Όταν ανακάλυψα για πρώτη φορά το σκάκι, έχοντας παρακολουθήσει την ταινία Αναζητώντας τον Μπόμπι Φίσερ, ήμουν ένα εννιάχρονο παιδάκι που κατοικούσε σ’ ένα χωριουδάκι με πληθυσμό λίγων εκατοντάδων ανθρώπων, στα βουνά της Αριζόνα, αντιμετωπίζοντας συχνά τόση φτώχεια, που οι δικοί μου δεν μπορούσαν να μου αγοράσουν ένα ζευγάρι παπούτσια. Στη διαδρομή που με οδήγησε στο να γίνω σχολικός πρωταθλητής στα γυμνασιακά και λυκειακά μου χρόνια, πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της εφηβείας μου ταξιδεύοντας για να συμμετάσχω σε διάφορα σκακιστικά τουρνουά, σε ολόκληρο τον κόσμο, μόνος, έχοντας χρήματα στην τσέπη μου που μετά βίας έφταναν για να πληρώσω το φαγητό μου. Εντωμεταξύ, στην ηλικία των είκοσι τριών ετών, όταν γνώρισα τον Έρικ Άλεμπεστ και τον Τζέι Σέβερσον, οι οποίοι στην πορεία θα γίνονταν συνεταίροι μου στο Chess.com, είχα παρατήσει το σχολείο, είχα δύο παιδιά, έναν γάμο στα πρόθυρα της διάλυσης και χρέη δεκάδων χιλιάδων δολαρίων. Ήμουν αλκοολικός και διαχειριζόμουν αυθαίρετα τις συχνές κρίσης πανικού με αγχολυτικά φάρμακα, ενώ κάπνιζα τα τσιγάρα το ένα μετά το άλλο, σε μια προσπάθεια να καταφέρω να βγάλω τη μέρα χωρίς να καταρρεύσω τελείως. Ακόμη και τότε, όμως, όταν έξυνα τον πάτο του βαρελιού, με διακατείχε ένα όραμα για το πώς θα μπορούσα να σώσω το παιχνίδι που τόσο πολύ αγαπούσα.
Ο κόσμος του σκακιού στον οποίο μεγάλωσα ήταν τραγικός. Το σκάκι ανέκαθεν θεωρούνταν ως το αποκορύφωμα της ανθρώπινης διανοητικής προσπάθειας. Εκείνη την εποχή, όμως, το παιχνίδι αυτό καθαυτό, ως αγωνιστικό άθλημα, ήταν πλήρως απαξιωμένο. Ήταν οικονομικά και ηθικά χρεοκοπημένο, διεφθαρμένο από το βρόμικο χρήμα ολιγαρχών και τριτοκοσμικών δικτατόρων. Θύμα μιας εφιαλτικής κακοδιαχείρισης, από τα ανώτατα επίπεδα, το παιχνίδι δεν διέθετε ουσιαστικά οικονομική βάση. Δεν υπήρχε τρόπος να βιοποριστείς ως επαγγελματίας παίκτης. Οι κορυφαίοι σκακιστικοί εγκέφαλοι στον πλανήτη ζούσαν σαν τυχοδιώκτες, «τσιγγάνοι» που περιφέρονταν από τουρνουά σε τουρνουά, υποχρεωμένοι να διανυκτερεύουν σε καναπέδες ή δωμάτια φτηνών μοτέλ, καθώς προσπαθούσαν να εξοικονομήσουν αρκετά χρήματα από τα έπαθλά τους ώστε να αγοράσουν εισιτήριο για το λεωφορείο ή το αεροπλάνο για το επόμενο τουρνουά. Ράγιζε η καρδιά μου, βλέποντας ανθρώπους που είχα για ινδάλματα λόγω των ιδιοφυών κινήσεών τους πάνω στη σκακιέρα να ζουν με τόσο άθλιο τρόπο μακριά από αυτή.
Πίστευα ακράδαντα πως δεν ήταν αναπόφευκτη αυτή η κατάσταση.
Πίστευα ακράδαντα ότι το σκάκι μπορούσε να τα καταφέρει καλύτερα.
Και –παρότι ενδεχομένως ηχεί υπερφίαλο να λέγεται από έναν εικοσιτριάχρονο που δεν αποφοίτησε καν από το λύκειο και αντιμετώπιζε εθισμό στο αλκοόλ– πίστευα ακράδαντα πως εγώ ήμουν εκείνος που θα κατάφερνε να διορθώσει τα πράγματα. Είχα μια ειλικρινή, γνήσια επιθυμία να αλλάξω τον κόσμο του σκακιού, έστω κι αν δεν είχα ιδέα πώς να το κάνω.
Από τη στιγμή που γνώρισα τον Έρικ και τον Τζέι, και μετά από μια κάπως ταραχώδη αφετηρία, καταφέραμε να παντρέψουμε το όραμά μου με το επιχειρηματικό ταλέντο και τις τεχνολογικές γνώσεις τους. Μαζί, στην πορεία της επόμενης δεκαετίας, βάζοντας κάτω όλους τους ανταγωνιστές μας, πήραμε κάτι που υποτίθεται πως ήταν απλώς ένα περιφερειακής σημασίας κοινωνικό δίκτυο για σκακιστές και βαλθήκαμε να φέρουμε την επανάσταση στον κόσμο του επαγγελματικού σκακιού, ξεκινώντας από την κορυφή και φτάνοντας ως τις ρίζες, αλλάζοντας τον τρόπο που το παιχνίδι διδάσκεται, τον τρόπο που παίζεται, ακόμη και τον τρόπο που παρακολουθείται. Στην πορεία, βρέθηκα να σκαρφαλώνω στην κλίμακα της εταιρικής ιεραρχίας, ξεκινώντας από εξωτερικός συνεργάτης υπεύθυνος για τη δημιουργία περιεχομένου και φτάνοντας στη θέση του επίτιμου συνιδρυτή και επικεφαλής σκακιστικού επόπτη, τίτλος στον οποίο καταλήξαμε προκειμένου να περιγράψουμε «τον τύπο στην εταιρεία που ασχολείται με όλα τα θέματα του σκακιού». Κάπως έτσι, από την απόλυτα ταπεινή αφετηρία μου, βρέθηκα ξαφνικά στο τιμόνι του κορυφαίου διαδικτυακού σκακιστικού προορισμού στον πλανήτη.
Είχα μια ειλικρινή, γνήσια επιθυμία να αλλάξω τον κόσμο του σκακιού, έστω κι αν δεν είχα ιδέα πώς να το κάνω.
Πράγμα το οποίο ακούγεται πελώριο, όμως μέχρι πρόσφατα παρέμενε σχετικά μικρό. Το 2019, το Chess.com ήταν ένας συμπαθητικός, μικρός ιστότοπος, όπου μπορούσες να παίξεις απέναντι σε φίλους ή προγράμματα, να παρακολουθήσεις μαθήματα και να λύσεις σκακιστικούς γρίφους, να παρακολουθήσεις τους αγαπημένους σου παίκτες να αγωνίζονται ζωντανά σε τουρνουά και να δεις όλες τις καλύτερες στιγμές και τις ειδήσεις από τον κόσμο του σκακιού. Μετρούσαμε περίπου ένα εκατομμύριο ενεργούς χρήστες καθημερινά, διασκορπισμένους σε ολόκληρο τον κόσμο, γεγονός που μας εξασφάλιζε αρκετά έσοδα ώστε να εισπράττουμε όλοι μας έναν αξιοπρεπή μισθό και να κρατάμε τον ιστότοπο ανοιχτό. Ξαφνικά, τον Μάρτιο του 2020, το πρώτο κύμα της πανδημίας του COVID-19 σάρωσε την υφήλιο. Ολόκληρος ο πληθυσμός του πλανήτη κλείστηκε μέσα, συνδέθηκε στο διαδίκτυο κι αναρωτήθηκε: «Μάλιστα. Και τώρα, τι κάνουμε;». Για εκατομμύρια ανθρώπους, η απάντηση στην ερώτηση αυτή ήταν: «Μήπως να έπαιζα λίγο σκάκι;». Η σχέση των δύο καταστάσεων ήταν σαφέστατη. Αμέσως μόλις ανακοίνωνε μέτρα περιορισμού των μετακινήσεων το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγου χάρη, παρατηρούσαμε ραγδαία αύξηση των νέων μελών στο Chess.com. Προχωρούσε σε ανάλογα μέτρα η Γερμανία, πάλι το ίδιο. Όταν αποφάσισε η Ινδία να περιορίσει τις μετακινήσεις, ήταν τόσο ραγδαία η αύξηση των νέων μελών, ώστε κατέρρευσαν οι διακομιστές μας. Μέσα σε διάστημα λίγων μόλις εβδομάδων, εκτοξευτήκαμε από το ένα εκατομμύριο ενεργούς χρήστες καθημερινά στα δύο εκατομμύρια, ύστερα στα τρία εκατομμύρια κι αργότερα στα τέσσερα.
Η άνοδος που καταγράφηκε εκείνη την άνοιξη ήταν ασύλληπτη, όμως δεν συγκρινόταν καν με τις ραγδαίες εξελίξεις που έμελλε να καταγραφούν εκείνο το φθινόπωρο, όταν στο Netflix παίχτηκε η πρεμιέρα της σειράς Το γκαμπί της βασίλισσας. Στην πορεία επτά άκρως εθιστικών επεισοδίων, Το γκαμπί της βασίλισσας αφηγήθηκε την ιστορία μιας νεαρής ορφανής κοπέλας, της Μπεθ Χάρμον, την οποία υποδυόταν η Άνια Τέιλορ-Τζόι, και η οποία διαπιστώνει πως έχει χάρισμα στο σκάκι. Η σειρά προκάλεσε αίσθηση πολύ πέρα από τα όρια του κόσμου των σκακιστών και των φανατικών του σκακιού. Για μένα, η διαδρομή της πρωταγωνίστριας, προκειμένου να καταφέρει να περάσει στην αντίπερα όχθη μιας δύσκολης παιδικής ηλικίας, είχε μια πολύ προσωπική διάσταση. Το Γκαμπί της βασίλισσας εξελίχτηκε στη μεγαλύτερη επιτυχία στην ιστορία του Netflix, η δημοφιλέστερη σειρά του σε εξήντα τρεις χώρες. Στην Αμερική, μέσα στον πρώτο κιόλας μήνα, προβλήθηκε σε εξήντα δύο εκατομμύρια νοικοκυριά.
Καθώς η σειρά απογειωνόταν, ο ρυθμός ανάπτυξης του ιστοτόπου μας εκτοξευόταν. Ενώ είχαμε χρειαστεί μία δεκαετία, προκειμένου να συγκεντρώσουμε τα πρώτα εκατό χιλιάδες ενεργά μέλη μας, προσθέσαμε άλλους εννιακόσιες χιλιάδες ενεργούς παίκτες μέσα σε λίγους μόλις μήνες, με αποτέλεσμα να αριθμούμε πλέον πάνω από ένα εκατομμύριο συνδρομητές. Στο αποκορύφωμα της ανάπτυξής μας, προσθέταμε πάνω από εκατό χιλιάδες νέα μέλη καθημερινά, φτάνοντας στο εκπληκτικό σύνολο των δέκα εκατομμυρίων ενεργών χρηστών σε καθημερινή βάση, που έπαιζαν σχεδόν τριάντα εκατομμύρια παρτίδες κάθε μέρα.
Μέχρι και εκείνο το σημείο, θα μπορούσα να περιγραφώ ως ένας σχετικά πετυχημένος επιχειρηματίας, που εργαζόταν σε μια περιφερειακής απήχησης βιομηχανία. Σήμερα, είμαι κορυφαίο στέλεχος μιας εταιρείας με αποτίμηση ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων στη Σίλικον Βάλεϊ, μιας εταιρείας που επέφερε ριζοσπαστικές αλλαγές στη φύση του παλαιότερου παιχνιδιού στον πλανήτη. Όπως και οι διευθύνοντες σύμβουλοι γνωστότερων τεχνολογικών εταιρειών, πλέον βρίσκομαι σε μια θέση την οποία δεν φανταζόμουν καν, υπεύθυνος για πράγματα που δεν είχα καν ονειρευτεί, όπως το να πρέπει να τοποθετηθώ δημόσια για την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ή να απαντώ σε τηλεφωνήματα από το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης σχετικά με ενδεχόμενα ζητήματα με εγκληματικές προεκτάσεις στον κόσμο της τεχνολογίας και των διαδικτυακών παιχνιδιών. Φαντάζει ασύλληπτο. Παλαβό. Και συχνά αναρωτιέμαι αν έχω τα προσόντα ή τις ικανότητες ώστε να τα διαχειριστώ όλα αυτά.
Γνωρίζω πολλούς ιδρυτές και επικεφαλής τεχνολογικών εταιρειών που αναφέρουν πως κατά καιρούς αισθάνονται το ίδιο, κυρίως όταν οι εταιρείες τους σημειώνουν επιτυχία που μόνο στα όνειρά τους μπορούσαν να φανταστούν. Η δική μου περίπτωση, όμως, διαφέρει. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ δημιούργησε το Facebook. Αν ρίξει στα βράχια την εταιρεία του ή αποτύχει να τη διοικήσει με ηθικά υπεύθυνο τρόπο, αυτό μπορεί να προκαλέσει σημαντική ζημιά, όμως σε τελική ανάλυση αυτός μπορεί ακόμη και να την καταστρέψει, γιατί του ανήκει. Το σκάκι, όμως, δεν μου ανήκει. Δεν ανήκει στην εταιρεία μου, ούτε και σε καμία άλλη εταιρεία. Με όρους της Σίλικον Βάλεϊ, οι άνθρωποι θα το περιέγραφαν ως «παιχνίδι ανοιχτού κώδικα». Η ετικέτα αυτή, όμως, παρότι τεχνικά ακριβής, δεν πλησιάζει καν στο να αποτυπώσει το τι είναι το σκάκι και τι σημαίνει για τους ανθρώπους.
Το βιβλίο του Ντάνι Ρεντς, Μαύρα τετράγωνα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Key Books στις 11/06, σε μετάφραση Χρήστου Καψάλη.
