαθήματα αυτά μοιάζουν σήμερα ακόμη πιο επείγοντα, καθώς οι ορεινές κοινότητες βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής. Μόνο στα ευρύτερα Ιμαλάια, περίπου 240 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε ορεινές περιοχές, ενώ περισσότεροι από 1,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε 16 χώρες εξαρτώνται από το πόσιμο νερό που κατεβαίνει από αυτές τις κορυφές. Καθώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επιταχύνονται, η διατήρηση της λεπτής ισορροπίας και η φροντίδα των εδαφών που οι ορεινές κοινότητες καλλιεργούν εδώ και γενιές ίσως αποδειχθούν σημαντικότερες από ποτέ, όχι μόνο για όσους ζουν στα βουνά, αλλά και για τον κόσμο που εξαρτάται από αυτά.

Πιστεύετε ότι οι πλαγιές του Έβερεστ θα εξακολουθούν να είναι γεμάτες κόσμο σε 30 χρόνια;

Με βάση όσα βλέπουμε σήμερα, το Έβερεστ θα συνεχίσει να προσελκύει ακόμη περισσότερους τουρίστες από όλο τον κόσμο, εκτός κι αν η κυβέρνηση του Νεπάλ λάβει ουσιαστικά μέτρα για να αναστρέψει αυτή την πορεία. Από την ανάβαση του πατέρα μου, το 1953, τα βουνά έχουν αλλάξει δραστικά. Οι παγετώνες υποχωρούν, ο καιρός παύει να ακολουθεί γνώριμα μοτίβα και η πίεση που προκαλείται από τον υπερβολικό συνωστισμό γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Στα 48 χρόνια ανάμεσα στο 1953 και το 2001, είχαν καταγραφεί συνολικά 1.000 επιτυχημένες αναβάσεις στο Έβερεστ. Τον περασμένο Μάιο, ήταν 1.008. Αυτό που κάποτε χρειάστηκε σχεδόν μισό αιώνα για να συμβεί, επαναλήφθηκε μέσα σε έναν μόνο μήνα. Το Έβερεστ έχει γίνει παιδότοπος για όσους αναζητούν συγκινήσεις και κοινωνικό κύρος, ενώ οι Σέρπα και οι εργαζόμενοι στις ορειβατικές αποστολές συνεχίζουν να διακινδυνεύουν τη ζωή τους για κάθε ανάβαση. Με θλίβει βαθιά να βλέπω το βουνό να βεβηλώνεται, να απογυμνώνεται από το πνεύμα της περιπέτειας και την ακεραιότητα που χαρακτήριζαν τους πρωτοπόρους εκείνης της εποχής, και να υποβιβάζεται σε κάτι καθαρά συναλλακτικό. Δεν θέλω καν να σκέφτομαι τι μπορεί να φέρουν άλλα 30 χρόνια αυτής της πορείας.

Γιαν Κάρλζντερ: «Όχι περισσότερα χρόνια ζωής, αλλά περισσότερη ζωή στα χρόνια»

Πρωτοπόρος της επιστήμης της υγιούς γήρανσης, αντιπρόεδρος, επιστημονικός διευθυντής και κάτοχος της Έδρας Donald and Darlene Shiley για την Έρευνα στον Τομέα της Γήρανσης στο Salk Institute for Biological Studies στην Καλιφόρνια

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος μύθος στη σημερινή κουλτούρα της μακροζωίας;

Ο μεγαλύτερος μύθος είναι ότι η μακροζωία μπορεί να σχεδιαστεί μέσα από μια καθολική συνταγή – ένα συγκεκριμένο συμπλήρωμα, μια συσκευή, μια ρουτίνα ή ένα έξυπνο «κόλπο». Η γήρανση δεν είναι μια ενιαία διαδικασία και δεν υπάρχει λύση που να ταιριάζει σε όλους. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς να παρατείνουμε τη διάρκεια της ζωής, αλλά να κατανοήσουμε τη βιολογία που επιτρέπει στους ανθρώπους να παραμένουν υγιείς, ανθεκτικοί και ενεργοί σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η επιστήμη προχωρά όταν ξεπερνάμε τις εύκολες συντομεύσεις και εστιάζουμε στους υποκείμενους μηχανισμούς που διατηρούν την υγεία.

Αν ζούμε περισσότερο, τι πρέπει να μάθουμε να κάνουμε καλύτερα;

Πρέπει να μάθουμε να δίνουμε στη διάρκεια της υγιούς ζωής την ίδια αξία που δίνουμε και στη συνολική διάρκεια της ζωής. Το να ζούμε περισσότερο έχει νόημα μόνο αν αυτά τα επιπλέον χρόνια συνοδεύονται από ανεξαρτησία, αίσθηση σκοπού και την ανθεκτικότητα που χρειαζόμαστε για να ξεπερνάμε τις δυσκολίες της ζωής. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μετατοπίσουμε την προσοχή μας: από τη θεραπεία της ασθένειας αφού εμφανιστεί, στην κατανόηση και τη διατήρηση της ανθεκτικότητας πριν αυτή χαθεί. Το μέλλον της υγιούς γήρανσης δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τις ιατρικές εξελίξεις, αλλά και από μια βαθύτερη κατανόηση του τι μας κρατά υγιείς εξαρχής. Οι μεγαλύτερες ανακαλύψεις στη μελέτη της γήρανσης δεν θα έρθουν από καλύτερα «κόλπα», αλλά από καλύτερα ερωτήματα. Και το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να προσθέσουμε περισσότερα χρόνια στη ζωή· είναι αν μπορούμε να προσθέσουμε περισσότερη ζωή σε αυτά τα χρόνια. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στη διάρκεια ζωής και τη διάρκεια υγιούς ζωής – και θα πετύχουμε μεγαλύτερη διάρκεια υγιούς ζωής μόνο μέσα από τη θεμελιώδη επιστημονική έρευνα.

Μαρκ Μαζάουερ: «Δεν οφείλουμε μόνο στις επόμενες γενιές, αλλά και στις προηγούμενες»

Διευθυντής του Institute for Ideas and Imagination του Columbia University, καθηγητής Ιστορίας στο Columbia University

Κάθε γενιά πιστεύει ότι ζει σε πρωτόγνωρους καιρούς. Η Ιστορία δείχνει κάτι διαφορετικό;

Ναι, το πιστεύει, αλλά κάποιες εποχές είναι όντως πιο πρωτόγνωρες από άλλες. Η δεκαετία του 1340 ήταν μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδος: ο «Μαύρος Θάνατος» αφάνισε πολύ πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ευρώπης. Ας ελπίσουμε ότι μια ενδεχόμενη καταστροφή από την τεχνητή νοημοσύνη δεν θα φτάσει σε κάτι ανάλογο. Η εποχή της Γαλλικής Επανάστασης εγκαινίασε ριζικές αλλαγές στη συνείδηση και δημιούργησε τη νεωτερική αντίληψη της Ιστορίας. Εισήγαγε επίσης τη σύγχρονη έννοια του χάσματος ανάμεσα στις γενιές. Το νέο στοιχείο σήμερα είναι ότι οι ειδικοί του μάρκετινγκ είναι εκείνοι που δημιουργούν τους αποδεκτούς χαρακτηρισμούς που πολλοί από εμάς χρησιμοποιούμε για τις γενιές, και το μόνο που μπορούν να σκεφτούν ως ετικέτες είναι γράμματα του αλφαβήτου – X, Y, Z και ούτω καθεξής. Ίσως μια νέα γενιά βρει έναν διαφορετικό και πιο ουσιαστικό τρόπο να προσδιορίσει τον εαυτό της μέσα στη ροή της ανθρώπινης ιστορίας.

Το 2056, τι μπορεί να εύχονται οι Ευρωπαίοι να είχαν προστατεύσει πιο σθεναρά το 2026;

Τρία πράγματα: πρώτον, την κοινωνική αλληλεγγύη που συνέβαλε τόσο πολύ στην ενίσχυση και στον εκσυγχρονισμό της δημοκρατίας, ιδίως ανάμεσα στο 1945 και το 1980· δεύτερον, το περιβάλλον και ειδικότερα την επάρκεια νερού· και τρίτον, την ιδέα ότι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη αξία για τους ανθρώπους δεν είναι η ικανότητά τους να λύνουν όσο το δυνατόν περισσότερα προβλήματα όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αλλά η αίσθηση των αξιών τους και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν τη θνητότητά τους.

Σε τι θα επικεντρώνονται οι άνθρωποι του 2056 όταν θα κοιτούν πίσω σε αυτή τη στιγμή της Ιστορίας;

Η απάντηση που δίνει κανείς σε αυτό το ερώτημα μας λέει μόνο ποιες είναι οι σημερινές μας αγωνίες και τα σημερινά μας όνειρα. Δεν μπορεί να γνωρίζει τι θα απασχολεί τους ανθρώπους σε τριάντα χρόνια από τώρα, γιατί δεν έχουμε ιδέα τι θα έχει μεσολαβήσει. Ο καπιταλισμός απαιτεί προβλέψεις, όμως το να προβλέπει κανείς το μέλλον δεν είναι πολύ πιο αξιόπιστο από το να κοιτάζει μέσα σε μια κρυστάλλινη σφαίρα. Ίσως είναι και ακόμα χειρότερο, γιατί τουλάχιστον την κρυστάλλινη σφαίρα δεν την παίρνουμε τόσο στα σοβαρά. Αυτό δεν σημαίνει ότι βλάπτει να δρούμε έχοντας την Ιστορία κατά νου, καθώς έτσι σκεφτόμαστε κάτι που μπορούμε και οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψη όταν κάνουμε σχέδια για το μέλλον: τους προγόνους μας και όσα ενδέχεται να τους οφείλουμε. Με άλλα λόγια, ίσως δεν θα έπρεπε να εστιάζουμε μόνο στο τι οφείλουμε στις μελλοντικές γενιές, αλλά και στο τι οφείλουμε στις προηγούμενες.

Tζον Κλιζ: «Το χιούμορ βοηθά τους ανθρώπους να επιβιώνουν»

Θρύλος της βρετανικής κωμωδίας

A man and a robot walk into a bar in 2056… Complete the joke*

A man and a robot walk into a bar.
The bar knocks the man out.
The robot emits a clanging noise, then takes over the bar and closes it, as it does not like any of the drinks.

Θα μπορούσε το χιούμορ να μας βοηθήσει να επιβιώσουμε από μια Αποκάλυψη που θα προκαλούσε η τεχνητή νοημοσύνη;
 

Το χιούμορ βοηθά πάντα τους ανθρώπους να επιβιώνουν μέσα από τις δυσκολίες, γιατί η αίσθηση του χιούμορ είναι αίσθηση του μέτρου. Και όταν βλέπουμε ένα πρόβλημα από κάποια απόσταση, παύει να μας καταβάλλει στον ίδιο βαθμό. Επίσης, το χιούμορ έχει πάντα χαλαρωτική επίδραση, και αυτό επιτρέπει πιο καθαρή σκέψη.

Τι θα είναι πιο δύσκολο να διαφυλαχθεί τα επόμενα 30 χρόνια: η ελευθερία του λόγου, η σαχλαμάρα ή η ενσυναίσθηση;


Η ΤΝ είναι, κατά βάση, επιστημονικό ζήτημα, και η επιστήμη μπορεί να ασχοληθεί μόνο με ό,τι είναι μετρήσιμο. Για παράδειγμα, πώς θα μπορέσει ένας υπολογιστής να αναπτύξει καλό κωμικό timing, αν ούτε εγώ μπορώ να εξηγήσω σε κανέναν πώς το κάνω;

*Η ερώτηση ήταν: «Ένας άνθρωπος και ένα ρομπότ μπαίνουν σε ένα μπαρ το 2056… Συμπληρώστε το αστείο». Η απάντηση του Τζον Κλιζ βασίζεται στο αγγλικό λογοπαίγνιο «walk into a bar», που σημαίνει και «μπαίνω σε ένα μπαρ» και «πέφτω πάνω σε μια μπάρα». Με την απόδοση στα ελληνικά, το αστείο θα έχανε τη χάρη του, γι’ αυτό το κρατάμε στο πρωτότυπο.

Φρανσέσκα Ρόσι: «Να αναθέτουμε εργασίες στις μηχανές, αλλά ποτέ την ευθύνη»

Παγκόσμια επικεφαλής της IBM στον τομέα της Υπεύθυνης Τεχνητής Νοημοσύνης και της Διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης (Responsible AI and AI Governance)

Το κεντρικό ερώτημα για την τεχνητή νοημοσύνη τα επόμενα 30 χρόνια θα αφορά τη νοημοσύνη, την εμπιστοσύνη ή τον έλεγχο;

Το καθοριστικό ερώτημα τα επόμενα 30 χρόνια δεν θα είναι πόσο ευφυείς θα γίνουν οι μηχανές, αλλά πόσο σοφά θα επιλέξουν οι άνθρωποι να τις χρησιμοποιήσουν και να θέσουν τους κανόνες λειτουργίας τους. Η εμπιστοσύνη θα είναι το κεντρικό ζήτημα: όχι μόνο η εμπιστοσύνη στην ίδια την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και στους ανθρώπους, στους οργανισμούς και στους θεσμούς που τη σχεδιάζουν, την εφαρμόζουν και την εποπτεύουν. Τα συστήματα ΤΝ θα γίνονται όλο και πιο εξελιγμένα και αυτόνομα, αλλά η τεχνική πρόοδος από μόνη της δεν είναι βιώσιμη. Οι άνθρωποι χρειάζονται τη βεβαιότητα ότι αυτά τα συστήματα λειτουργούν με τρόπο που σέβεται τις ανθρώπινες αξίες, την αξιοπρέπεια και τους στόχους της κοινωνίας. Η πρόκληση δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παίρνει αποφάσεις, αλλά αν οι άνθρωποι θα παραμείνουν ικανοί και πρόθυμοι να έχουν τον έλεγχο των αποφάσεων που έχουν πραγματική σημασία.

Ποια απόφαση πρέπει να παραμένει πάντα ανθρώπινη, ό,τι κι αν συμβεί;

Κάθε απόφαση που επηρεάζει θεμελιωδώς τα δικαιώματα, την αξιοπρέπεια ή τις προοπτικές ζωής ενός ανθρώπου πρέπει να παραμένει ανθρώπινη. Η ΤΝ μπορεί να μας βοηθήσει να αναλύσουμε πληροφορίες, να εντοπίσουμε επιλογές, ακόμη και να αναδείξουμε μοτίβα που ίσως δεν θα βλέπαμε. Όμως οι αποφάσεις που αφορούν την υγεία, τη δικαιοσύνη, την εκπαίδευση, την εργασία ή τη χρήση βίας απαιτούν κάτι περισσότερο από νοημοσύνη. Απαιτούν ενσυναίσθηση, κρίση βασισμένη σε ηθικές αξίες και λογοδοσία. Οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να αναθέτουν πολλές εργασίες στις μηχανές, αλλά ποτέ την ευθύνη. Η τελική ευθύνη για αποφάσεις που διαμορφώνουν ανθρώπινες ζωές πρέπει να παραμένει στους ανθρώπους.

Τι πρέπει να μαθαίνουν σήμερα τα παιδιά, ώστε να ζήσουν καλά αύριο με την τεχνητή νοημοσύνη;

Πώς να σκέφτονται, όχι απλώς πώς να χρησιμοποιούν την ΤΝ. Θα χρειαστούν κριτική σκέψη, ηθικές αξίες ως κριτήριο, δημιουργικότητα, συνεργασία και την ικανότητα να αξιολογούν πληροφορίες και πηγές. Πρέπει να κατανοούν τόσο τη δύναμη όσο και τους περιορισμούς της ΤΝ, μαζί με τις προκαταλήψεις και τα πιθανά της λάθη. Εξίσου σημαντικό είναι να καλλιεργήσουν τις ανθρώπινες ιδιότητες που η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει: την περιέργεια, την ενσυναίσθηση, την αυτογνωσία και την ικανότητα να χτίζουν ουσιαστικές σχέσεις. Ο στόχος δεν είναι να ανταγωνιστούμε τις μηχανές, αλλά να γίνουμε σοφότεροι, πιο υπεύθυνοι και πιο συνειδητά ανθρώπινοι σε έναν κόσμο όπου οι ευφυείς μηχανές θα βρίσκονται παντού.

Γκάρι Κασπάροφ: «Να μη χαθεί η ατομική ελευθερία» 

Πρόεδρος της Renew Democracy Initiative. Το 2005, ενώ ήταν ακόμη ο κορυφαίος σκακιστής στον κόσμο, αποσύρθηκε προκειμένου να ενταχθεί στο ρωσικό κίνημα υπέρ της δημοκρατίας. Λόγω του κινδύνου σύλληψής του από το καθεστώς Πούτιν, ο Κασπάροφ μετακόμισε από τη Μόσχα στη Νέα Υόρκη το 2013.

Τι θα εξακολουθούν να κάνουν οι άνθρωποι καλύτερα από τις μηχανές το 2056;

Πολλά πράγματα! Καθώς οι ολοένα και πιο ευφυείς μηχανές θα εκτελούν όλο και περισσότερες εργασίες καλύτερα από τους ανθρώπους, θα μας επιτρέπουν να εστιάσουμε σε αυτό που μας κάνει πραγματικά ανθρώπους. Για παράδειγμα, το 2056 θα εξακολουθούμε να καταλαβαίνουμε τι έχει τη μεγαλύτερη σημασία για εμάς και για τους ανθρώπους που αγαπάμε, και να κάνουμε σχέδια για να πετύχουμε αυτούς τους στόχους. Θα έχουμε επιθυμίες και χαρές και θα παραμένουμε απρόβλεπτοι με έναν βαθιά βιολογικό τρόπο, που κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να μιμηθεί.

Σε 30 χρόνια, η τεχνητή νοημοσύνη θα κάνει τον κόσμο περισσότερο ή λιγότερο δημοκρατικό;

Η ιστορία της σχέσης ανάμεσα στην τεχνολογία και τη δημοκρατία δείχνει ότι η δημοκρατία ενισχύεται μόνο όταν η τεχνολογία παράγει ευρεία ευημερία. Η τεχνητή νοημοσύνη θα καταστήσει ευρύτερα διαθέσιμη όχι μόνο τη γνώση, αλλά και τις διαδικασίες που επιτρέπουν την εφαρμογή της, όπως έκανε ο ηλεκτρισμός με την ενέργεια και το διαδίκτυο με την πληροφορία. Αν χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη με σύνεση, θα βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο· και όταν οι άνθρωποι ζουν καλύτερα, διεκδικούν πιο έντονα τον ρόλο που τους αναλογεί. Δεν πρέπει να αφήσουμε τη φυσική ανθρώπινη επιθυμία για ατομική ελευθερία να αποδυναμωθεί, όσο η τεχνητή νοημοσύνη θα αναλαμβάνει όλο και περισσότερες αποφάσεις που μπορούν να επηρεάσουν ακριβώς αυτές τις ελευθερίες.

Τι σας έμαθε το σκάκι για την ανθρώπινη νοημοσύνη;

Το σκάκι μού έμαθε ότι η νοημοσύνη, με την έννοια του IQ και της εξειδίκευσης, συχνά επηρεάζει λιγότερο την απόδοση και το αποτέλεσμα απ’ ό,τι η νοοτροπία και η πειθαρχία. Η μητέρα μου το είχε καταλάβει αυτό από την αρχή της σκακιστικής μου πορείας, θυμίζοντάς μου διαρκώς ότι κέρδιζα όχι μόνο επειδή είχα ταλέντο, αλλά και επειδή δούλευα πιο σκληρά από τους άλλους. Η ιδιοφυΐα υπάρχει, ναι, αλλά δεν μπορεί να πετύχει από μόνη της.

Έφη Βαγενά: Αυτό που απομένει από τους ανθρώπους

Αντιπρόεδρος αρμόδια για τη Μεταφορά Γνώσης και τις Εταιρικές Σχέσεις στο ETH Zurich, καθηγήτρια Βιοηθικής και διευθύντρια του AI Ethics & Policy Network

Σε 30 χρόνια, τι θα εξακολουθεί να ανήκει μόνο σε εμάς: το σώμα μας, τα δεδομένα μας, οι επιλογές μας;

Το σημαντικό είναι το σώμα μας, τα δεδομένα μας και οι επιλογές μας να παραμείνουν δικά μας, σήμερα και στο μέλλον. Και αυτό δεν είναι δεδομένο. Είναι μια επιλογή που πρέπει να κάνουμε συνειδητά, αναπτύσσοντας τις σωστές τεχνολογίες και ρυθμίζοντάς τες με τρόπους που να διασφαλίζουν τον έλεγχό μας πάνω σε αυτές. Αυτό που κάνει το μέλλον ιδιαίτερα σύνθετο είναι το ότι αυτά τα τρία, σώμα, δεδομένα και επιλογή, διασυνδέονται ολοένα και βαθύτερα. Αν χάσουμε τον έλεγχο του ενός, κινδυνεύουμε να χάσουμε τον έλεγχο όλων. Αν συμβεί αυτό, το πραγματικό ερώτημα είναι τι απομένει από εμάς, τους ανθρώπους. Και το ακόμη πιο σημαντικό: ποιος, ή τι, θα έχει τότε τον έλεγχο;

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη και η γονιδιωματική ενσωματώνονται όλο και περισσότερο στην ιατρική, πώς θα πρέπει να ορίζεται πλέον η συναίνεση;

Η συναίνεση δεν μπορεί πλέον να είναι μια εφάπαξ τοποθέτηση. Πρέπει να γίνει δυναμική: διαρκής, αναθεωρήσιμη και προσαρμοσμένη στο εκάστοτε πλαίσιο. Είναι όμως σημαντικό να θυμόμαστε ότι η συναίνεση από μόνη της δεν μπορεί να σηκώσει όλο το ηθικό βάρος. Πρέπει να πάψουμε να τη βλέπουμε ως τη βασική δικλίδα ασφαλείας και να τη θεωρήσουμε ένα στοιχείο μέσα σε ένα ευρύτερο σύστημα προστασίας. Αυτό σημαίνει ότι οι δικλίδες ελέγχου και ισορροπίας πρέπει να ενσωματώνονται απευθείας στο οικοσύστημα των δεδομένων. Έτσι, ακόμη κι όταν τα δεδομένα χρησιμοποιούνται πέρα από το αρχικό πλαίσιο της συναίνεσης, τα συμφέροντα των ατόμων θα παραμένουν προστατευμένα. Η διαφάνεια και η λογοδοσία στον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα αποκτώνται, χρησιμοποιούνται και επαναχρησιμοποιούνται πρέπει να ενσωματώνονται στις ίδιες τις τεχνολογίες που αξιοποιούμε. Οι ψηφιακές τεχνολογίες μάς δίνουν τα εργαλεία για να το κάνουμε. Το μέλλον της συναίνεσης, επομένως, δεν είναι απλώς πιο δυναμικό· είναι και πιο κατανεμημένο, υποστηριζόμενο από πλαίσια διακυβέρνησης που λειτουργούν σε συντονισμό μαζί της.

Ποια μελλοντική ιατρική ανακάλυψη θα σας ανησυχούσε αν ερχόταν χωρίς ένα εξίσου ισχυρό ηθικό πλαίσιο;

Κάθε ανακάλυψη που έρχεται χωρίς ισχυρό ηθικό πλαίσιο πρέπει να μας ανησυχεί. Υπάρχουν όμως δύο τομείς που με απασχολούν περισσότερο: οι παρεμβάσεις στη βλαστική σειρά και η νευροτεχνολογία. Στις πρώτες, οι δυνατότητες είναι μεταμορφωτικές, αλλά το ίδιο και οι συνέπειες. Μιλάμε για αλλαγές στο γονιδίωμα που είναι μη αναστρέψιμες και κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά. Αυτό δεν είναι απλώς καινοτομία· είναι ευθύνη άλλης τάξης μεγέθους.
Όσον αφορά τις νευροτεχνολογίες, εγείρεται μια διαφορετική, αλλά εξίσου βαθιά ανησυχία. Η ταχύτητα της τεχνολογικής ανάπτυξης και η δυνατότητα ευρείας εφαρμογής σημαίνουν ότι εργαλεία ικανά να επηρεάσουν τη νόηση, τη συμπεριφορά και, τελικά, τη γνωστική ακεραιότητα θα μπορούσαν να εξαπλωθούν πολύ γρήγορα. Και στις δύο περιπτώσεις, το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο τι μπορούμε να κάνουμε, αλλά πώς, και υπό ποιες ηθικές προϋποθέσεις, επιλέγουμε να το κάνουμε.

Στίβεν Α. Κούσνερ: «Να κατανοήσουμε πώς κάθε άνθρωπος βιώνει τον κόσμο»

Καθηγητής Ψυχιατρικής στο Columbia University, ψυχίατρος και ερευνητής στο New York State Psychiatric Institute και συνδιευθυντής του Stavros Niarchos Foundation Center for Precision Psychiatry & Mental Health

Πώς ελπίζετε ότι θα έχει αλλάξει η φροντίδα ψυχικής υγείας έως το 2056;

Ελπίζω ότι θα είναι τόσο προσβάσιμη και αυτονόητη όσο η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και θα στηρίζεται στο μοναδικό βιολογικό προφίλ κάθε ανθρώπου. Αντί να περιμένουμε ώσπου κάποιος να βρεθεί σε κρίση, θα δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, την έγκαιρη υποστήριξη και την εξατομικευμένη θεραπεία. Μέσα από την ψυχιατρική ακριβείας, οι πρόοδοι στη νευροεπιστήμη και την τεχνολογία θα βοηθήσουν τους κλινικούς γιατρούς να κατανοούν καλύτερα τις μοναδικές ανάγκες κάθε ανθρώπου. Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι η φροντίδα να παραμείνει βαθιά ανθρώπινη: με επίκεντρο την άμεση επικοινωνία, την ανθρώπινη επαφή και την αξιοπρέπεια. Η υποστήριξη στην ψυχική υγεία πρέπει να είναι διαθέσιμη ανεξάρτητα από εισόδημα, τόπο διαμονής ή υπόβαθρο.

Μπορεί η τεχνολογία να μας κάνει πιο συμπονετικούς ή μόνο πιο αποτελεσματικούς;

Ναι, η τεχνολογία μπορεί να μας κάνει και πιο αποτελεσματικούς και πιο συμπονετικούς – ανάλογα με το πώς τη χρησιμοποιούμε. Η αποτελεσματικότητα έχει σημασία, γιατί μπορεί να μειώσει τα εμπόδια στην πρόσβαση στη φροντίδα, να περιορίσει τους χρόνους αναμονής και να συνδέσει τους ανθρώπους με την υποστήριξη που χρειάζονται. Όμως η τεχνολογία έχει τη μεγαλύτερη αξία όταν δημιουργεί περισσότερο χώρο για ανθρώπινη σύνδεση, αντί να την αντικαθιστά. Αν χρησιμοποιηθεί με σύνεση, μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο κάθε άνθρωπος βιώνει τον κόσμο, αλλά και τη μοναδική βιολογία του· να εντοπίζουμε νωρίτερα τον ψυχικό πόνο και να προσεγγίζουμε ανθρώπους που διαφορετικά ίσως θα έμεναν απομονωμένοι. Όλα αυτά αποτελούν θεμελιώδεις στόχους του SNF Center for Precision Psychiatry & Mental Health.

Ποια είναι η νέα «επιδημία» ψυχικής υγείας που διαφαίνεται στον ορίζοντα;

Μια αναδυόμενη πρόκληση μπορεί να είναι η μοναξιά σε έναν ολοένα και πιο ψηφιακό κόσμο. Ακόμη κι αν οι άνθρωποι συνδέονται περισσότερο μέσω της τεχνολογίας, πολλοί δηλώνουν ότι αισθάνονται απομονωμένοι, αποκομμένοι ή χωρίς αίσθηση του ανήκειν.

Η επόμενη «επιδημία» ψυχικής υγείας ίσως να μην είναι μια συγκεκριμένη διαταραχή, αλλά η βαθιά δυσκολία πολλών ανθρώπων να βρουν νόημα, κοινότητα και αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Χάρολντ Κόπλεβιτς: Αγώνας για να πετύχει η επόμενη γενιά 

Ιδρυτικός πρόεδρος και ιατρικός διευθυντής του Child Mind Institute

Πώς θα αλλάξει στο μέλλον η αντίληψή μας για την παιδική ηλικία;

Οι κοινωνίες που θα ευημερούν θα είναι εκείνες όπου τα παιδιά θα μεγαλώνουν με ασφάλεια, δεσμούς και ουσιαστική στήριξη, και όπου η πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα ψυχικής υγείας θα θεωρείται αυτονόητη προσδοκία και όχι προνόμιο. Η ουσιαστική πρόοδος αρχίζει με την κατανόηση της έκτασης των προκλήσεων στην ψυχική υγεία και των εμποδίων που περιορίζουν την πρόσβαση στη φροντίδα. Απαιτεί επίσης την αναζήτηση λύσεων που μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα και να φτάσουν σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Η εμπειρία από την εργασία μας διεθνώς μάς δείχνει ξανά και ξανά ότι, όταν οι κοινότητες αναγνωρίζουν την ψυχική υγεία των παιδιών ως συλλογική ευθύνη και επενδύουν αναλόγως, η ουσιαστική αλλαγή είναι δυνατή. Μέσα από την Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων στην Ελλάδα, που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το Child Mind Institute και με τη στήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, εντοπίσαμε λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα και στηρίζονται στην έρευνα, ώστε να ενισχυθεί η υποστήριξη της ψυχικής υγείας στα σχολεία και στις δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας – σε επίπεδο υποδομών, στελέχωσης και εκπαίδευσης.

Ποιες συναισθηματικές δεξιότητες χρειάζεται να αποκτήσουν σήμερα οι ενήλικες του αύριο;

Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, η ενσυναίσθηση, η αυτογνωσία και η προσαρμοστικότητα δεν είναι «ήπιες δεξιότητες», αλλά ζωτικές ικανότητες. Στο Child Mind Institute έχουμε αναπτύξει πρακτικές ψυχικής ενδυνάμωσης, σχεδιασμένες με τη συμβολή ειδικών, για την καλλιέργεια της συναισθηματικής ρύθμισης και της ανθεκτικότητας. Μέσα από διεθνείς συνεργασίες υποστηρίζουμε πρωτοβουλίες που καλλιεργούν την αυτοπεποίθηση και την αυτενέργεια που χρειάζονται οι νέοι για να κινηθούν μέσα στην πολυπλοκότητα και να αξιοποιήσουν ευκαιρίες. Επενδύοντας από νωρίς σε αυτές τις ικανότητες, μπορούμε να βοηθήσουμε την επόμενη γενιά να πετύχει σε ατομικό επίπεδο, συμβάλλοντας ταυτόχρονα ουσιαστικά στις κοινότητές της, στους χώρους εργασίας της και στις κοινωνίες της.

Έχουμε γίνει, ως γονείς, υπερβολικά παιδοκεντρικοί – και μήπως αυτό τελικά δεν κάνει καλό στα παιδιά;

Ο στόχος της γονεϊκότητας δεν είναι να αφαιρούμε κάθε εμπόδιο από τον δρόμο ενός παιδιού ή να δημιουργούμε έναν τέλειο κόσμο. Είναι να βοηθάμε τα παιδιά, με τη σωστή υποστήριξη όταν τη χρειάζονται, να αναπτύσσουν αυτοπεποίθηση και ανθεκτικότητα μέσα από ανεξαρτησία και ευθύνη ανάλογες με την ηλικία τους, ώστε να αποκτήσουν τις δεξιότητες που χρειάζονται για να αντιμετωπίζουν μόνα τους τις δυσκολίες. Για να το πετύχουμε αυτό, πρέπει πρώτα να στηρίξουμε τους γονείς και τους φροντιστές. Όταν τους παρέχουμε πόρους και γνώση, τους δίνουμε τα εφόδια για να δημιουργούν υγιή περιβάλλοντα, βοηθώντας την επόμενη γενιά να αναπτύξει την αίσθηση σκοπού που χρειάζεται για να ευημερήσει στον κόσμο που θα κληρονομήσει.

Ρόουζ Ντζερί Τουνγκούρου: Ποιος θα ελέγχει τους πόρους στο μέλλον;

Ακτιβίστρια Τεχνολογίας για την Κοινωνία των Πολιτών

Τι θα περιμένουν οι νέοι από τις κυβερνήσεις σε 30 χρόνια;

Ριζική διαφάνεια και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών. Αντί για διαβουλεύσεις που χάνονται μέσα σε εκθέσεις επιτροπών, περιμένω συστήματα στα οποία οι πολίτες θα μπορούν να βλέπουν σε πραγματικό χρόνο πώς κινείται το δημόσιο χρήμα, πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις και αν οι υποσχέσεις γίνονται πολιτική πράξη. Οι νέοι ήδη δεν εμπιστεύονται τους ενδιάμεσους. Έως το 2056, δεν θα αποδέχονται κυβερνήσεις που παρουσιάζουν τη λογοδοσία ως παραχώρηση και όχι ως υποχρέωση.

Τι σας δίνει ελπίδα για τις Αφρικανές της επόμενης γενιάς και τι σας ανησυχεί περισσότερο;

Ελπίδα μού δίνει το ότι δρουν, δημιουργούν, δεν περιμένουν την άδεια κανενός, δεν ζητούν απλώς να συμπεριληφθούν. Φτιάχνουν οι ίδιες τα εργαλεία, τα κινήματα και τους θεσμούς που χρειάζονται. Αυτό το ένστικτο είναι ισχυρό. Αυτό που με ανησυχεί είναι η βιωσιμότητα. Πολλά από όσα δημιουργούν οι Αφρικανές μένουν υποχρηματοδοτημένα, λειτουργούν στο όριο της εξάντλησης και τελικά εγκαταλείπονται όταν τελειώνει η χρηματοδότηση ή όταν έρχεται η φθορά. Η επόμενη γενιά αξίζει υποδομές, όχι μόνο έμπνευση.

Ποια τεχνολογία πιστεύετε ότι θα έχει τη μεγαλύτερη επίδραση το 2056;

Εκείνη που θα ελέγχει την πρόσβαση στα δεδομένα για το νερό, την τροφή και τη γη. Η συζήτηση σήμερα επικεντρώνεται στην τεχνητή νοημοσύνη και στη συνδεσιμότητα, όμως οι τεχνολογίες με τη βαθύτερη επίδραση θα είναι εκείνες που θα είναι ενσωματωμένες στη διαχείριση των πόρων: εκείνες που θα αποφασίζουν ποιος βλέπει τα δεδομένα, ποιος μπορεί να τα αμφισβητήσει και ποιος μένει απ’ έξω. Το ζήτημα είναι ποιος κατέχει αυτή την τεχνολογία.

Σουνίτα Κρίσναν: Η τεχνολογία να «δουλέψει» για τα θύματα

Ιδρύτρια του Prajwala, του μεγαλύτερου οργανισμού στην Ασία με αποστολή την αντιμετώπιση της σεξουαλικής σωματεμπορίας και των σεξουαλικών εγκλημάτων

Τι πρέπει να αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν τη σεξουαλική εκμετάλλευση;

Πρέπει να πάψει η εκκωφαντική σιωπή γύρω από τη σεξουαλική εκμετάλλευση, όπως και η τάση της κοινωνίας να επιρρίπτει την ευθύνη στο θύμα. Είναι επιτακτική ανάγκη να μεταθέσουμε, όλοι μαζί, την ευθύνη εκεί όπου ανήκει, στον δράστη, ώστε εκείνος να αναγκαστεί να βιώσει ενοχή και ντροπή για τις πράξεις του.

Τι σημαίνει για εσάς αξιοπρέπεια όταν σκέφτεστε το μέλλον;

Αξιοπρέπεια για ένα θύμα σημαίνει να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται με σεβασμό. Να μη μετατρέπεται σε εμπόρευμα και να έχει την υλική ευημερία που θα του επιτρέψει να ζήσει μια ουσιαστική ζωή.

Πώς θα μπορούσε η τεχνολογία να συμβάλει στην καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων μέσα στα επόμενα 30 χρόνια;

Τα εργαλεία της τεχνολογίας μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε είτε για να προκαλέσουμε ένα πρόβλημα είτε για να το αντιμετωπίσουμε. Όπως οι διακινητές τα έχουν επιστρατεύσει για να εκμεταλλευτούν ευάλωτους ανθρώπους, έτσι μπορούμε κι εμείς με τη βοήθειά τους να εξαρθρώσουμε αυτό το οργανωμένο έγκλημα μέσα από την έγκαιρη ανίχνευση, μέσα από εκτεταμένες εκστρατείες πρόληψης και εμπιστευτική διαδικτυακή υποστήριξη που θα διευκολύνει την παροχή υπηρεσιών στα θύματα. Για να πετύχει αυτό, πρέπει να συνεργαστούν και οι εταιρείες τεχνολογίας. Πρέπει να βάλουν το συμφέρον και την ασφάλεια των ανθρώπων πάνω από τα κέρδη. Εργαλεία όπως η ΤΝ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ευρέως για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των δραστών, αλλά και για να εστιάσουμε σε περιοχές υψηλού κινδύνου, στις οποίες μπορούν να εφαρμοστούν στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης και προστασίας. Οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία ως εργαλείο ενδυνάμωσης, που προασπίζεται την ασφάλεια όλων.

Nίσα Παχούτζα: Για έναν κόσμο απαλλαγμένο από την έμφυλη βία…

Υποψήφια για Όσκαρ σκηνοθέτις του ντοκιμαντέρ To Kill a Tiger, επικεφαλής της παγκόσμιας εκστρατείας #StandWithHer για τα δικαιώματα των φύλων

Μπορεί ακόμη μια ταινία να αλλάξει αυτό που είναι διατεθειμένη να ανεχθεί μια κοινωνία;

Στον πυρήνα της, η ανθρώπινη ιστορία είναι μια εκπληκτική, επική αφήγηση όπου η ομορφιά και η τραγωδία συνυπάρχουν. Υπό αυτή την έννοια, οι ιστορίες και η αφήγησή τους είναι θεμελιώδεις στην ανθρώπινη ύπαρξη. Αποτελούν μέρος του πολιτισμικού μας DNA και μεταφέρουν τον απόηχο της ανθρώπινης εμπειρίας από γενιά σε γενιά. Ο κινηματογράφος είναι ένα από τα πιο προσιτά μέσα αφήγησης που διαθέτουμε και έχει τεράστια επίδραση στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο, αλλά και σε όσα είμαστε ή δεν είμαστε διατεθειμένοι να ανεχθούμε. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα ταινιών που έγιναν σημεία καμπής για κρίσιμα ζητήματα, είτε αφορούσαν το κλίμα είτε την ισότητα των φύλων, τις φυλετικές προκαταλήψεις ή τον πόλεμο. Με το To Kill a Tiger και το κίνημα που χτίζεται γύρω του, η ιστορία του Ραντζίτ και της σπουδαίας κόρης του, της «Κίραν», θα κινητοποιήσει το ευρύ κοινό ώστε να πιέσει για πολιτικές μεταρρυθμίσεις, για χρηματοδότηση οργανώσεων πρώτης γραμμής και προγραμμάτων πρόληψης και, εξίσου σημαντικό, να αναλάβει δράση στην καθημερινότητά του, ώστε να συμβάλει σε έναν κόσμο απαλλαγμένο από την έμφυλη βία. Οι ταινίες μάς προσφέρουν την ευκαιρία να φανταστούμε μια διαφορετική πραγματικότητα και μας συστήνουν καθημερινούς ήρωες που μας εμπνέουν, μας δείχνουν τι είναι δυνατόν και μας θυμίζουν ότι κι εμείς έχουμε τη δύναμη να αλλάξουμε τις κοινότητές μας, τον εαυτό μας και τον κόσμο μας.

Τι πρέπει να αλλάξει τα επόμενα 30 χρόνια στον τρόπο με τον οποίο οι κοινότητες ανταποκρίνονται στην έμφυλη βία;

Ζούμε μια στιγμή μεγάλης αφύπνισης, που μας δίνει μια ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε τι θεωρούμε σημαντικό και τι έχει πραγματικά αξία. Πρέπει να ξεκινήσουμε θέτοντας στον εαυτό μας ορισμένα ερωτήματα και κατανοώντας ότι όλοι έχουμε ρόλο και ευθύνη στην οικοδόμηση ενός κόσμου ισότητας. Για πάρα πολύ καιρό, οργανώσεις πρώτης γραμμής, όπως η Sakhi for South Asian Survivors, ένας από τους βασικούς μας εταίρους, έχουν σηκώσει για όλους μας το βάρος της μάχης ενάντια στην έμφυλη βία. Όμως αυτή η μάχη δεν μπορεί να είναι μόνο δική τους. Πρέπει να μας αφορά όλους και να μας κινητοποιήσει. Σήμερα, στο κίνημα για την ισότητα των φύλων αναγνωρίζεται όλο και πιο καθαρά ότι η έμφυλη βία είναι κρίση δημόσιας υγείας. Γι’ αυτό χρειάζεται την ίδια σοβαρότητα και την ίδια δέσμευση από κυβερνήσεις, πολίτες, επιχειρήσεις, πολιτιστικούς θεσμούς και την κοινωνία των πολιτών, όπως και σε άλλες μεγάλες υγειονομικές κρίσεις και πανδημίες. Για να φτάσουμε εκεί, το κοινό πρέπει να υψώσει τη συλλογική του φωνή. Και πιστεύω βαθιά ότι οι ιστορίες, η τέχνη και ο κινηματογράφος έχουν τη δύναμη να μας κινητοποιήσουν: να απαιτήσουμε αλλαγή και να πάρουμε ενεργά μέρος στη δημιουργία ενός κόσμου απαλλαγμένου από την έμφυλη βία.

Σελέστ Λεσίν: «Να πάψουμε να βλέπουμε τους νέους ως πρόβλημα που πρέπει να λυθεί»

Βραβευμένος με Όσκαρ σεναριογράφος, συγγραφέας, καλλιτέχνης και ακτιβιστής, του οποίου το έργο έχει  επηρεάσει νέους ανθρώπους και ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητες σε όλο τον κόσμο. Συνιδρυτής του The Trevor Project και συνιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του The Future Perfect Project.

Έως το 2056 θα πρέπει να ελπίζουμε σε έναν κόσμο όπου όροι όπως ΛΟΑΤΚΙ+ δεν θα είναι πλέον απαραίτητοι – όχι επειδή οι ταυτότητες θα έχουν εξαφανιστεί, αλλά επειδή η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και η αποδοχή θα θεωρούνται αυτονόητες;

Η ελπίδα, φυσικά, είναι ότι μια μέρα όλοι οι άνθρωποι θα μπορούν να είναι ανοιχτά ο εαυτός τους, χωρίς φόβο. Ακόμη κι έτσι, όμως, πιστεύω ότι η ασφάλεια, η αξιοπρέπεια και η αποδοχή δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται δεδομένες. Όπως είχε πει κάποτε η Μάρσα Π. Τζόνσον, μια πρωτοπόρος μαύρη τρανς γυναίκα, drag queen και ακούραστη υπέρμαχος της queer απελευθέρωσης: «Κανείς δεν έχει πραγματικά τα δικαιώματά του, αν δεν τα έχουμε όλοι». Υπάρχουν σημαντικά μαθήματα που μπορούμε να αντλήσουμε από τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα για το πώς κατακτήθηκαν ορισμένες ελευθερίες. Είμαστε ανυποχώρητοι και η μακρά ιστορία του αγώνα μας για τα δικαιώματά μας πρέπει να εμπνέει όχι μόνο εμάς, αλλά και άλλους ανθρώπους που βρίσκονται αντιμέτωποι με διακρίσεις.

Τι χρειάζονται περισσότερο οι νέοι: προστασία, ορατότητα, γλώσσα ή ενήλικες πρόθυμους να ακούσουν;

Οι νέοι αξίζουν όλα αυτά τα δώρα. Ίσως, όμως, αυτό που χρειάζεται σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι να πάψουμε να τους βλέπουμε ως πρόβλημα που πρέπει να λυθεί ή ως πρότζεκτ που πρέπει να διαχειριστούμε, και να αρχίσουμε να τους βλέπουμε ως πολύτιμο κεφάλαιο για την κοινωνία. Οι νέοι φέρνουν την αλλαγή. Και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους ΛΟΑΤΚΙ+ νέους, που τολμούν να είναι ο αυθεντικός εαυτός τους, ακόμη κι όταν ο κόσμος γύρω τους λέει «όχι». Είναι κάτι που όλοι θα χρειαστεί να μάθουμε να κάνουμε τα επόμενα χρόνια. Στο μεταξύ, κάθε νέος άνθρωπος σε αυτόν τον πλανήτη, όπως κι αν επιλέγει να αυτοπροσδιορίζεται, είναι πρεσβευτής ενός μέλλοντος που δεν έχει ακόμη φτάσει. Ξέρουν ήδη πώς μοιάζει αυτός ο κόσμος, γιατί ζουν ήδη μέσα του. Θα ήταν σοφό να τους ακούσουμε και να τους αφήσουμε να μας δείξουν τον δρόμο.

Νία Βαρντάλος: «Να μη χάσουμε ποτέ τα οικογενειακά τραπέζια»

Σκηνοθέτις, σεναριογράφος, συγγραφέας και ηθοποιός, με υποψηφιότητες για Όσκαρ, βραβεία WGA, SAG και Χρυσή Σφαίρα, ενώ έχει κερδίσει τα βραβεία People’s Choice και Independent Spirit

Το 2056, τι θα σημαίνει οικογένεια, όταν οι ταυτότητες, οι γεωγραφίες και οι κοινότητες στις οποίες επιλέγουμε να ανήκουμε θα έχουν αλλάξει;

Οι οικογένειες γνώριζαν πάντα ότι η δύναμή τους βρίσκεται στους δεσμούς ανάμεσα στα μέλη τους και γι’ αυτό έχουν μείνει ενωμένες εδώ και χιλιάδες χρόνια. Οι Νεάντερταλ επιβίωσαν ζώντας σε μικρές κοινότητες. Στην ομηρική παράδοση, η πίστη στον οίκο και στην οικογένεια έχει κεντρική θέση, ενώ στην αριστοτελική σκέψη η οικογενειακή μονάδα εμφανίζεται ως ένα από τα θεμέλια της κοινωνικής ζωής. Στη μεσαιωνική Αγγλία, οι χωρικοί ζούσαν συχνά σε μονόχωρα σπίτια μαζί με τα παιδιά και τους ηλικιωμένους γονείς τους. Γι’ αυτό είμαι αισιόδοξη ότι η οικογένεια θα επιβιώσει. Ελπίζω ότι έως το 2056 θα έχουμε μάθει να αφήνουμε κάτω τα κινητά μας, να αποφεύγουμε τα σόσιαλ μίντια και να απορρίπτουμε την τεχνητή νοημοσύνη, επιλέγοντας αντ’ αυτών την οπτική επαφή και την οικογενειακή αγάπη.

Ποιο κομμάτι της ελληνικότητας ελπίζετε ότι θα περάσει στην επόμενη γενιά;

Ακολούθησα τα βήματα των γονιών μου, μεταδίδοντας παραδόσεις όπως τα μεγάλα, θορυβώδη οικογενειακά τραπέζια. Τα τραπέζια όπου συναντιούνται πολλές γενιές και τα οποία είναι γεμάτα ιστορίες, συνταγές και αγάπη, είναι τα θεμέλια μιας ευτυχισμένης οικογένειας.

Σταύρος Ζουμπουλάκης: «Πάντα θα χρειάζονται βιβλία» 

Συγγραφέας, πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος (ΕΒΕ)

Το 2056, τι είδους βιβλία θα εξακολουθούν να χρειάζονται οι άνθρωποι και γιατί;

Το να διαβάζεις δεν χρησιμεύει σε τίποτε, και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι τόσο σημαντικό, ειδικά όταν όλα γύρω σου μετριούνται με κριτήριο το όφελος. Όταν διαβάζεις, παίρνεις μια απόσταση από τον κόσμο που σε περιβάλλει, για να τον σκεφτείς με τους δικούς σου όρους. Οι άνθρωποι του 2056, όπως και οι προηγούμενοι, θα χρειάζονται βιβλία μέσα από τα οποία να ανακαλύπτουν τον εαυτό τους και τον κόσμο. Ειδικά το διάβασμα της λογοτεχνίας, το οποίο, ενώ ασφαλώς δεν μας κάνει καλύτερους ανθρώπους, μας κάνει πάντως ανθρώπους με περισσότερη κατανόηση για τους άλλους, χωρίς αγέρωχες βεβαιότητες, καλλιεργώντας μέσα μας μια ηθική του δισταγμού.

Ποια ανθρώπινη αρετή πιστεύετε ότι κινδυνεύει περισσότερο τα επόμενα 30 χρόνια;

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, στην οποία έχουμε εισέλθει, ο άνθρωπος έχασε, μέσα σε τρία-τέσσερα χρόνια, το αποκλειστικό προνόμιο της γλώσσας. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας οι μηχανές μιλάνε· όχι απλώς μιλάνε, αλλά συνομιλούν, συζητούν. Όλο και περισσότερο, καθημερινά, άνθρωποι με σάρκα και οστά συνδέονται και συνομιλούν με μηχανές, τις προτιμούν και τις εμπιστεύονται περισσότερο από τους συνανθρώπους τους. Στα επόμενα χρόνια, επομένως, δεν κινδυνεύει απλώς ετούτη ή εκείνη η ανθρώπινη αρετή, αλλά η ίδια η ανθρωπινότητά μας: αυτό το κοινό, όπου Γης, γνώρισμα που μας κάνει ανθρώπους, με δημιουργική ικανότητα, με ικανότητα να αποφασίζουμε και να σχετιζόμαστε με άλλους ανθρώπους.

Αν μπορούσατε να προτείνετε ένα βιβλίο σε έναν άνθρωπο που ζει στο μέλλον, ένα βιβλίο που θα μπορούσε να τον βοηθήσει να παραμείνει ακέραιος και ηθικά σταθερός, ποιο θα ήταν;

Δεν έχω καμία δυσκολία ή ταλάντευση να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα. Το ένα βιβλίο που θα σύστηνα ανεπιφύλακτα είναι η Βίβλος: ένα βιβλίο που είναι το ίδιο μια ολόκληρη βιβλιοθήκη, και μάλιστα με αριθμό βιβλίων που ποικίλλει ανάλογα με την παράδοση και τον τρόπο αρίθμησης. Στη «φορητή βιβλιοθήκη» της Βίβλου υπάρχουν πολλά είδη κειμένων: αφηγηματικά, νομικά, ιστοριογραφικά, φιλοσοφικά, ποιητικά. Η Βίβλος είναι το υψηλότερο εγκώμιο στην ποικιλία και τη διαφορά. Ο καθένας μπορεί, τώρα και στο μέλλον και πάντα, να διαβάσει στις σελίδες της τη δική του ιστορία και να βρει το νόημα που του χρειάζεται για να ζήσει τη ζωή του.

Άντονι Μαρξ: «Η δημοκρατία απαιτεί ελεύθερη πρόσβαση στη μάθηση»

Πρόεδρος από το 2011 της Νew York Public Library (NYPL), του μεγαλύτερου συστήματος βιβλιοθηκών των ΗΠΑ και της πιο πολυσύχναστης ερευνητικής βιβλιοθήκης στον κόσμο

Τι θα συνεχίσουν να αναζητούν οι άνθρωποι σε μια βιβλιοθήκη σε 30 χρόνια;

Οι άνθρωποι θα έχουν πάντα ανάγκη από ελεύθερη και απρόσκοπτη πρόσβαση στην τέχνη, στην ιστορία, στη λογοτεχνία, στη μουσική και στον περιοδικό Τύπο. Όπως και σήμερα, η πρόσβαση αυτή θα υπάρχει σε ψηφιακή και έντυπη μορφή και ίσως σε νέες μορφές επικοινωνίας, κοινότητας και διαλόγου που δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψει. Η New York Public Library είναι υπερήφανη που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα συστήματα βιβλιοθηκών στον κόσμο, προσφέροντας ελεύθερη και ανοιχτή πρόσβαση στην πληροφορία. Οι συλλογές της περιλαμβάνουν περισσότερα από 56 εκατομμύρια τεκμήρια, πολλά από τα οποία ψηφιοποιούνται ώστε να είναι προσβάσιμα από κάθε σημείο του κόσμου. Πρόκειται για έγγραφα και αρχεία που έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση της ανθρώπινης ιστορίας και αποτυπώνουν τα επιτεύγματά της. Η Βιβλιοθήκη έχει δεσμευθεί να διασφαλίζει την πρόσβαση όλων σε αξιόπιστη, ποιοτική πληροφορία, με πλήρη σεβασμό στην ιδιωτικότητα. Παράλληλα, αντιστέκεται σε κάθε τάση που περιορίζει την πνευματική περιέργεια και την ελευθερία της έκφρασης, του λόγου και της σκέψης. Στις συλλογές της βρίσκονται, μεταξύ άλλων, η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, η Βίβλος του Γουτεμβέργιου, οι πρώτες έντυπες εκδόσεις της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, καθώς και βιβλία, χειρόγραφα και ιστορικοί χάρτες που μιλούν για την ανθρώπινη συνθήκη και τη σημασία της κοινότητας και της κοινωνίας – ακόμη περισσότερο στη νέα εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.

Τι πρέπει να παραμείνει δημόσιο και δωρεάν στο μέλλον, σε έναν κόσμο όπου η πρόσβαση στη γνώση μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε προϊόν;

Η δύναμη του ανθρώπινου νου και η δύναμη της εκπαίδευσης να τον τροφοδοτεί δεν πρέπει ποτέ να υποτιμώνται. Για να ευημερήσει, κάθε κοινωνία οφείλει να υπερασπίζεται με αποφασιστικότητα και να εξασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση, σήμερα και στο μέλλον. Πέρα από την ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφορία, η New York Public Library έχει ως σταθερή προτεραιότητα να εμπνέει τη διά βίου μάθηση για όλους. Η γνώση είναι δύναμη και η δημοκρατία απαιτεί να δίνουμε πάντοτε προτεραιότητα στην ελεύθερη πρόσβαση στη μάθηση και την αληθινή πληροφορία. Ένα ενεργό και μορφωμένο κοινό είναι βασική προϋπόθεση για να περιορίζονται οι τύραννοι. Η ανάγνωση και η μάθηση μας βοηθούν να κατανοούμε τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο γύρω μας. Είναι τα θεμέλια της ενσυναίσθησης, χωρίς την οποία δεν μπορούν να υπάρξουν ισχυρές, ζωντανές κοινότητες και κοινωνίες.

Γιώργος Κουμεντάκης: «Δεν μπορεί να υπάρξει τέχνη χωρίς τον άνθρωπο»

Καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ), συνθέτης

Όταν φαντάζεστε τη ζωή σε 30 χρόνια από σήμερα, ποιον ήχο ακούτε;

Ο πρώτος ήχος που θυμάμαι να καταγράφεται εντός μου είναι ο ήχος του αέρα. Σε όλες τις ηλικίες, σε όλες τις εποχές, σε όλα τα μέρη όπου έζησα, ο ήχος του αέρα είναι ο βασικός ήχος που αναγνωρίζω και εκείνος που έχει επηρεάσει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο τη συνθετική μου γλώσσα. Ο ήχος του αέρα υπερισχύει όλων των άλλων ήχων της φύσης και της πόλης και ταυτόχρονα τους συμπεριλαμβάνει. Οπότε, αυτονόητα, αυτός θα είναι ο ήχος που θα ακούω και θα προσέχω και στα επόμενα 30 χρόνια.

Ποια τρία μουσικά έργα θα βάζατε σε μια χρονοκάψουλα που θα ανοίξει το 2056;

Θα μου επιτρέψετε να προτείνω τέσσερα και όχι τρία έργα. Η σειρά δεν είναι αξιολογική – πρόκειται για έργα που θα συνοδεύουν την ανθρώπινη ύπαρξη στους αιώνες των αιώνων: Τα Κατά Ματθαίον Πάθη του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, Το Κουιντέτο της Πέστροφας του Φραντς Σούμπερτ, Το Ρέκβιεμ του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, Λούλου, η όπερα του Άλμπαν Μπεργκ.

Τι δεν πρέπει να χαθεί ποτέ από μια ζωντανή παράσταση;

Ο ανθρώπινος παράγοντας. Η τέχνη δεν μπορεί και δεν πρέπει να υπάρξει χωρίς τον άνθρωπο. Η ανθρώπινη ύπαρξη κινεί την τέχνη διαχρονικά, προσφέροντας στη μουσική έμπνευση, φαντασία, συγκίνηση, πνευματικότητα και ευχαρίστηση.

Ανδρέας Δρακόπουλος: «Να επιστρέψουμε στις ρίζες της ανθρωπιάς μας»

Πρόεδρος του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος

Το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) «συμπληρώνει, δεν αναπληρώνει» (το κράτος), όπως έχετε πει. Πώς φαντάζεστε τον ρόλο του σε 30 χρόνια – και ως πολίτες μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα χρειάζονται λιγότερα «συμπληρώματα»;

Σε φιλοσοφικό επίπεδο θα έλεγα πως ναι, αυτό είναι το ζητούμενο. Κάθε πολίτης ελπίζει ότι το κράτος θα είναι ικανό να ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες της εκάστοτε κοινωνίας. Ωστόσο, όπως γνωρίζουμε τον κόσμο σήμερα και όσο μπορούμε να τον φανταστούμε στο μέλλον, οι ανάγκες είναι και θα είναι υπαρκτές και ανεξάντλητες. Εδώ έρχεται η δύναμη της συνεργασίας· μεταξύ ανθρώπων, φορέων, δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Και μαζί, συμπληρωματικά, της φιλανθρωπίας, η οποία πολλές φορές μάλιστα μπορεί όχι μόνο να υποστηρίξει πρωτοβουλίες, αλλά και να τις ενθαρρύνει εν τη γενέσει τους, καθώς διατηρεί μια ευελιξία την οποία άλλοι τομείς δεν έχουν. Τέτοιου είδους συνεργασίες μπορούν να δημιουργήσουν μια δυναμική που αποφέρει άμεσα και ουσιαστικά αποτελέσματα.

Θεωρείτε ότι η κοινωνική προσφορά στη χώρα μας αποκτά χαρακτηριστικά μόνιμης κουλτούρας και νοοτροπίας;

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε αρκετές ενδείξεις προς αυτή την κατεύθυνση, γεγονός ιδιαίτερα θετικό. Μέσα από την εμπειρία μας, ωστόσο, θεωρούμε ότι η κοινωνική προσφορά οφείλει να είναι μια εδραιωμένη στάση, και απαιτούνται σταθερά βήματα για την ενσωμάτωσή της ως αναπόσπαστου κομματιού της κουλτούρας μας, σε πολλαπλά επίπεδα. Είναι κάτι που μας αφορά όλους. Όλοι έχουμε τη δυνατότητα να προσφέρουμε, και φυσικά δεν αναφέρομαι στην οικονομική υποστήριξη. Αναφέρομαι στη στήριξη που καθένας μπορεί να προσφέρει στον συνάνθρωπό του. Το 2013, στη δεύτερη διοργάνωση του SNF Nostos, ο διακεκριμένος Σουηδός οικονομολόγος και ακαδημαϊκός Anders Åslund, Senior Fellow τότε στο Peterson Institute for International Economics, μας είχε μιλήσει για την ανάγκη δημιουργίας μιας κοινωνίας πρόνοιας, που είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα κράτος πρόνοιας. Έως και σήμερα, παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά μηνύματα που έχω κρατήσει στη σκέψη μου και αποτελεί χαρακτηριστικό των προσπαθειών μας. Πέρα από την οικονομική υποστήριξη που προσφέρουμε ως κοινωφελές ίδρυμα, θεωρούμε εξίσου σημαντική τη σύνδεση μεταξύ οργανισμών από διαφορετικά πεδία ή χώρες για την ανταλλαγή ιδεών και τεχνογνωσίας.

Τι πρέπει να καλλιεργήσουμε οι Έλληνες περισσότερο μέσα μας, για να κάνουμε λίγο καλύτερο τον κόσμο γύρω μας;

Να επιστρέψουμε στις ρίζες της ανθρωπιάς μας. Να διατηρούμε την ενσυναίσθηση, την ευγένεια και το ήθος μας. Ειδικά στην εποχή που διανύουμε, όπου τόσο η ανθρωπιά όσο και η ανθρωπότητα βρίσκονται αντιμέτωπες με τις προκλήσεις που φέρνει η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Να θυμόμαστε τι είναι αυτό που μας συγκινεί και αγγίζει τα συναισθήματά μας.