«Για να σου είμαι ειλικρινής, νομίζω πως κάνω ταινίες από σπόντα», μου αποκαλύπτει η Αλεξάνδρα Ματθαίου ήδη από τα πρώτα λεπτά της συζήτησής μας. Σε ένα παράλληλο σύμπαν, είναι δικηγόρος. Σε αυτό, είναι μια βραβευμένη σκηνοθέτης που φέτος, μάλιστα, θα παρουσιάσει την τελευταία της μικρού μήκους ταινία, «Free Eliza», στις Κάννες. Συναντιόμαστε στη γειτονιά της, το Παγκράτι, λίγες εβδομάδες πριν από την αναχώρησή της για τη γαλλική Ριβιέρα. Την βλέπω να φτάνει στην πλατεία Βαρνάβα με το ποδήλατό της, ενώ την ίδια στιγμή περνάει από μπροστά μου ο Πάβελ Παβλικόφσκι (βραβευμένος Πολωνός σκηνοθέτης), επίσης κάτοικος της περιοχής και επίσης φετινός διαγωνιζόμενος του Φεστιβάλ των Καννών. Τυχαίο, σουρρεάλ ή μάλλον γραφτό, σκέφτομαι και την ίδια αίσθηση θα έχω μετά από κάποιες ώρες μαζί της.
Από τη νομική στη μεγάλη οθόνη
«Από όταν ήμουν παιδί, το σινεμά για μένα ήταν καταφύγιο. Πάντα ήξερα ότι αυτό θέλω να κάνω, αλλά στο παιδικό μου μυαλό δεν φανταζόμουν ότι αυτό είναι ένα επάγγελμα από το οποίο μπορείς να βιοποριστείς – όχι ότι δηλαδή μπορείς πάντα να βιοποριστείς από αυτό». Μου εξηγεί πως η αδερφή της μαμάς της ήταν δικηγόρος και πως ο δυναμισμός της ήταν για εκείνη πάντα ένας στόχος που ήθελε να κατακτήσει. «Το σκεφτόμουν μάλλον σαν το “Legally Blonde”, αλλά η αλήθεια είναι πως τα πράγματα ήταν πολύ πιο δύσκολα». Στα 18 της άφησε την Κύπρο για το Λονδίνο, με το όνειρο της μεγαλούπολης. Έκανε νομικές σπουδές και μετά από ένα μεταπτυχιακό, αποφάσισε να κάνει και ένα δεύτερο πάνω στο σινεμά. «Δεν πήγα σε μια σχολή κινηματογράφου να σπουδάσω απ’ την αρχή, αλλά είχα την τύχη όταν έκανα την πρώτη μου εργασία για τη σχολή να καταλάβω αμέσως πως αυτό είναι που όντως θέλω να κάνω στη ζωή μου».
Από τα χρώματα του Γουόνγκ Καρ Γουάι βρέθηκε στο Discovery Channel, ως επιμελήτρια των σεναρίων, κι από εκεί στην Αθήνα. «Ήμουν κακομαθημένη κατά μία έννοια. Προσπάθησα να δουλέψω τότε σε γυρίσματα, αλλά ήμουν άθλια runner και άθλια βοηθός. Έφυγα από το Λονδίνο λίγο πριν το Brexit και τότε ένιωσα βαθιά την ανάγκη να κάτσω να γράψω μια ιστορία. Κάπως έτσι βρέθηκα στην Αθήνα, που πάντα την αγαπούσα και πάντα είχα δεσμούς μαζί της, αλλά ποτέ δεν είχα ζήσει. Εδώ, κατάλαβα πώς λειτουργεί το σύστημα του κινηματογράφου και της παραγωγής». Πιο γνωστή της ταινία, και η «πρώτη της με κάποιους σωστούς όρους παραγωγής» ήταν το «A Summer Place» (2021).
Ιστορίες γυναικών
«Είναι μια δουλειά με μεγάλες δυσκολίες, ειδικά για εμάς τις γυναίκες γιατί είναι πολύ δύσκολο να μας αποδεχτούν σε έναν χώρο με τον ρόλο του αρχηγού. Ευτυχώς, όμως, ζούμε σε μια εποχή που φωτίζονται οι γυναίκες δημιουργοί και κυρίως οι ιστορίες μας». Αυτές, άλλωστε, προσπαθεί να αφηγηθεί και η ίδια μέσα από τις ταινίες της. Στο «Free Eliza (Notes on an Anatomical Imperfection)», ακολουθούμε μια γυναίκα που δεν γελάει ποτέ. Αναρωτιέμαι ποια να ήταν η αφορμή πίσω από τη σκέψη της. «Κάποια στιγμή βρέθηκα σε ένα ξενοδοχείο στη Λεμεσό. Όλα γύρω μου έλαμπαν. Οι φοίνικες, οι χώροι, η θάλασσα, τα πάντα. Και εκεί ήταν και μια υπάλληλος του ξενοδοχείου η οποία είχε το πιο θλιμμένο πρόσωπο που είχα δει στη ζωή μου. Σήμερα δεν θυμάμαι ακριβώς πώς έμοιαζε, αλλά θυμάμαι ότι την έλεγαν Ελίζα. Έτσι έκανα την εξής σημείωση στο κινητό μου: Ελίζα, ένα κορίτσι που δεν χαμογελάει ποτέ και “White Lotus”».
Όσα μεσολάβησαν μέχρι την ανακοίνωση της συμμετοχής της στις Κάννες, ήταν μάλλον τυχαία. Η παραγωγή ξεκίνησε εν μέσω της ετοιμασίας της πρώτης της μεγάλου μήκους ταινίας. Τα γυρίσματα κράτησαν τέσσερις μέρες και πραγματοποιήθηκαν στο ίδιο αυτό ξενοδοχείο που την ενέπνευσε. Μιλάει για τους περιορισμούς, το μπάτζετ, τις δυσκολίες και τον συνοδοιπόρο της Σάββα Σταύρου. «Όταν κάναμε το μοντάζ, κάποιες φορές έλεγα ότι είναι αριστούργημα και άλλες πάλι πως είναι πατάτα. Ακόμη δεν έχω καταλήξει. Το ότι την επέλεξαν στις Κάννες δεν μου λέει τίποτα. Είναι μεγάλη παγίδα να συνδέεις την αξία του έργου σου με τα βραβεία και την αναγνώριση».
Ομορφιά και αλήθεια
Η συζήτηση επιστρέφει στο γυναικείο βλέμμα και τη γυναικεία εμπειρία. «Σε σχέση με την Κύπρο είναι πάρα πολύ συντηρητικά τα πράγματα. Από μικρή είχα μια αντίσταση σε όσα ζητούσε η κοινωνία από τις γυναίκες. Ήμουν σαν εξωγήινη. Πάντα έφερα τη θηλυκότητά μου με έναν πολύ αμήχανο τρόπο. Ξέρεις, κάποια στιγμή ένας φίλος μου είχε πει πως κάτι αντίστοιχο κάνω και στις ταινίες μου. Ενώ οι πρωταγωνίστριές μου είναι πολύ όμορφες γυναίκες, δεν στέκομαι εκεί. Ίσα ίσα, μπορώ να πω ότι στην αρχή είχα και μια προκατάληψη απέναντι στην ομορφιά. Γιατί ίσως τελικά αυτό να είναι το γυναικείο βλέμμα, η ικανότητά μας να φωτίσουμε τις γκρίζες ζώνες του τι σημαίνει να είσαι γυναίκα».
