Τόσο για ξενομερίτες, όσο και για ντόπιους, Θεσσαλονίκη σημαίνει καλό φαγητό, έντονη φοιτητική ζωή, βόλτες στη λεωφόρο Νίκης και στη Νέα Παραλία, ηλιοβασίλεμα από το Πυροβολείο στα Κάστρα, ψαράκι στην Αρετσού, Φεστιβάλ Κινηματογράφου και άσπονδη κόντρα Τούμπας και Χαριλάου. Για όλους αυτούς, το σύνορο της πόλης είναι ο Βαρδάρης, η πλατεία Δημοκρατίας. Πέρα από την πλατεία, στα δυτικά, σπάνια στρέφονται τα βλέμματα, εκτός κι αν πρόκειται για ειδήσεις του αστυνομικού δελτίου, στίχους του ΛΕΞ και του Τζαμάλ, αναφορές του σταντ-απ κωμικού Θανάση Σαμαρά και αναφορές για την πολύχρονη υποβάθμισή τους – κρατήστε την πληροφορία πως η χάραξη της βασικής γραμμής του μετρό της Θεσσαλονίκης κατασκευάστηκε με γνώμονα κυρίως τους κατοίκους των ανατολικών περιοχών.
Από την περίοδο της πανδημίας μέχρι τον περασμένο Νοέμβριο, ο 43χρονος φωτογράφος Νίκος Πρίπορας από τις Συκιές Θεσσαλονίκης -μιας περιοχής που οι μεν Ανατολικοί τη θεωρούν κομμάτι των δυτικών συνοικιών και οι δε Δυτικοί προέκταση του κέντρου της Θεσσαλονίκης- ξεκίνησε να περπατάει πολύ στο «αόρατο» κομμάτι της Θεσσαλονίκης και να φωτογραφίζει σημεία και γωνιές του.
«Ξεκίνησε κάπως τυχαία. Πάντα υπήρχε κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Φωτογραφίζω γάμους στη Δυτική Θεσσαλονίκη, οπότε είχα συχνή επαφή με τον κόσμο και τις περιοχές εκεί. Κάπου εκεί, μέσα στον κορονοϊό, μην έχοντας και πολλά άλλα να κάνω, ήταν μια διέξοδος για μένα να βγαίνω για περπάτημα με τη φωτογραφική μηχανή και σιγά σιγά να αρχίσω να φωτογραφίζω. Μέσα από αυτή τη διαδικασία άρχισα να σκέφτομαι ότι η περιοχή, δεν έχει φωτογραφηθεί. Ό,τι φωτογραφίες μπορεί να βρει κάποιος είναι από περασμένες δεκαετίες. Για άλλες περιοχές, έχουν γίνει δουλειές, αλλά για τη Δυτική Θεσσαλονίκη, δεν έχει ασχοληθεί ουσιαστικά κανείς», αναφέρει.
Καρπός αυτής της περιπλάνησης είναι η έκδοση «West Side Story», η οποία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις της Φωτογραφικής Λέσχης του Ντεπώ (εκδ. Depot Kolektiv), σε επιμέλεια του Ηρακλή Παπαϊωάννου.
Ένα αρχείο για τα Δυτικά
Αμπελόκηποι, Δενδροπόταμος, Διαβατά, Ευκαρπία, Εύοσμος, Κορδελιό, Μενεμένη, Νεάπολη, Πολίχνη, Σταυρούπολη, Συκιές, Σφαγεία, Ωραιόκαστρο απαρτίζουν χονδρικά τη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης. Σε αυτές τις συνοικίες περιπλανήθηκε ο Πρίπορας, τραβώντας με τη μηχανή του πάνω από εξακόσιες εικόνες. «Μέσα περιλαμβάνονται τα πάντα: από μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας που συνήθως προσπερνάμε, μέχρι σημεία με ιστορικό ενδιαφέρον που δεν είναι ευρέως γνωστά. Ο στόχος ήταν ξεκάθαρος: να γίνει κάτι που δεν έχει ξαναγίνει και, αν γίνεται, να αφήσει ένα αποτύπωμα για το μέλλον. Δεν με ενδιέφερε τόσο το καλλιτεχνικό κομμάτι, όσο το να λειτουργήσει ως αρχείο», μοιράζεται ο φωτογράφος.
Από τις πρώτες συνοικίες που του τράβηξαν την προσοχή ήταν ο Άνω Εύοσμος, προέκταση της αρχικής συνοικίας βόρεια της Περιφερειακής Οδού. Μέχρι πριν το 2010, οι μόνοι λόγοι για να μεταβεί κάποιος στην βόρεια προέκταση του Ευόσμου ήταν για δουλειά στις μικρές βιομηχανίες ή για τα παιδιά του, καθώς πολλές αθλητικές ακαδημίες έχουν την έδρα τους εκτός του αστικού ιστού, αλλά και για τα κοιμητήρια του Ευόσμου. Η υψηλή πληθυσμιακή συγκέντρωση και ο κορεσμός της πόλης από πολυκατοικίες προκάλεσε την επέκταση βόρεια της Οδού.
Νέα κτίρια ξεπηδούσαν σαν μανιτάρια, προσελκύοντας σταδιακά και νέους κατοίκους, κυρίως οικογένειες, οι οποίοι άδραξαν την ευκαιρία από τις χαμηλές τιμές πώλησης και ενοικίασης, καθώς δεν έβρισκαν προσιτά ενοίκια και διαθέσιμους χώρους σε λοιπές περιοχές της Θεσσαλονίκης, συμπεριλαμβανομένου και του Ευόσμου. Εκεί μπορεί να συναντήσει κανείς μέχρι και άλογα, τα οποία βόσκουν διάσπαρτα στα ανεκμετάλλευτα οικόπεδα.
«Στην αρχή κινήθηκα περισσότερο στον Άνω Εύοσμο. Ήταν πιο εύκολο για μένα, μέχρι να μπω στο κλίμα, γιατί ήταν πιο ανοιχτό το πεδίο και ίσως πιο “φωτογραφικά” ενδιαφέρον. Σιγά σιγά όμως μπήκα και μέσα στις γειτονιές. Κινήθηκα σε πολύ μεγάλη έκταση – από Βαρδάρη μέχρι Δερβένι και Σίνδο.
Εκεί τα πράγματα είναι πιο δύσκολα: και γιατί το περιβάλλον μοιάζει πολύ με κάθε ελληνική πόλη, και γιατί οι συνθήκες δεν είναι πάντα εύκολες για φωτογράφιση. Περισσότερο με ενδιέφεραν μικρά σημεία, γωνιές».
Ιστορικά σημεία από τις αρχές του 20ου αιώνα
Τετοιες γωνίες περιλαμβάνουν το ομοίωμα της Αγίας Σοφίας στην κορυφή μιας πολυκατοικίας στα σύνορα Ευόσμου και Μενεμένης, την σκουριασμένη πεζογέφυρα των γραμμών του ΟΣΕ στους Αμπελόκηπους που ταλαντεύεται με το παραμικρό κούνημα και τον ανδριάντα του Γεώργιου Σαϊνοβιτς Ιβανόφ στο τρίγωνο των οδών Αγ. Νέστορος, Αγ. Δημητρίου και Μίκη Θεοδωράκη (πρώην Λαγκαδά). Ελάχιστοι στέκονται να διαβάσουν τη συμβολή του Πολωνού σαμποτέρ στον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων από τη γερμανική Κατοχή, καθώς είναι ένα σημείο που προσπερνάται εύκολα. Το γκρίζο των τσιμεντένιων οικοδομών και των «δωδεκαόροφων» εργατικών κατοικιών, δύο κτιριακές κατασκευές που συμβολίζουν την είσοδο στη δυτική πλευρά της πόλης, σπάει αναπάντεχα με τις νέες παιδικές χαρές και τις μπουγάδες των νοικοκυρών της Ξηροκρήνης, οι οποίες, ακόμη και σήμερα, απλώνουν τις κουβέρτες στα σύρματα των διπλανών οικοπέδων.
«Δεν προσπάθησα ούτε να ωραιοποίησω την περιοχή, ούτε να παρουσιάσω πως είναι χειρότερα απ’ όσο νομίζουμε. Είναι αυτό που είναι. Έχει και όμορφα στοιχεία και άσχημα, αλλά και πολύ σημαντικά ιστορικά σημεία που δεν γνωρίζει ο κόσμος. Για παράδειγμα, από τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό έφυγαν Εβραίοι για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στον Δενδροπόταμο υπάρχει ινδικό νεκροταφείο από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή η οδός Αεροδρομίου στο Ωραιόκαστρο ήταν όντως κάποτε ένα πολεμικό αεροδρόμιο. Υπάρχουν πολλά τέτοια σημεία, τα οποία παραμένουν άγνωστα και αχαρτογράφητα», καταλήγει.
