Είναι η Αττική «φαιό νταμάρι», όπως έγραφε ο στιχουργός Άλκης Αλκαίος, ή μήπως βυθιζόμαστε στις πέτρες της, όπως έλεγε στο Θερινό Ηλιοστάσι ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης; Τι υπάρχει κάτω από την άσφαλτο που πατάμε καθημερινά; Τι συγκροτεί το υπέδαφος της πρωτεύουσας; Πρόσφατα στην Κυψέλη εμφανίστηκε υγρό τσιμέντο να αναβλύζει από τον δρόμο, με αποτέλεσμα να λεχθούν και να γραφτούν διάφορες θεωρίες (έως και εικασίες) για το φαινόμενο. Μπορεί, τελικά, να αποδείχθηκε πως την ευθύνη έφερε ο μετροπόντικας που σκάβει στην περιοχή για τα έργα επέκτασης του μετρό, εντούτοις το βασικό ερώτημα παραμένει: τι υπάρχει από κάτω μας;
Συζητήσαμε με τον γενικό διευθυντή της ΕΑΓΜΕ (Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών), γεωλόγο Διονύσιο Γκούτη, και αυτά είναι όσα ξεχωρίσαμε από την κουβέντα μας:
«Το βασικό πέτρωμα που συγκροτεί το αθηναϊκό υπέδαφος είναι ο κλασικός αθηναϊκός σχιστόλιθος που εμφανίζεται ευρέως στην περιοχή. Έχει μακρά ιστορία, αλλά δεν μπορούμε να πούμε πως έχει και κάποια μεγάλη υπεραξία για να μελετηθεί περαιτέρω. Θα πρέπει να κατανοήσουμε πως αυτό το γεωλογικό υπόβαθρο είναι αποτέλεσμα διεργασιών που ξεκίνησαν πριν από εκατομμύρια χρόνια».
«Σχετικά με τον “ρευστοποιημένο σχιστόλιθο” που αναφέρθηκε στο πρόσφατο περιστατικό της Κυψέλης, είναι κάτι που δεν ισχύει, για τον απλούστατο λόγο ότι ο αθηναϊκός σχιστόλιθος δεν μπορεί να ρευστοποιηθεί. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν έχουμε να κάνουμε με ένα πέτρωμα, αλλά με διαδοχικές σειρές πετρωμάτων».
«Υπάρχει ένα ενδιαφέρον σημείο στην Αθήνα όπου παρατηρείται ένα μορφολογικό παράδοξο. Στο Άλσος Γαλατσίου, εκεί όπου παλαιότερα υπήρχε ένα λατομείο, ορθώνεται ένα βουνό, το ένα μέρος του οποίου είναι καφέ και το άλλο λευκό. Στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με μια εντυπωσιακή ένωση σχιστόλιθου με ασβεστόλιθο».
«Δεν μπορούμε, πάντως, να μιλήσουμε για ενιαίο γεωλογικό σχηματισμό της Αθήνας. Φέρ’ ειπείν, παλαιότερα βρέθηκε στην περιοχή του Περιστερίου λιγνίτης, ο οποίος μάλιστα εξορύχθηκε. Φυσικά, δεν μιλάμε για μεγάλες ποσότητες».
«Αν μιλήσουμε για την ευρύτερη περιοχή της Αττικής, θα δούμε πως υπάρχουν σημεία τα οποία οι αρχαίοι Έλληνες εκμεταλλεύτηκαν ακόμη και για στρατιωτικούς λόγους. Τρανό παράδειγμα αποτελεί το Λαύριο και τα αρχαία μεταλλεία του. Από εκεί εξόρυξαν γαληνίτη με τον οποίο έφτιαξαν ασήμι, άρα χρήματα, τα οποία είχαν άμεση ανάγκη για να συγκροτήσουν τον στόλο που αντιμετώπισε στη συνέχεια τους Πέρσες στη ναυμαχία της Σαλαμίνας».
«Κατά τη διάρκεια των πλημμυρικών φαινομένων στους αρχαίους χρόνους, ο Κηφισός κατέβαζε φερτά υλικά από τα βόρεια, με αποτέλεσμα τα αρχαία που βρίσκουμε εμείς, ενώ αρχικά βρίσκονταν στο έδαφος, να καταλήγουν κάτω από τη γη. Προφανώς, καταλαβαίνουμε πως οι αρχαίοι Έλληνες δεν τα μπάζωσαν επί τούτω. Συνέβη λόγω του Κηφισού και λόγω αυτών των αποθέσεων βρίσκουμε αρχαία όταν σκάβουμε το υπέδαφος της πρωτεύουσας. Όπως συνέβη και την περίοδο που ξεκίνησαν τα έργα για την κατασκευή του μετρό της Αθήνας».
«Θα έλεγα πως, στην περίπτωση της Αθήνας, το υπέδαφος είναι αυτό που επηρεάζει το είδος των κτισμάτων μας και όχι το αντίστροφο. Προφανώς, εκεί όπου έχουμε χαλαρά εδάφη, αυτά συμπιέζονται από τις κατασκευές. Είναι αλλιώς να χτίζεις πάνω σε έναν βράχο κι αλλιώς πάνω σε ένα μαλακό έδαφος. Συνολικά, όμως, δεν θα έλεγα πως οι σύγχρονοι Αθηναίοι επηρεάζουμε αρνητικά το υπέδαφος της πόλης».
