Θυμάστε τότε που τις επικοινωνίες μας μονοπωλούσαν τα SMS; Εκείνα τα περιορισμένων χαρακτήρων μηνύματα που άλλοτε έφταναν στον προορισμό τους και άλλοτε χάνονταν, αφήνοντας πίσω τους ένα μεγάλο ερωτηματικό και πολλές παρεξηγήσεις; Μοιάζει αρκετά μακρινή εκείνη η εποχή, πριν μπουν στις ζωές μας οι push notifications και μαζί τους η εύχρηστη αυτή εφαρμογή με το λιτό σύμβολο ενός τηλεφώνου σε πράσινο φόντο, που έμελλε να κατακτήσει για τα καλά τις ανθρώπινες ψηφιακές επικοινωνίες.
Πριν καλά-καλά το καταλάβουμε, βρεθήκαμε να ελέγχουμε διαρκώς πότε συνδέθηκε τελευταία φορά ο φίλος ή η φίλη μας, αν είχε γίνει μπλε το σύμβολο που δείχνει ότι το μήνυμά μας διαβάστηκε και να αναλογιζόμαστε ποιο emoji θα περιέγραφε ως αντίδραση καλύτερα τα συναισθήματά μας σε ένα μήνυμα που είχαμε λάβει. Μέσα σε 15 χρόνια, το WhatsApp μπήκε οριστικά στις ζωές μας αλλάζοντας τον τρόπο που συνομιλούμε.
Μέσα από αριθμούς
Τον Φεβρουάριο του 2020 αριθμούσε περισσότερους από δύο δισεκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως. Τον Ιούλιο του 2024, η εφαρμογή έφτασε τα 100 εκατομμύρια χρήστες μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ τον Μάιο του 2025 η Meta ανακοίνωσε ότι το WhatsApp ξεπέρασε τα 3 δισεκατομμύρια μηνιαίους ενεργούς χρήστες παγκοσμίως, σύμφωνα με το TechCrunch.
Όπως αναφέρει μάλιστα το New Yorker σε εκτενές άρθρο του, το WhatsApp διακινεί 100 δισεκατομμύρια μηνύματα τη ημέρα. Η πλατφόρμα έχει περισσότερους από τρία δισεκατομμύρια ενεργούς χρήστες κάθε μήνα – περίπου όσους και το Facebook, περισσότερους από το YouTube και σχεδόν διπλάσιους από το iMessage της Apple. Αν εξαιρέσει κανείς την Κίνα, όπου το WhatsApp είναι απαγορευμένο, η εφαρμογή εξυπηρετεί περίπου τον μισό παγκόσμιο πληθυσμό άνω των δεκατεσσάρων ετών.
Η δημιουργία ενός κολοσσού
Στο ίδιο δημοσίευμα διαβάζουμε πως η εφαρμογή αρχικά ονομαζόταν Status App, έπειτα Smartphone Status και στη συνέχεια iPhone Status. Το 2009 ο Γιαν Κουμ, ένας τριαντατριάχρονος προγραμματιστής υπολογιστών, προσπαθούσε να κεντρίσει το ενδιαφέρον του κοινού για ένα προϊόν που είχε αναπτύξει για το App Store της Apple. Ο στόχος του ήταν απλός: να δημιουργήσει μια εφαρμογή που θα έδειχνε τι έκαναν οι επαφές ενός χρήστη, ώστε αυτός να γνωρίζει πότε και αν θα τους καλέσει ή θα τους στείλει μήνυμα. Στην πράξη, όμως, ελάχιστοι έμπαιναν στη διαδικασία αυτή. Οι λίγες χιλιάδες λήψεις δεν ήταν αρκετές για να την καταστήσουν επιτυχημένη.
Όλα άλλαξαν όταν η Apple ενεργοποίησε τις ειδοποιήσεις push στα iPhone. Η κατάσταση ενός χρήστη γινόταν πλέον γνωστή στους φίλους του με ένα «μπλινγκ». Οι χρήστες άρχισαν να κοινοποιούν τη δραστηριότητά τους και ο Κουμ, σε συνεργασία με τον Ίγκορ Σολομενίγκοφ, προγραμματιστή με έδρα τη Μόσχα, πρόσθεσε μια κομβική λειτουργία: την ανταλλαγή μηνυμάτων. Το 2011 οι χρήστες αυξήθηκαν από 10 σε 100 εκατομμύρια. Την άνοιξη του 2014, με το κοντέρ να έχει φτάσει τα πεντακόσια εκατομμύρια χρήστες, το WhatsApp πωλήθηκε στο Facebook έναντι 19 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το κενό των SMS
Μέχρι τότε, η ηγεμονία των SMS στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν δεδομένη. Οι περιορισμοί, όμως, στην ανταλλαγή μηνυμάτων άφηναν ένα κενό. Στόχος του WhatsApp έγινε να λειτουργεί πιο εύχρηστα από αυτά και με αυτό τον τρόπο να το καλύψει. Σε άρθρο τους, οι Financial Times το έθεσαν ίσως καλύτερα από κάθε άλλον: το WhatsApp «έκανε στα SMS στα κινητά τηλέφωνα ό,τι έκανε το Skype στις διεθνείς κλήσεις από σταθερά τηλέφωνα».
Σταδιακά, η ανταλλαγή μηνυμάτων έγινε διαδραστική. Ένα γκρι «τικ» σήμαινε ότι το μήνυμα στάλθηκε, δύο ότι παραδόθηκε και, όταν γίνονταν μπλε, επιβεβαίωναν ότι διαβάστηκε. Κάτω από το όνομα του χρήστη εμφανιζόταν η τελευταία του σύνδεση, πριν αποφασίσουμε αν ήταν διαθέσιμος και έτοιμος να δεχθεί το μήνυμά μας. Η εφαρμογή ήταν τόσο απλή, ώστε για να αξιοποιήσει κανείς τις δυνατότητές της αρκούσε η ψηφιακή του παρουσία, χωρίς κωδικούς και επιπλέον διαδικασίες. Η επικοινωνία μας έγινε έτσι εύκολη.
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο ακαδημαϊκό περιοδικό New Media & Society (2018), οι χρήστες θεωρούσαν ότι το WhatsApp είναι πιο κατάλληλο περιβάλλον για την έκφραση τόσο θετικών όσο και αρνητικών συναισθημάτων σε σύγκριση με πιο δημόσιες πλατφόρμες, όπως το X ή το Instagram.
Η ευρεία χρησιμότητα
Η χρησιμότητά του δεν περιορίστηκε φυσικά στα προσωπικά μηνύματα. Εταιρείες ομορφιάς στη Βραζιλία το χρησιμοποιούν για πωλήσεις μέσω συνομιλιών. Μπορεί κανείς να κάνει κρατήσεις σε εστιατόρια, ενώ σε χώρες όπως η Ινδία, η Βραζιλία, κ.α. μπορεί να στείλει χρήματα μέσω της εφαρμογής. Σε άλλες, όπως η Κένυα, η Νιγηρία και η Αργεντινή, μπορεί να πραγματοποιήσει ψηφιακές αγορές. Σύμφωνα με το BBC, ωστόσο, πρόσφατα η Ρωσία διέταξε τον αποκλεισμό του WhatsApp, καθώς το Κρεμλίνο συνεχίζει να αυστηροποιεί τους περιορισμούς στις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων.
Και τι γίνεται με την τεχνητή νοημοσύνη; Η εφαρμογή είναι μάλλον η πιο γόνιμη από όλες τις υπόλοιπες που έχει στην ιδιοκτησία της η Meta, για να εφαρμόσει τα σχετικά σχέδια της. Το chatbot της εταιρείας – που εμφανίστηκε ως ένας φωτεινός, πολύχρωμος κύκλος μέσα στις συνομιλίες – έγινε ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται στο WhatsApp περισσότερο από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη εφαρμογή της εταιρείας.
Κάτι που όπως φαίνεται, η εταιρία προσπάθησε να διαφυλάξει. Όπως ανέφερε το BBC, μια τροποποίηση που εφαρμόστηκε στις 15 Ιανουαρίου επέτρεπε την άμεση ενσωμάτωση μόνο του βοηθού Meta AI στην εφαρμογή και όχι άλλων αντίστοιχων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε και χαρακτήρισε το WhatsApp «σημαντικό σημείο εισόδου» για chatbots τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT.
Κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο
Την άνοιξη του 2016 εφαρμόστηκε η κρυπτογράφηση end-to-end, πράγμα που σήμαινε ότι τα μηνύματα και οι κλήσεις μπορούσαν να διαβαστούν μόνο από τους παραλήπτες τους. Σύμφωνα με το New Yorker, λίγους μήνες αργότερα η εφαρμογή ανακοίνωσε ότι οι αριθμοί τηλεφώνου, οι πληροφορίες συσκευής και δεδομένα χρήσης θα ήταν διαθέσιμα στην ευρύτερη «οικογένεια εταιρειών» του Facebook.
Όπως ανέφεραν το Bloomberg και ο Guardian, οι αμερικανικές αρχές έχουν ερευνήσει ισχυρισμούς ότι η Meta μπορεί να διαβάσει κρυπτογραφημένες συνομιλίες χρηστών. Έχει υπάρξει και αγωγή που υποστήριζε ότι η Meta «μπορεί να έχει πρόσβαση σχεδόν στο σύνολο των δήθεν ιδιωτικών επικοινωνιών των χρηστών», με την εταιρεία να αρνείται κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς.
Παράλληλα, η εφαρμογή συνεχίζει να εξελίσσεται κάνοντας την εμπειρία των χρηστών ακόμη πιο ευχάριστη. Πρόσφατα, σύμφωνα με το TechAdvisor, όταν προστίθεται νέο μέλος σε ένα ομαδικό chat, εμφανίζεται επιλογή αποστολής πρόσφατων μηνυμάτων σε αυτό. Οι διαχειριστές ή τα μέλη μπορούν να επιλέξουν να μοιραστούν από 25 έως 100 από τα πιο πρόσφατα μηνύματα. Το ιστορικό δεν αποστέλλεται αυτόματα, αλλά απαιτείται συγκεκριμένη ενέργεια κατά την προσθήκη του νέου μέλους – έτσι αποφεύγονται ακούσιες αποκαλύψεις.
Διαφήμιση και WhatsApp
Σύμφωνα με τους New York Times, τον περασμένο Ιούνιο το WhatsApp ανακοίνωσε επίσης ότι θα ξεκινήσει για πρώτη φορά την προβολή διαφημίσεων εντός της εφαρμογής. Οι διαφημίσεις εμφανίζονται αποκλειστικά στην ενότητα «Updates», την οποία χρησιμοποιούν περίπου 1,5 δισεκατομμύριο άνθρωποι ημερησίως. Η εταιρεία συλλέγει ορισμένα δεδομένα για στοχευμένη διαφήμιση -όπως τοποθεσία και γλώσσα συσκευής – χωρίς να αγγίζει το περιεχόμενο των μηνυμάτων ή τις συνομιλίες.
Όπως διαβάζουμε στο The Verge «η Meta δηλώνει ότι οι διαφημίσεις της έχουν σχεδιαστεί “με γνώμονα την προστασία της ιδιωτικότητας” και δεν θα αντλούν δεδομένα από τα προσωπικά σας μηνύματα, τις κλήσεις και τα status, τα οποία θα παραμένουν κρυπτογραφημένα». Το ίδιο άρθρο αναφέρει πως οι συνιδρυτές του WhatsApp, Γιαν Κουμ και Μπράιαν Άκτον, είχαν όμως καταστήσει σαφή τη στάση τους απέναντι στη διαφήμιση. «Να θυμάστε, όταν εμπλέκεται η διαφήμιση, εσείς, ο χρήστης, είστε το προϊόν», αναγράφει ανάρτηση στο blog του WhatsApp το 2012.
