«Στο βιντεοκλίπ του “Can’t tell me nothing” του Κάνιε Γουέστ!» αναφώνησα. Ξεχνάω ονόματα, αλλά θυμάμαι εικόνες· και τα λιβάδια που έχουν για background πολλά από τα πλάνα του Μαθήματος κηπουρικής –τα οποία, δεν λέω, λιβάδια είναι, και τα λιβάδια μοιάζουν μεταξύ τους– ήμουν σίγουρος ότι κάπου τα είχα ξαναδεί. Έσπαγα, λοιπόν, το κεφάλι μου για μέρες, μέχρι που ενώθηκαν τα κομμάτια του παζλ και –εύρηκα!– τα ταυτοποίησα με εκείνα στα οποία γυρίστηκε η εναλλακτική εκδοχή του βιντεοκλίπ του προβληματικού, καίτοι μουσικά ιδιοφυούς ράπερ, στην οποία πρωταγωνιστούσε ο Ζακ Γαλυφιανάκης. Μιλάμε για ένα βίντεο που γυρίστηκε το 2007 με φόντο αγροτικές περιοχές της νήσου Βανκούβερ της Βρετανικής Κολομβίας, στον Καναδά. Σε αυτό, ο Γαλυφιανάκης κάνει lip-synching ενώ χορεύει –είναι συναρπαστικός χορευτής, μη σας ξεγελάει το φιζίκ του, η Πίνα Μπάους θα μπορούσε άνετα να τον είχε πάρει στο χοροθέατρό της–, οδηγεί τρακτέρ, ξαπλώνει σε θημωνιές, κρύβεται ανάμεσα σε αραποσίτια, δαγκώνει μήλα. Πράγματα που κάνει –με την ίδια «κουφή» αίσθηση του χιούμορ– και στη νέα σειρά του Netflix, στην οποία, για παράδειγμα, ενώ βρίσκεται χαμένος ανάμεσα στα ψηλά καλαμπόκια, συνειδητοποιεί πως χρειάζεται χαρτί υγείας «για να σκουπίσει την ουρήθρα του».
Πρεμιέρα την Ημέρα της Γης
Ο ελληνικής καταγωγής Αμερικανός κωμικός αγάπησε το Βανκούβερ και την κηπουρική πριν από τρεις δεκαετίες. Αργότερα, τον Αύγουστο του 2012, θα παντρευόταν στη φάρμα του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας την πρώην μπαλαρίνα (κύλησε ο τέντζερης και βρήκε το καπάκι) και νυν ακτιβίστρια Κουίν Λούντμπεργκ. Οι δύο τους γιοι –δεκατριών και δέκα ετών σήμερα– πέρασαν αρκετό διάστημα από τα πρώτα έτη της ζωής τους στο σπίτι που απέκτησαν οι γονείς τους εκεί. Στην ιδιοκτησία του Γαλυφιανάκη ανήκει, επίσης, μια φάρμα στην κωμόπολη Σπάρτη (Sparta) της Βόρειας Καρολίνας. Γι’ αυτήν είχε δηλώσει κάποτε στο Vanity Fair: «Είναι το μέρος όπου πηγαίνω για να σκεφτώ καθαρά και να παριστάνω πως ξέρω τι κάνω στη ζωή μου».
Στη ζωή του, μόνο ο ίδιος και οι πολύ οικείοι του μπορούν να γνωρίζουν αν όντως το μυαλό του εκπέμπει στις «αλλού» συχνότητες της κωμικής περσόνας του, η οποία –αυτό μπορεί να το επιβεβαιώσει οποιοσδήποτε– παραμένει «σε πλήρη άνθιση» στο Μάθημα κηπουρικής. Η σειρά έκανε πρεμιέρα την Ημέρα της Γης (22 Απριλίου) και αποτελείται από έξι επεισόδια, διάρκειας 15 έως 20 λεπτών, με το πρώτο να είναι αφιερωμένο στα μήλα. Τόσο σε αυτό το επεισόδιο όσο και στα επόμενα, ο Γαλυφιανάκης κάνει ολίγον τι boomer αστειάκια, αλλά σε καμία περίπτωση ξεπερασμένα. Παίρνει συνεντεύξεις από μαθητές ενός δημοτικού σχολείου –είναι απορίας άξιον, καθώς η σειρά έχει σήμανση καταλληλότητας 13+, λόγω ακατάλληλης φρασεολογίας– ενώ, παράλληλα, συνομιλεί με αγρότες, επαγγελματίες τροφοσυλλέκτες και επιστήμονες της διατροφής.
Στα επεισόδια της νέας μίνι σειράς που πρωταγωνιστεί, Μαθήματα κηπουρικής, ο Γαλυφιανάκης κάνει ολίγον τι boomer αστειάκια, αλλά σε καμία περίπτωση ξεπερασμένα.
Βλέπεται ευχάριστα το Μάθημα κηπουρικής, παρότι σε κάποιες στιγμές «αμφιταλαντεύεται» ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και στην «προπαγάνδα» υπέρ της κατανάλωσης υγιεινών τροφών: όλες οι ντομάτες του Γαλυφιανάκη τού φαίνονται πεντανόστιμες, όλα τα καρότα που δοκιμάζει «από το χωράφι» τα καλύτερα που έχει φάει στη ζωή του. Κι ενώ κάποιος άσχετος με την κηπουρική μπορεί όντως να μάθει ενδιαφέροντα πράγματα, π.χ. για την τεχνική του μπολιάσματος, τον σωστό τρόπο ποτίσματος ή το πώς διαχωρίζουμε τα φρούτα από τα λαχανικά, το μεγάλο ατού της σειράς παραμένει το ότι ο παρουσιαστής της είναι «αφασία» ή, καταπώς θα έλεγαν οι έφηβοι της δικής μου γενιάς, «μεγάλος αστειάτορας».
Στο δεύτερο επεισόδιο αποκαλεί τις ντομάτες «προ-κέτσαπ», σε ένα άλλο σημείο εύχεται να υπήρχαν «μπεργκερόδεντρα» ή κάνει λόγο για «ουροκεφτέδες». Επίσης, έχει ένα κόλλημα με τον Ράιαν Ρέινολντς. Ρωτάει, π.χ., τα παιδιά αν μια συγκεκριμένη γλυκοπατάτα τούς τον θυμίζει, καθώς είναι «απλή και άχρωμη, τίποτα το ιδιαίτερο». Ένα άλλο «κρύο» αστειάκι του; «Τι είπε το καλαμπόκι πριν γίνει ποπ κορν; Είμαι να σκάσω». Λίγα λεπτά πριν το εκστομίσει, είχε δηλώσει παίρνοντας το σοβαρό του ύφος: «Αν μπορούσα να προσφέρω μια θεραπεία στην κατάσταση των ανθρώπων, θα ήταν ένας κήπος. Ή το LSD».
Τα «χωρατά» του στο Netflix, πάντως, είναι πιο λάιτ και καθόλου σόκιν σε σχέση με εκείνα που έχει κατά καιρούς κάνει σε συνεντεύξεις του. Σε μία από αυτές, αναφερόμενος στο γεγονός ότι βαφτίστηκε σε ορθόδοξη εκκλησία μεγάλος (πέντε ετών) και γυμνός, είχε κάνει το εξής σχόλιο: «[…] η ηλικία που είχα την πρώτη μου στύση».
Από την Κρήτη έρχεται…
«Θυμάμαι ήμουν στην Ελλάδα, ήμουν στην Κρήτη και έκανα βόλτες. Είδα έναν ηλικιωμένο στον κήπο με τις πατάτες του. Και συνειδητοποίησα ότι αυτός ο τύπος έδειχνε ευτυχισμένος. Επίσης, από την όψη του, φαινόταν πολύ σοφός. Και τότε σκέφτηκα: “Θέλω να πεθάνω σε έναν κήπο”. Στο Olive Garden [αλυσίδα εστιατορίων ιταλοαμερικανικής κουζίνας]. Θέλω να σκάσω τρώγοντας πολλά κριτσίνια», λέει στη σειρά, προκαλώντας το γέλιο με το να φάσκει και να αντιφάσκει. Η σχέση του με τη χώρα από την οποία έφυγαν οι παππούδες από την πλευρά του πατέρα του για να πάνε στην Αμερική είναι κάπως περίπλοκη, παρότι η «ελληνικότητά» του αποτελεί κομμάτι της κωμικής του περσόνας.
Σε ένα κινηματογραφημένο stand-up της πρώτης περιόδου της καριέρας του συστηνόταν με τον εξής τρόπο: «Το όνομά μου είναι Ζακ Γαλυφιανάκης, ελπίζω να το προφέρω σωστά». Αργότερα θα δήλωνε ότι το σώμα του έχει την ικανότητα να παράγει τυρί φέτα. Του αρέσει η σπανακόπιτα και το αρνί. Την Κρήτη, πάλι, την επισκέφτηκε πρώτη φορά σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών. Τελευταία, απ’ όσο γνωρίζουμε, πριν από τέσσερα χρόνια, για να γίνει νονός της κόρης ενός πρώτου εξαδέλφου του. Δεν μιλάει παρά ελάχιστα ελληνικά. Παρ’ όλα αυτά, κάποτε θέλησε να γυρίσει μια ταινία στη χώρα μας – το πρότζεκτ, εκ του μη αποτελέσματος, παραπέμφθηκε στις ελληνικές καλένδες.
Σε ένα stand-up της πρώτης περιόδου της καριέρας του συστηνόταν με τον εξής τρόπο: «Το όνομά μου είναι Ζακ Γαλυφιανάκης, ελπίζω να το προφέρω σωστά».
Προσωπικά, δεν τον συμπαθώ «πιο πολύ» επειδή είναι Έλληνας (η μητέρα του, άλλωστε, είναι σκωτσέζικης και ιρλανδικής καταγωγής), αλλά επειδή με ιντριγκάρουν οι περιπτώσεις των ανθρώπων που γι’ αλλού ξεκίνησαν κι αλλού η ζωή τούς πήγε. Ο Γαλυφιανάκης, όταν τελείωσε το σχολείο, γράφτηκε στο πανεπιστήμιο για να σπουδάσει επικοινωνία, αλλά κάποια στιγμή, ενόσω ακόμη ήταν φοιτητής, βρέθηκε να διδάσκει… βαλς! Σιγά σιγά θα «έμπλεκε» με τη σκηνή των stand-up κωμικών της Νέας Υόρκης και στα μέσα της δεκαετίας του 1990 θα άρχιζε να κάνει τηλεόραση. Πριν από την τριλογία των ταινιών Hangover (2009-2013), που σημείωσαν τεράστια εμπορική επιτυχία και έκαναν το όνομά του γνωστό στο μέινστριμ κοινό, είχε δουλέψει στο Saturday Night Live με παρουσιάστρια την Μπρίτνεϊ Σπίαρς. Το 2006, πάλι, είχε πρωταγωνιστήσει στο βιντεοκλίπ Not about love της Φιόνα Απλ, κλέβοντας τις εντυπώσεις με την trademark κοιλίτσα του στις σκηνές όπου κάνει χορευτικές φιγούρες σε προφίλ σε σχέση με την κάμερα.
Οι δυο τους, που πολύς κόσμος πιστεύει ότι υπήρξαν ζευγάρι, την ίδια χρονιά θα κυκλοφορούσαν το (τρολ) χιπ χοπ σινγκλ Come on and get it (Up in ’dem guts), το οποίο περιλαμβάνει πιπεράτους και σιχαμερούς στίχους. Σε κάποιο σημείο εκείνος λέει «θα σου δείξω τον πωπό μου», σε ένα άλλο η Απλ ραπάρει «πρέπει να φυσήξω τη μύτη μου». Θα λέγαμε ότι πρόκειται για ένα τραγούδι του τύπου «εκεί που τα Ημισκούμπρια συνάντησαν τις Ροζ Ακρίδες». Μετά τα Hangover, πάντως, και παρότι ο Γαλυφιανάκης έκανε «πραγματάκια» στο μέινστριμ σινεμά, δεν γνώρισε ανάλογη εμπορική επιτυχία. Και κάπως έτσι, σταδιακά, απέκτησε το cult status του εναλλακτικού κωμικού που κάποτε έζησε τη «μέινστριμ στιγμή» του.
Ανάμεσα στις φτέρες
Magnum opus όχι της κινηματογραφικής, ως ηθοποιού, αλλά της κωμικής καριέρας του, άλλωστε, δεν είναι τα Hangover, αλλά το σατιρικό αντι-τοκ σόου Between two ferns with Zach Galifianakis, για το οποίο κέρδισε Emmy. Ο τίτλος του οφείλεται στο ότι εκείνος και οι καλεσμένοι του κάθονται αντικριστά ανάμεσα σε δύο γλάστρες με φτέρες. Κατά τη διάρκειά του, υπό το κλίμα μιας «τεχνητής αμηχανίας», εκείνος και ο/η/οι καλεσμένοι του, αντί να συζητούν για μπανάλ πράγματα και να καταλήγουν σε τετριμμένες σοφίες ζωής, ανταλλάσσουν σπόντες και προσβολές, με τον Γαλυφιανάκη να κάνει συνεχώς τον προβοκάτορα.
Το Between two ferns with Zach Galifianakis, από το 2008 έως το 2018, μας άφησε παρακαταθήκη είκοσι ένα επεισόδια, με διάσημους προσκεκλημένους. Ανάμεσά τους ήταν η Τζένιφερ Άνιστον («έμαθα ότι είσαι Ελληνίδα και άλλαξες το όνομά σου για να κάνεις καριέρα», της είπε), η Χίλαρι Κλίντον και ο Μπαράκ Ομπάμα. «Πώς νιώθεις που είσαι ο τελευταίος μαύρος πρόεδρος [στις ΗΠΑ];», είχε ρωτήσει τον Ομπάμα, που δεν έδειχνε να απολαμβάνει την παρουσία του στην εκπομπή. Την απάντησή του μπορείτε να την ακούσετε αναζητώντας το viral επεισόδιο στο κανάλι Funny or Die στο YouTube. Αν σας άρεσε, στο Netflix διατίθεται και η ταινία Between two ferns with Zach Galifianakis, παραγωγής 2019, με την οποία έκλεισε ο κύκλος της σειράς.
Έβαλα να ξαναδώ όλα τα επεισόδια του Μαθήματος κηπουρικής, από την αρχή. Στα πενήντα έξι του, κατέληξα, ο Γαλυφιανάκης συνεχίζει να υποστηρίζει τη δημόσια (ενδεχομένως και ιδιωτική) περσόνα ενός απροσάρμοστου της ζωής, με αξιαγάπητα «πειραγμένο» εγκέφαλο. Αποκαλυπτική για το ποιόν του είναι η ακόλουθη σκηνή, στην οποία γυρίζει και ρωτάει τον καμεραμάν: «Να σταματήσω να χαμογελάω;». Εκείνος του λέει να παίξει αυτή τη φορά τη σκηνή «κανονικά». Η πληρωμένη ανταπάντηση; «Κανονικό ήταν. Αυτός είμαι. Όταν με γνωρίσεις, είμαι φοβερός τύπος». Προσωπικά, το επιβεβαιώνω. Ενδεχομένως, επειδή δεν τον έχω γνωρίσει (ακόμη).
