Είναι ωραίες οι λίστες με τα «καλύτερα», μου αρέσουν κι εμένα πολύ, και ακόμα περισσότερο μου αρέσει η συζήτηση που προκαλούν. Προ ημερών, ο Guardian δημοσίευσε τη δικιά του με τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών, τη «σπουδαιότερη λογοτεχνία που κυκλοφόρησε ποτέ στα αγγλικά». Στη λίστα συμπεριλαμβάνονται δηλαδή και μεταφρασμένα στην αγγλική, αν και, εξαιρώντας τα «υποχρεωτικά» (Προυστ, Τολστόι, Φλομπέρ κ.ά.), η τελική κατάταξη είναι αφοπλιστικά αγγλοκεντρική: πρώτο κατετάγη το Μίντλμαρτς της Τζορτζ Έλιοτ, η Όστιν και η Σαρλότ Μπροντέ μπήκαν στη δεκάδα, ενώ υπάρχουν συνολικά πέντε (!) βιβλία της Βιρτζίνια Γουλφ, περισσότερα δηλαδή από όλους τους Λατινοαμερικανούς μαζί.
Τέλος πάντων, οι 172 άνθρωποι των γραμμάτων που ψήφισαν είναι ως επί το πλείστον αγγλόφωνοι, επίσης πρόκειται για μια αγγλική εφημερίδα, είναι όλα κατανοητά. Αυτό που δεν καταλαβαίνω είναι πώς μια λίστα με τόσο βαρύγδουπο τίτλο, μια λίστα που θα αποκτήσει λήμμα στη Wikipedia, θα διαφημίζεται στα «αυτιά» και τα οπισθόφυλλα των εκδόσεων, συμπεριλαμβάνει βιβλία με τρεις ψήφους. Από ένα σώμα μερικών χιλιάδων «υποψήφιων» μυθιστορημάτων είναι κάπως κωμικό να επιλέγεται κάποιο με τρεις ψήφους· πάει περίπατο η αξιοπιστία. (Σε μικρότερο βαθμό το ίδιο ισχύει και για τη λίστα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Bookpress.gr, με τα 50 καλύτερα ελληνικά βιβλία της περιόδου 1975-2025. Πολύ ενδιαφέρουσα λίστα, κατά τα άλλα, ωραίος οδηγός ανάγνωσης για την υποτιμημένη ενίοτε ελληνική λογοτεχνία.) Όλα αυτά όμως είναι κάπως τεχνικά, συμπτώματα φαντάζομαι του εξής: δεν μπορεί να υπάρξει καμία λίστα με τα «καλύτερα» όλων των εποχών.
Η λογοτεχνία έχει αλλάξει τόσο πολύ, που η συνύπαρξη του Δον Κιχώτη με τη Χορτοφάγο της Χαν Γκανγκ (αμφότερα στη λίστα) προκαλεί μόνο αμηχανία. Θα ήταν προτιμότερη μια λίστα που, αντί για τα «καλύτερα», θα φιλοξενούσε τα πιο επιδραστικά – έτσι θα δικαιολογούνταν, π.χ., η παρουσία του Φρανκενστάιν. Μια λίστα που θα δημιουργούνταν μέσα από συζήτηση, από μια «επιτροπή σοφών», με γνώση της ιστορίας της λογοτεχνίας, χωρίς προσωπικό γούστο, που θα ήξεραν να ζυγίσουν τη σημασία. Μπορεί να βολευτεί η επιστημονική μέθοδος στον ποπ χαρακτήρα μιας λίστας; Φυσικά και μπορεί. Για την ώρα, μπορούμε να διασκεδάσουμε σχολιάζοντας πώς είναι δυνατόν να λείπουν ο Κορτάσαρ, ο Μπολάνιο, ο Πίντσον, ο Μπαλζάκ ή ό,τι αρέσει στον καθέναν.
