Η πιο διάσημη σύμβουλος οργάνωσης στον κόσμο, η 41χρονη Γιαπωνέζα Μαρί Κόντο, που έγινε παγκόσμιο φαινόμενο μιλώντας για τη «μαγεία τού να τακτοποιείς» μέσα από τη μέθοδο KonMari, επικεντρώνεται όχι απλώς στην οργάνωση του σπιτιού, αλλά και σε μια βαθύτερη επαναξιολόγηση της σχέσης μας με τα αντικείμενα και, κατ’ επέκταση, με τη ζωή μας. Η μέθοδός της ξεφεύγει από τη λογική του «ξεκαθαρίσματος» και εστιάζεται σε μια απλή, αλλά ουσιαστική ερώτηση: «Μου προκαλεί αυτό χαρά;». Η επιλογή δεν αφορά πια το τι πρέπει να φύγει, αλλά το τι αξίζει να μείνει. Και μέσα από αυτή τη μετατόπιση, η τακτοποίηση μετατρέπεται από αγγαρεία σε πράξη συνειδητότητας, όπως θα μας πει παρακάτω και η ίδια. Πράγματι, η Κόντο, μέσα από τα βιβλία και τις τηλεοπτικές της εμφανίσεις, έχει εισαγάγει μια νέα γλώσσα γύρω από το «ανήκειν», δίνοντας έμφαση στην ευγνωμοσύνη και την ποιότητα της ζωής. Για πολλούς, η μέθοδός της λειτούργησε ως αφετηρία όχι μόνο για ένα πιο οργανωμένο σπίτι, αλλά και για μια πιο καθαρή, λιτή και ουσιαστική καθημερινότητα. Σήμερα, με αφορμή το βιβλίο της Σπίτι γεμάτο χαρά, που στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος, η Κόντο επανέρχεται για να εμβαθύνει στη φιλοσοφία της. Σε αυτόν τον πιο πρακτικό και ταυτόχρονα στοχαστικό οδηγό, δεν αρκείται στη θεωρία, αλλά μας καλεί να δούμε την τακτοποίηση ως μια διαδικασία επιλογών: πώς αγγίζουμε, πώς αξιολογούμε και τελικά πώς αποφασίζουμε τι κρατάμε στη ζωή μας.
Η μέθοδος KonMari έχει επηρεάσει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Ποια ήταν η προσωπική σας αφετηρία; Τι σας οδήγησε να δείτε την τακτοποίηση ως κάτι βαθύτερο από μια πρακτική ανάγκη;
Η σχέση μου με την τακτοποίηση ξεκίνησε πολύ νωρίς. Από τα πέντε μου χρόνια διάβαζα τα περιοδικά οικιακής οργάνωσης που έπαιρνε η μητέρα μου και με γοήτευαν οι ιδέες και τα μικρά μυστικά για μια πιο οργανωμένη καθημερινότητα. Άρχισα να αναρωτιέμαι πώς μπορώ κι εγώ να τακτοποιώ αποτελεσματικά και να διατηρώ αυτή την τάξη. Μεγαλώνοντας, συνέχισα να μαθαίνω μέσα από βιβλία και περιοδικά, πειραματιζόμενη όχι μόνο στο δωμάτιό μου και στους κοινόχρηστους χώρους του σπιτιού, αλλά ακόμη και στην τάξη μου στο σχολείο. Έτσι, η τακτοποίηση έγινε για μένα μια διαρκής διαδικασία μελέτης και αναζήτησης. Η καθοριστική στιγμή ήρθε όταν ήμουν δεκαπέντε ετών. Είχα εντυπωσιαστεί από το πόσο ωφέλιμο είναι να πετάς πράγματα όταν τακτοποιείς και άρχισα να ψάχνω καθημερινά τι μπορώ να αποχωριστώ. Ωστόσο, όσο κι αν ξεφορτωνόμουν αντικείμενα, το δωμάτιό μου δεν ήταν ποτέ πραγματικά τακτοποιημένο. Αντίθετα, ένιωθα όλο και μεγαλύτερη ένταση. Μέχρι που μια μέρα αποκοιμήθηκα εξουθενωμένη και στον βαθύ μου ύπνο άκουσα μια φωνή μέσα μου να λέει: «Κοίτα πιο προσεκτικά κάθε αντικείμενο». Όταν ξύπνησα, κατάλαβα ξεκάθαρα τι σήμαινε αυτό. Το σημαντικό στην τακτοποίηση δεν είναι τι θα πετάξεις, αλλά τι θα κρατήσεις. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι να επιλέγεις ένα ένα τα αντικείμενα που σου προσφέρουν χαρά, αυτά που σε κάνουν να νιώθεις ένα εσωτερικό σκίρτημα και να κρατάς μόνο αυτά. Συνειδητοποίησα ότι η τακτοποίηση είναι ένα μέσο για να γίνεις πιο ευτυχισμένος, και αυτή η ιδέα έγινε ο πυρήνας της μεθόδου KonMari. Από τότε, βοηθώντας πολλούς ανθρώπους να οργανώσουν τα σπίτια τους, είδα να αλλάζουν όχι μόνο οι χώροι τους, αλλά και οι ίδιες τους οι ζωές. Έτσι, κατέληξα στην πεποίθηση ότι η τακτοποίηση είναι μια διαδικασία αυτογνωσίας, ένας τρόπος να βάλουμε σε τάξη τη ζωή μας μέσα από τις επιλογές μας.
Πώς μπορεί κάποιος να εκπαιδεύσει τον εαυτό του να αναγνωρίζει αυτή τη χαρά στα αντικείμενα;
Για να καταλάβουμε τι μας φέρνει χαρά, το πιο σημαντικό είναι να μη σκεφτόμαστε, αλλά να αισθανόμαστε. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να παίρνουμε κάθε αντικείμενο στα χέρια μας και να παρατηρούμε την αντίδραση του σώματός μας: Μας δημιουργεί ένα ελαφρύ σκίρτημα σαν ενθουσιασμό; Ή, αντίθετα, μια αίσθηση βάρους; Οι περισσότεροι εκπλήσσονται όταν διαπιστώνουν πόσο ξεκάθαρη είναι αυτή η διαφορά. Δεν χρειάζεται να το πετύχει κανείς τέλεια από την αρχή. Ξεκινώντας από κατηγορίες όπου η χαρά είναι πιο εύκολα αναγνωρίσιμη και επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία, η ικανότητα αυτή καλλιεργείται φυσικά. Στη μέθοδο KonMarie ακολουθούμε την εξής σειρά: ρούχα, βιβλία, χαρτιά, μικροαντικείμενα και στο τέλος τα αντικείμενα με συναισθηματική αξία. Έτσι, εκπαιδεύεται σταδιακά το κριτήριο της επιλογής.
«Η τακτοποίηση είναι μια διαδικασία αυτογνωσίας, ένας τρόπος να βάλουμε σε τάξη τη ζωή μας μέσα από τις επιλογές μας».
Η φιλοσοφία σας βασίζεται στη χαρά. Υπάρχει χώρος για ό,τι είναι δύσκολο, περίπλοκο ή βαρύ;
Φυσικά και υπάρχει. Η μέθοδος KonMari δεν αποκλείει τα δύσκολα συναισθήματα· αντίθετα, τα θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της ζωής. Η διαδικασία της τακτοποίησης μας φέρνει αντιμέτωπους με την πραγματικότητα· με τους περιορισμούς του χώρου, του χρόνου και του μπάτζετ μας, με τις επιλογές του παρελθόντος και τις καθημερινές μας υποχρεώσεις. Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι μ’ ένα δύσκολο ή όχι ξεκάθαρο συναίσθημα, έχουμε την ευκαιρία να σταματήσουμε και να στραφούμε προς τα μέσα. Να καταλάβουμε τι έχει πραγματικά σημασία για εμάς. Τα δύσκολα συναισθήματα δεν είναι εμπόδιο, είναι μέρος της διαδρομής προς την ανακάλυψη της χαράς.
Πώς έχει εξελιχθεί η δική σας σχέση με την τάξη μετά την απόκτηση οικογένειας;
Μετά τη γέννηση των παιδιών μου, η σχέση μου με την τακτοποίηση άλλαξε σταδιακά. Στο παρελθόν επιδίωκα να έχω ένα σπίτι απόλυτα τακτοποιημένο, γεμάτο αποκλειστικά με αντικείμενα που μου προκαλούσαν χαρά. Όμως η καθημερινότητα με τα παιδιά μού έδειξε ότι αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Αντικείμενα που δεν προκαλούν χαρά σ’ εμένα, όπως τα παιχνίδια τους, προκαλούν σ’ εκείνα. Αυτό με οδήγησε στο να επαναπροσδιορίσω τον στόχο. Το ζητούμενο δεν είναι πια η τελειότητα, αλλά το να μπορούμε να φροντίζουμε ό,τι έχει πραγματικά αξία. Σταδιακά απομακρύνθηκα από την ανάγκη να ελέγχω τους κοινόχρηστους χώρους της οικογένειας ή τους χώρους των παιδιών μου σύμφωνα με το δικό μου ιδανικό και αντιμετωπίζω το ζήτημα της τάξης πιο ευέλικτα. Δεν με ενοχλεί αν το σπίτι είναι λίγο ακατάστατο μέσα στη μέρα, αρκεί να επανέρχεται σε τάξη, κάτι που κάνουμε μαζί με τα παιδιά μου πριν από το δείπνο. Από την άλλη πλευρά, κάτι που εξακολουθεί να είναι σημαντικό για μένα είναι να φροντίζω τα αντικείμενα με προσοχή και σεβασμό. Για παράδειγμα, όταν διπλώνω ρούχα, φαντάζομαι ότι μέσα από τα χέρια μου μεταδίδω ζεστασιά και φροντίδα, και το κάνω με ένα αίσθημα ευγνωμοσύνης, σκεπτόμενη: «Σε ευχαριστώ που με προστατεύεις πάντα». Ακόμη κι όταν ο χρόνος μου είναι περιορισμένος, προσπαθώ να είμαι παρούσα σε αυτή τη στιγμή και ελπίζω να μπορέσω σταδιακά να μεταδώσω αυτόν τον τρόπο σχέσης με τα πράγματα και στα παιδιά μου.
Ποιο είναι το πιο συχνό λάθος που βλέπετε να κάνουν οι άνθρωποι όταν προσπαθούν να οργανώσουν το σπίτι τους;
Ότι σκέφτονται την αποθήκευση, πριν καν αποφασίσουν τι χρειάζεται να κρατήσουν. Η αποθήκευση είναι σημαντική, αλλά από μόνη της δεν λύνει το πρόβλημα. Αντί να κρύβουμε αντικείμενα σε σημεία που δεν είναι στο οπτικό μας πεδίο, χρειάζεται πρώτα να επιλέξουμε τι αξίζει να μείνει. Πολλές φορές αποθηκεύουμε πράγματα που στην πραγματικότητα δεν χρειαζόμαστε και οδηγούμαστε ξανά στη συσσώρευση και την ακαταστασία.
Συχνά συνδέουμε αντικείμενα με αναμνήσεις και συναισθήματα. Πώς μπορούμε να αποδεσμευτούμε χωρίς να νιώθουμε ότι χάνουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας;
Είναι απολύτως φυσικό να συνδέουμε τα πράγματά μας με αναμνήσεις και συναισθήματα. Και το σημαντικό είναι να μην καταπιέσουμε αυτά τα συναισθήματα, αλλά να τα βιώσουμε. Να αναγνωρίσουμε τον ρόλο που είχε το κάθε αντικείμενο στη ζωή μας και να το αποχαιρετήσουμε με ευγνωμοσύνη. Έτσι, η απώλεια μετατρέπεται σε αποδοχή. Τα αντικείμενα φεύγουν, αλλά οι εμπειρίες παραμένουν μέσα μας.
Αν κάποιος ξεκινά τώρα, ποιο είναι το πρώτο βήμα που θα του προτείνατε;
Πριν ξεκινήσει την τακτοποίηση, χρειάζεται να σκεφτεί πώς θέλει να ζει και να αισθάνεται μέσα στον χώρο του. Όταν υπάρχει ένας ξεκάθαρος στόχος στην τακτοποίηση, η διαδικασία αλλάζει εντελώς. Από υποχρέωση και αγγαρεία, γίνεται γέφυρα για μια καλύτερη ζωή και το κίνητρο αυτόματα ισχυροποιείται.
Υπάρχουν αντικείμενα που δεν σας φέρνουν απαραίτητα χαρά, αλλά επιλέγετε συνειδητά να κρατήσετε;
Ναι, υπάρχουν. Για παράδειγμα, τα είδη πρώτης ανάγκης ή σημαντικά έγγραφα που μπορεί να μην προκαλούν άμεσα αυτό το αίσθημα χαράς, ωστόσο παραμένουν απολύτως απαραίτητα. Επιλέγω να τα κρατώ με ένα αίσθημα ευγνωμοσύνης, καθώς μου προσφέρουν ασφάλεια στην καθημερινότητά μου. Για μένα, η χαρά για την οποία μιλάμε δεν αφορά μόνο τον ενθουσιασμό ή μια στιγμιαία ευχαρίστηση· περιλαμβάνει οτιδήποτε συμβάλλει σε μια συνολική αίσθηση άνεσης και ευτυχίας στη ζωή μου. Αν το δούμε έτσι, συνειδητοποιούμε ότι ακόμη και αντικείμενα που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να μας προκαλούν χαρά, μπορούν στην πραγματικότητα να έχουν μια ουσιαστική και αναγκαία θέση στο σπίτι μας.
«Όταν υπάρχει ένας ξεκάθαρος στόχος στην τακτοποίηση, η διαδικασία αλλάζει εντελώς. Από υποχρέωση και αγγαρεία, γίνεται γέφυρα για μια καλύτερη ζωή».
Ποια είναι η μεγαλύτερη παρεξήγηση γύρω από τη μέθοδό σας;
Ότι κάποιοι τη συγχέουν με τη μείωση των κεκτημένων ή με τον μινιμαλισμό. Είναι αλήθεια ότι, ως αποτέλεσμα, τα πράγματα στο σπίτι μπορεί να λιγοστέψουν, αλλά αυτό που έχει σημασία για μένα δεν είναι να κατέχει κανείς όσο το δυνατόν λιγότερα. Η μέθοδος KonMari δεν επικεντρώνεται στο τι θα απορρίψουμε, αλλά στο τι θα κρατήσουμε. Να είναι πράγματα που πραγματικά μας προσφέρουν χαρά και αξίζει να ζούμε περιτριγυρισμένοι από αυτά. Για ορισμένους ανθρώπους, ο αριθμός των αντικειμένων τους μπορεί να μη μειωθεί σημαντικά. Αν κάτι σας δίνει χαρά, ακόμη κι αν έχετε πολλά πράγματα, ενθαρρύνεστε να το κρατήσετε και να το φροντίζετε. Το να περιβάλλεστε μόνο από πράγματα που έχουν αξία για εσάς και σας προσφέρουν ένα αίσθημα πληρότητας, αυτό είναι το είδος ζωής που επιδιώκω και η ουσία της μεθόδου KonMari.
Τελικά, η τάξη είναι στόχος ή εργαλείο;
Είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία ανακαλύπτεις τι σου προσφέρει χαρά και τι είδους ζωή θέλεις να ζήσεις. Ένα μέσο που σου επιτρέπει να αφιερώσεις τον χρόνο και την ενέργειά σου σε ό,τι πραγματικά σε γεμίζει. Πολλοί άνθρωποι που έχουν εφαρμόσει τη μέθοδο KonMari λένε: «Ανακάλυψα τι αγαπώ πραγματικά και τι θέλω να κάνω» ή «Μαθαίνοντας να επιλέγω ό,τι μου δίνει χαρά, η ζωή μου άλλαξε». Πιστεύω ότι ο πραγματικός στόχος είναι η ζωή που σε γεμίζει χαρά και μπορείς να την ανακαλύψεις μέσα από την τακτοποίηση. Ωστόσο, για μένα προσωπικά, η ίδια η πράξη της τακτοποίησης αποτελεί πηγή χαράς. Με αυτή την έννοια, θα έλεγα ότι για μένα η τακτοποίηση είναι ταυτόχρονα και σκοπός και μέσο.
Το βιβλίο Σπίτι γεμάτο χαρά της Μαρί Κόντο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος, σε μετάφραση Γεωργίας Οικονομοπούλου.
