Δεν είναι ελληνικό το φαινόμενο. Είναι παγκόσμιο. Η αγορά των ζώων συντροφιάς χτυπάει κόκκινα την ίδια στιγμή που η γεννητικότητα καταρρέει. Ο σκύλος και η γάτα δεν είναι πλέον «κατοικίδια». Είναι μια ισχυρή συναισθηματική υποδομή. «Emotional infrastructure» την αποκαλούν οι ψυχολόγοι, σε μια απόπειρα να ερμηνεύσουν το γιατί όλο και περισσότεροι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τα ζώα σαν παιδιά: ασφάλειες, pet psychologists, τούρτες γενεθλίων, pet hotels, wearable συσκευές που μετράνε ζωτικές λειτουργίες, διατροφολόγοι.
Η ιστορία της σχέσης ανθρώπου και ζώου δεν εξελίσσεται πια. Μεταλλάσσεται σε κάτι σχεδόν μεταφυσικό: μια συγκατοίκηση συναισθηματικής επιβίωσης. Η αγορά έχει βρει και τον κατάλληλο όρο: «Pet parenting»…
Για πολλούς ανθρώπους πλέον, τα κατοικίδια λειτουργούν ως υποκατάστατα. Ως μια μορφή σιωπηρής απάντησης σε ερωτήματα που δεν διατυπώνονται ποτέ δημόσια: Γιατί ζούμε μόνοι; Γιατί οι ανθρώπινες σχέσεις διαλύονται με την ευκολία ενός SMS; Γιατί η έννοια της οικογένειας μοιάζει όλο και περισσότερο με μια νοσταλγική ανάμνηση παρά με ένα σύγχρονο βίωμα;
Τα ζώα δεν ζητούν εξηγήσεις. Δεν σε κρίνουν για τις αποτυχίες σου, δεν κουβαλάνε μνήμες με τον τρόπο που το κάνει ένας άνθρωπος. Είναι η τελευταία μορφή αγάπης που φαίνεται αδιαπραγμάτευτη. Και αυτό, σε έναν κόσμο που ασφυκτιά από το άγχος για το μέλλον, μοιάζει με λύτρωση.
Αλλά δεν είναι.
«Οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι για να επενδύουν σε ρίσκα» έγραφε τις προάλλες ένας ψυχολόγος που κουράρει μοναχικούς εφήβους.
«Οι ασφαλείς σχέσεις μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά δεν υποστηρίζουν την ανάγκη για εξέλιξη – και η εξέλιξη βρίσκεται μέσα στο ανθρώπινο γονίδιο. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την αναζήτηση της ασφάλειας, της ευκολίας, της ατραπού με τις μικρότερες αντιστάσεις – “the path of least resistance”. Γνωρίζουμε βέβαια ότι η μικρότερη δυνατή δαπάνη ενέργειας εξασφάλισε την επιβίωσή μας· αλλά συνδυαζόταν πάντα με μια εσωτερική ώθηση για εξερεύνηση και διεύρυνση της ανθρώπινης εμπειρίας. Αυτός ο φαινομενικά αντιφατικός συσχετισμός κατοχύρωσε την επικράτησή μας απέναντι σε όλα τα άλλα είδη. Αυτό το σπουδαίο οξύμωρο θυσιάζουμε σήμερα, για να μην πληγωθούμε, να μη βρεθούμε σε δύσκολη θέση, να μη βγούμε από την περίφημη “comfort zone” μας».
Τι χάσαμε; Το πιο δύσκολο και συναρπαστικό κομμάτι της ύπαρξης: την αμοιβαιότητα.
Το ξέρετε, λατρεύω τα σκυλιά. Η εξάρτηση όμως δεν είναι αμοιβαιότητα. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Μας κάνει μαλθακούς, βολεμένους, Συβαρίτες. Στην εποχή μας ακούς συνέχεια τους όρους «ενσυναίσθηση» και «συναισθηματική ευφυΐα». Και όμως· οι έννοιες αυτές βρίσκουν πλέον εφαρμογή μόνο εκεί όπου δεν δοκιμάζονται. Στο ζώο που δεν θα σε αμφισβητήσει. Στο πλάσμα που δεν θα απαιτήσει να γίνεις καλύτερος, που θα αρκεστεί απλώς στο να είσαι εκεί.
Κάποτε κάναμε παιδιά για να τους παραδώσουμε τον κόσμο. Σήμερα υιοθετούμε ζώα για να τον αντέξουμε. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί αγαπάμε τόσο πολύ τα ζώα μας. Είναι το γιατί νιώθουμε πια ότι μόνο εκεί μπορούμε να εμπιστευτούμε την αγάπη μας.
