Όταν βλέπουμε κάποιον να ξεκουράζεται, σκεφτόμαστε αμέσως ότι είναι τεμπέλης, οκνηρός και αντιπαραγωγικός. Και όμως, η νευροεπιστήμη έχει εντελώς διαφορετική γνώμη: όταν επιλέγουμε την απραξία, το μυαλό μας συνεχίζει να δουλεύει, και μάλιστα για το καλό μας. Νέες έρευνες δείχνουν ότι όσο περισσότερο βάζουμε τον εγκέφαλό μας σε κατάσταση ανάπαυσης, τόσο πιο ευφυείς, συγκεντρωμένοι και παραγωγικοί είμαστε στις δουλειές μας. Αυτό ακριβώς έρχεται να τεκμηριώσει ο νευροεπιστήμονας Τζόζεφ Τζεμπέλι με το νέο του βιβλίο Ο εγκέφαλος σε ανάπαυση. Πώς δουλεύει το μυαλό όταν δεν κάνουμε τίποτα, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τραυλός. Στην αποκλειστική συνέντευξη που μας παραχώρησε, ο Βρετανός επιστήμονας μας προτείνει να αποτινάξουμε την ενοχή της αδράνειας και να καλωσορίσουμε τακτικές όπως ο μεσημεριανός ύπνος, τα συχνά διαλείμματα και η επαφή με τη φύση.
Διάβασα το βιβλίο σας το καλοκαίρι, στο ξεκίνημα των διακοπών μου, και ομολογώ ότι με βοήθησε πολύ τις πρώτες μέρες να χαλαρώσω. Επιστρέφοντας στους εργασιακούς ρυθμούς μου, όμως, επανήλθα αυτόματα στην προηγούμενη κατάσταση. Γιατί είναι τόσο δύσκολο να μην κάνουμε απολύτως τίποτα;
Ο βασικός λόγος είναι ότι η κατανόησή μας για το τι σημαίνει «δεν κάνω τίποτα» και για το τι σημαίνει ξεκούραση είναι εντελώς αντεστραμμένη. Εξακολουθούμε να θεωρούμε την ξεκούραση και την αδράνεια ως μια μορφή πολυτέλειας, κάτι το ανεύθυνο, ακόμη και κάτι το ανήθικο. Υπάρχουν δύο αιτίες πίσω απ’ αυτό. Η πρώτη είναι πολιτισμική. Εδώ και εκατοντάδες χρόνια έχουμε διδαχθεί ότι η ξεκούραση είναι το αντίθετο της εργασίας και όχι κάτι που τη συμπληρώνει. Σε μεγάλο βαθμό λοιπόν, ευθύνεται ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός. Η κυριότερη αιτία, όμως, είναι το ότι δεν έχουμε κατανοήσει τη νευροεπιστήμη της ξεκούρασης. Τα τελευταία χρόνια έχουμε αρχίσει να αντιλαμβανόμαστε ότι στον εγκέφαλο υπάρχει ένα «δίκτυο ανάπαυσης», το λεγόμενο «προεπιλεγμένο δίκτυο» (default network), το οποίο ενεργοποιείται όταν (νομίζουμε ότι) δεν κάνουμε τίποτα. Αυτό το δίκτυο είναι υπεύθυνο για πολλές από τις πιο κρίσιμες γνωστικές μας ικανότητες. Ένας τεράστιος αριθμός ερευνών δείχνει πλέον ότι, είτε είσαι γιατρός, είτε φοιτητής, είτε μηχανικός, είτε οτιδήποτε, θα αποδώσεις πολύ καλύτερα αν έχεις προηγουμένως ξεκουραστεί, ακριβώς επειδή ενεργοποιείται αυτό το προεπιλεγμένο δίκτυο του εγκεφάλου.
«Εδώ και εκατοντάδες χρόνια έχουμε διδαχθεί ότι η ξεκούραση είναι το αντίθετο της εργασίας και όχι κάτι που τη συμπληρώνει».
Μπορείτε να μας περιγράψετε τον τρόπο λειτουργίας αυτού του δικτύου;
Ουσιαστικά εκτείνεται σε τέσσερις βασικές περιοχές του εγκεφάλου. Το πραγματικά ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι, όταν ενεργοποιείται μία από τις περιοχές του, συχνά ενεργοποιούνται ταυτόχρονα και οι υπόλοιπες· είναι «όλα ή τίποτα» δηλαδή. Το δίκτυο αυτό λειτουργεί σε ανταγωνισμό με ένα άλλο εγκεφαλικό δίκτυο, που ονομάζεται εκτελεστικό, κι είναι ουσιαστικά το «δίκτυο της δουλειάς». Περνάμε τόσο πολύ χρόνο δουλεύοντας μέσω του εκτελεστικού μας δικτύου, ώστε το προεπιλεγμένο δίκτυο παραμένει σε μεγάλο βαθμό σιωπηλό. Και όμως, το προεπιλεγμένο δίκτυο καταλαμβάνει περίπου το 20% του εγκεφάλου. Το εκτελεστικό δίκτυο, αντίθετα, καταλαμβάνει μόλις το 5%. Γι’ αυτό λέω ότι είναι τόσο σημαντικό να ξεκουράζεται ο εγκέφαλός μας: υπάρχει ένα τεράστιο δίκτυο, υπεύθυνο για πολλές από τις γνωστικές μας δεξιότητες, το οποίο δεν ενεργοποιούμε επαρκώς όταν δεν ξεκουραζόμαστε. Το προεπιλεγμένο δίκτυο ανακαλύφθηκε το 2001, αλλά χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να αρχίσουν οι νευροεπιστήμονες να αντιλαμβάνονται πραγματικά τη σημασία του. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό το δίκτυο συμβάλλει στη βελτίωση λειτουργιών όπως η δημιουργικότητα και η επίλυση προβλημάτων, η μνήμη αλλά και η ικανότητά μας να προβλέπουμε το μέλλον. Επιπλέον, φαίνεται ότι μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης νευρολογικών παθήσεων, όπως η άνοια και η κατάθλιψη. Μου αρέσει να λέω ότι είναι ίσως το πιο σημαντικό μέρος του εγκεφάλου σας, για το οποίο πιθανότατα δεν έχετε ακούσει ποτέ.
Στο βιβλίο σας αναφέρετε πολλά εντυπωσιακά επιστημονικά ευρήματα, αλλά αυτά για τον μεσημεριανό ύπνο είναι πραγματικά απίθανα.
Πράγματι. Υπάρχει η πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη της εξαιρετικής ερευνήτριας Βικτόρια Γκάρφιλντ, η οποία διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που κοιμούνται περίπου 30 λεπτά κάθε μεσημέρι έχουν κυριολεκτικά μεγαλύτερους εγκεφάλους από εκείνους που δεν κοιμούνται. Η διαφορά είναι πραγματικά μεγάλη: περίπου 15 κυβικά εκατοστά, όσο περίπου ένα μικρό δαμάσκηνο. Όταν το αναφέρω αυτό στους ανθρώπους, τους προτείνω να σκεφτούν τα εκατομμύρια νευρώνων που χωρούν μέσα σε αυτόν τον τεράστιο χώρο. Η ίδια μελέτη έδειξε επίσης ότι ο καθημερινός μεσημεριανός υπνάκος μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική γήρανση έως και κατά έξι χρόνια. Το γεγονός ότι μόλις 30 λεπτά ύπνου μέσα στη μέρα, δηλαδή μια σχετικά μικρή περίοδος ανάπαυσης για τον εγκέφαλο, μπορούν να έχουν τόσο βαθιά και εκτεταμένη επίδραση, είναι κάτι εκπληκτικό.
Στην Ελλάδα έχουμε το παράδειγμα ενός πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος ήταν γνωστό ότι δεν παρέλειπε ποτέ τον μεσημεριανό του ύπνο, ακόμα κι όταν αντιμετώπιζε εθνικές κρίσεις.
Έπαιρνε καλές αποφάσεις αυτός ο πολιτικός;
Αυτό θα το αφήσω να το κρίνουν οι άλλοι. Η αλήθεια είναι ότι έζησε σχεδόν 100 χρόνια και, από όσο ξέρουμε, το μυαλό του δούλευε καλά έως το τέλος. Τι άλλο σας εξέπληξε ερευνώντας την επιστήμη της ξεκούρασης;
Με εξέπληξε πολύ η επίδραση που έχουν οι πράσινοι χώροι στη λειτουργία του εγκεφάλου. Υπάρχει πλέον μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα που δείχνει ότι μόλις βρεθείς σε έναν χώρο με πράσινο, τα εγκεφαλικά σου κύματα μετατοπίζονται από τα πολύ έντονα και αγχώδη βήτα κύματα σε πολύ πιο ήρεμα άλφα κύματα, ακόμη και σε θήτα κύματα, τα οποία συνδέονται με τον διαλογισμό. Αυτό συμβαίνει γιατί η φύση είναι γεμάτη από αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «ήπιες γοητεύσεις», πράγματα που τραβούν την προσοχή μας μ’ έναν αβίαστο τρόπο. Το θρόισμα των φύλλων ή οι απαλοί κυματισμοί της θάλασσας μας ξεκουράζουν και μας δημιουργούν μια αίσθηση ανάπαυσης. Στους αντίποδες βρίσκονται οι «έντονες γοητεύσεις», όπως τα smartphones, οι υπολογιστές, τα πιεστικά αφεντικά και οι ασφυκτικές προθεσμίες. Όλα αυτά ουσιαστικά εξαντλούν τους πόρους της προσοχής μας και οδηγούν σε γνωστική κόπωση. Πολύ ενδιαφέρουσα βρήκα επίσης την επίδραση της περιπλάνησης του νου, καθώς το 25 έως και το 50% της ημέρας μας το περνάμε ονειροπολώντας. Πλέον γνωρίζουμε ότι η περιπλάνηση του νου είναι ένας πολύ ισχυρός ενεργοποιητής του προεπιλεγμένου δικτύου. Όταν βρίσκεστε στο γραφείο σας και απλώς κοιτάζετε έξω από το παράθυρο τα δέντρα για πέντε ή δέκα λεπτά, ενεργοποιείτε σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία ανάπαυσης του εγκεφάλου. Και όμως, συχνά νιώθουμε άσχημα γι’ αυτό, γιατί νομίζουμε ότι τεμπελιάζουμε. Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλός μας το κάνει ακριβώς επειδή χρειάζεται αυτόν τον χρόνο για να ανανεώσει τις γνωστικές του ικανότητες.
Καθώς διάβαζα το βιβλίο σας, σκεφτόμουν συνέχεια αυτό ακριβώς: την ενοχή. Οι περισσότεροι από εμάς νιώθουμε ενοχές όταν δεν είμαστε δραστήριοι, όταν δεν δουλεύουμε. Πώς θα μπορούσαμε να απελευθερωθούμε;
Είναι ένα ιδιαίτερο είδος ενοχής, αρκετά ύπουλο θα έλεγα, το οποίο αποκαλείται «ενοχή παραγωγικότητας» και προκύπτει από την ταύτιση της αξίας της ύπαρξής μας ως ανθρώπων με την οικονομική μας απόδοση. Είναι κι αυτό ένα προϊόν του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού ή, αν πάμε ακόμα πιο πίσω, του προτεσταντισμού. Το πρόβλημα είναι ότι η «ενοχή παραγωγικότητας» συχνά μετατρέπεται σε αυτό που ονομάζουμε «γενικευμένη ενοχή», ένα είδος ενοχής που δεν διακόπτεται, γιατί ριζώνει μέσα στους ανθρώπους η συντριπτική αίσθηση ότι «δεν κάνουν αρκετά». Για να την ξεπεράσουμε, θα πρέπει να ασπαστούμε την ιδέα που λέει ότι η γνώση είναι δύναμη. Όσο περισσότερο διαβάζει κανείς για το προεπιλεγμένο δίκτυο, τόσο περισσότερο υποχωρεί η ενοχή.
Φαντάζομαι ότι θα έχει ταλαιπωρήσει κι εσάς.
Φυσικά. Πριν αρχίσω να εμβαθύνω στο προεπιλεγμένο δίκτυο, ένιωθα πολλές ενοχές όταν ξεκουραζόμουν. Τώρα όμως δεν νιώθω πια έτσι, γιατί γνωρίζω τα γνωστικά οφέλη που κομίζει η ανάπαυση. Όταν επιστρέφω στο γραφείο μου, είμαι πολύ πιο παραγωγικός. Όπως γράφω και στο βιβλίο, παλαιότερα δούλευα μέχρις εξαντλήσεως, ακόμα και 12 ώρες την ημέρα, γιατί είχα αυτή την παλιομοδίτικη νοοτροπία που λέει ότι η ξεκούραση είναι πολυτέλεια, ότι δεν επιτρέπεται. Σκεφτόμουν ότι απλώς έπρεπε να δουλέψω περισσότερο από τους άλλους. Τώρα όμως εργάζομαι περίπου τέσσερις έως έξι ώρες την ημέρα. Θέτω έναν συγκεκριμένο στόχο και τον ολοκληρώνω. Στη συνέχεια «σπάω» τη μέρα μου με πολλά διαλείμματα: αφιερώνω χρόνο στο να χαζεύω έξω από το παράθυρο, να κάνω έναν σύντομο ύπνο περίπου 30 λεπτών. Αυτό είχε πολύ θετική επίδραση στη δουλειά μου. Είμαι πολύ πιο παραγωγικός έτσι. Έχει βελτιωθεί η ενέργειά μου, κοιμάμαι καλύτερα και γενικά αισθάνομαι πολύ καλύτερα. Πριν είχα αυτή την αντίληψη, που την έχουν πολλοί άνθρωποι, ότι πρέπει να συνεχίζεις τη δουλειά, ακόμα κι όταν δεν καταφέρνεις πολλά. Υπάρχει επίσης και η έννοια της πλασματικής παρουσίας στη δουλειά: άνθρωποι που βρίσκονται στη δουλειά χωρίς να κάνουν πραγματικά κάτι ουσιαστικό, απλώς για να φαίνεται ότι είναι παρόντες.
Ωστόσο, μπορεί εσείς κι εγώ να έχουμε τη δυνατότητα να δουλεύουμε τέσσερις ή έξι ώρες την ημέρα, αλλά πολλοί άνθρωποι είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται πολύ περισσότερες ώρες. Μήπως τελικά η ξεκούραση είναι μια πολυτέλεια που μόνο οι πλούσιοι μπορούν να απολαμβάνουν;
Το πρώτο που μπορούμε να πούμε είναι ότι οι πολλές ώρες εργασίας είναι πραγματικά επικίνδυνες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέφερε πρόσφατα ότι οι υπερβολικές ώρες εργασίας αποτελούν τον πιο θανατηφόρο παράγοντα κινδύνου στη δουλειά. Αν δει κανείς τα δεδομένα, όλα φαίνεται να κινούνται προς τη λάθος κατεύθυνση. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η υπερκόπωση προκαλεί πλέον 745.000 θανάτους τον χρόνο, μια αύξηση της τάξης του 29% σε σχέση με το 2000. Τρεις στους πέντε εργαζομένους δηλώνουν σήμερα έλλειψη ενδιαφέροντος, κινήτρου και ενέργειας, κάτι που αντιστοιχεί σε αύξηση 38% από το 2019. Παρόλο που οι συνθήκες εργασίας είναι σε πολλές περιπτώσεις καλύτερες απ’ ό,τι στο παρελθόν, βιώνουμε μια δραστική οπισθοδρόμηση όσον αφορά την επαγγελματική εξουθένωση και την υπερβολική εργασία. Όταν εξετάζει κανείς τα στοιχεία, διαπιστώνει ότι η περισσότερη ξεκούραση δεν έρχεται σε σύγκρουση με τον καπιταλισμό ή με την κερδοφορία. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι, όταν οι άνθρωποι εργάζονται υπερβολικά πολλές ώρες, τα οικονομικά αποτελέσματα των επιχειρήσεων υποχωρούν. Επίσης, οι πολλές ώρες εργασίας μπορούν κυριολεκτικά να σε οδηγήσουν στον θάνατο. Στην Ιαπωνία υπάρχει μάλιστα ειδική λέξη για τον «θάνατο από υπερβολική εργασία»: τον αποκαλούν karoshi. Υπάρχουν επίσης πολλές ψυχολογικές επιπτώσεις. Μερικές πολύ ενδιαφέρουσες μελέτες από τη Σουηδία δείχνουν ότι, όταν παγιωθούν οι επιπτώσεις της υπερκόπωσης, ο εγκέφαλος χρειάζεται περίπου τρία χρόνια για να ανακάμψει. Όλα τα δεδομένα δείχνουν ότι ένα πιο ξεκούραστο εργατικό δυναμικό είναι καλύτερο για τα οικονομικά αποτελέσματα μιας επιχείρησης. Είναι καλύτερο και για τις επιδόσεις της συνολικά, γιατί θα διαθέτει εργαζομένους πιο ευφυείς, πιο στοχαστικούς, πιο δημιουργικούς και με μεγαλύτερη διορατικότητα, αντί για ανθρώπους που δουλεύουν μέχρι θανάτου. Η ξεκούραση όχι μόνο δεν είναι ασύμβατη με την παραγωγικότητα ή την κερδοφορία, αλλά είναι απολύτως απαραίτητη.
Ελπίζω το μήνυμά σας να φτάσει σε όσους βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας.
Ναι, κι εγώ το ελπίζω.
Τι άλλο μάς προτείνετε πρακτικά, εκτός από τον μεσημεριανό ύπνο, την επαφή με τη φύση και τις μεγάλες και συχνές διακοπές; Και τι από όλα αυτά θεωρείτε το πιο ουσιαστικό;
Ένα από τα πιο ουσιαστικά πράγματα είναι τα περισσότερα διαλείμματα μέσα στη μέρα. Προσωπικά, κάθε ώρα κάνω τουλάχιστον ένα διάλειμμα δέκα λεπτών. Χρησιμοποιώ επίσης την τεχνική Pomodoro, δηλαδή πέντε λεπτά διάλειμμα κάθε 25 λεπτά εργασίας. Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος είναι σημαντικό πραγματικά να μην κάνεις τίποτα, όχι να πας να κάνεις μια άλλη απαιτητική δραστηριότητα ή να σκρολάρεις στο κινητό σου, αλλά να βγεις μια βόλτα στο πάρκο, να κοιτάξεις έξω από το παράθυρο. Να κάνεις πράγματα που είναι πραγματικά ξεκούραστα για τον εγκέφαλο. Από εκεί και πέρα, υπάρχει μια ολόκληρη φιλοσοφία ξεκούρασης και «μη δράσης». Έχω ένα κεφάλαιο στο βιβλίο γι’ αυτό που οι Ολλανδοί ονομάζουν niksen, δηλαδή το να μην κάνεις τίποτα. Να μπορείς να λες στον εαυτό σου: «Εντάξει, δουλεύω, αλλά τώρα θα πάω να καθίσω στον καναπέ για δέκα λεπτά με ένα φλιτζάνι τσάι και απλώς θα κοιτάζω έξω από το παράθυρο, χωρίς να νιώθω ενοχές». Τα επιμέρους εργαλεία και οι τεχνικές για να ενεργοποιεί κανείς το προεπιλεγμένο δίκτυο μέσω της ξεκούρασης είναι πολύ σημαντικά, γιατί το καθένα μπορεί να συμβάλει με διαφορετικό τρόπο. Ίσως, όμως, ακόμη πιο σημαντικό από αυτό είναι να αλλάξουμε τη νοοτροπία μας και να κατανοήσουμε ότι η ξεκούραση είναι στην πραγματικότητα αυτό που τροφοδοτεί όλες τις γνωστικές μας ικανότητες και ότι χρειαζόμαστε πολύ περισσότερη ξεκούραση απ’ όση έχουμε σήμερα.
Να κλείσουμε τη συζήτηση με το μότο σας;
Το μυστικό της παραγωγικότητας δεν είναι η περισσότερη δουλειά, αλλά η ανάπαυση.
Καλή σας ξεκούραση, λοιπόν!
Επίσης!
Το βιβλίο Ο εγκέφαλος σε ανάπαυση. Πώς δουλεύει το μυαλό όταν δεν κάνουμε τίποτα μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τραυλός, σε μετάφραση Άννας Μελανοφθαλμίδου.
Μολύβι, χαρτί, κηπουρική
Τι μπορούμε να κάνουμε για να λειτουργεί καλύτερα το μυαλό μας και πώς το «friction-maxxing» μπορεί να διατηρήσει ζωντανά τα εγκεφαλικά μας κύτταρα.
Του Παναγιώτη Κούστα
Ανεξαρτήτως τού τι δουλειά κάνουμε, σε όλους μας έχει έρθει κάποια στιγμή που νιώθουμε το μυαλό μας «ζελέ», να αρνείται να συνεργαστεί, να μην μπορεί να λειτουργήσει. Ενδεχομένως να υπάρχουν βράδια στο σπίτι, έπειτα από μια κουραστική μέρα στο γραφείο, που να πηγαίνουμε από το σαλόνι στην κουζίνα και να ξεχνάμε για τι πήγαμε. Ή που να πιάνουμε το κινητό μας στα χέρια για να τσεκάρουμε την πρόγνωση του καιρού και, αντί αυτού, να μπαίνουμε, από συνήθεια, στο Instagram, να χαζεύουμε για λίγο και μετά να το κλειδώνουμε «γιατί φτάνει πια με το κινητό», χωρίς να έχουμε τσεκάρει αν αύριο θα βρέξει ή όχι. Στο γραφείο, πιθανώς να κοιτάμε την οθόνη του υπολογιστή μας και να διαβάζουμε την ίδια παράγραφο αμέτρητες φορές, χωρίς να καταλαβαίνουμε το νόημά της, μέχρι να εξομολογηθούμε στον διπλανό μας: «Καλά, δεν λειτουργώ σήμερα» ή «Είμαι σαν μεθυσμένο κουνούπι, χρειάζομαι ξεκούραση».
Η ξεκούραση, όπως πολύ εύστοχα επιχειρηματολογεί ο Τζόζεφ Τζεμπέλι στη συνέντευξη στον Μανώλη Ανδριωτάκη, φαίνεται να αποτελεί το κλειδί για να κάνουμε τον εγκέφαλό μας να αρχίσει να παίρνει ξανά στροφές. Υπάρχουν, όμως, και άλλοι τρόποι για να λειτουργεί καλύτερα το μυαλό μας. Όσον αφορά την «αντιστροφή» των αρνητικών συνεπειών του «εθισμού» μας στην τεχνολογία, που μας τα δίνει όλα στο πιάτο –ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η μείωση του χρόνου κατά τον οποίο μπορεί κάποιος να συγκεντρωθεί σε κάτι λόγω των ειδοποιήσεων στο κινητό, η εξασθένηση της ικανότητας κριτικής σκέψης από την υπερβολική χρήση του ChatGPT και η κακή αίσθηση προσανατολισμού από την εξάρτηση από το GPS–, μπορούμε να δοκιμάσουμε το «friction-maxxing», δηλαδή τη δημιουργία «αναλογικών μικροδυσκολιών» στην καθημερινότητά μας.
Στο γραφείο, κοιτάμε την οθόνη του υπολογιστή μας και διαβάζουμε την ίδια παράγραφο αμέτρητες φορές, χωρίς να καταλαβαίνουμε το νόημά της, μέχρι να εξομολογηθούμε στον διπλανό μας: «Καλά, δεν λειτουργώ σήμερα».
Αυτές μπορεί να συνιστούν από το να χρησιμοποιήσουμε μολύβι και χαρτί για να κάνουμε τη διαίρεση στον λογαριασμό ενός εστιατορίου στο οποίο έχουμε βγει με μια μεγάλη παρέα, έως το να συμβουλευτούμε τη στήλη μουσικής ενός περιοδικού για να αποφασίσουμε ποιο καινούργιο τραγούδι ή δίσκο θα βάλουμε να παίξει στο Spotify, αντί να αφήσουμε τον αλγόριθμο να αποφασίσει πριν από εμάς για μας. Παρότι δεν συνιστά πανάκεια το «friction-maxxing» ούτε κάποια μαγική λύση που ταιριάζει σε όλους τους ανθρώπους, το να ελαττώνουμε στρατηγικά την εξάρτησή μας από την τεχνολογία, σύμφωνα με ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο BBC.com, δύναται να «κρατήσει τα εγκεφαλικά μας κύτταρα ζωντανά».
Τι άλλο, όμως, βοηθάει πέρα από τα «προκάτ παραστρατήματα» από τις ευκολίες της τεχνολογίας; Να συμπληρώνουμε παζλ, να λύνουμε σουντόκου, να διαβάζουμε βιβλία, να αποκτάμε καινούργιες δεξιότητες, ξεκινώντας, π.χ., ένα χόμπι όπως η κηπουρική. Υπάρχει και κάτι άλλο το οποίο εμπειρικά εγώ ο ίδιος έχω διαπιστώσει ότι λειτουργεί όταν το μυαλό μου αρνείται να συνεργαστεί, ακόμα και μετά από ένα χαλαρωτικό ντους αποσυμπίεσης ή μια κασετίνα με πραλίνες σε σχήμα κοχυλιού. Θα ήθελα να το μοιραστώ μαζί σας: Βάζω ακουστικά και πατάω play στο Fuck U των Archive, κάτι που με βάζει μεμιάς σε mood «killer» κάθε δουλειάς που πρέπει να φέρω εις πέρας. Δοκιμάστε το και με άλλα τραγούδια που μπορεί να προκαλούν σε εσάς «καλό θυμό» για κάτι, π.χ. με το Nobody’s wife της Ανούκ.
