Είναι απόγευμα Δευτέρας, μετά τις επτά, όταν τους συναντώ στο καμαρίνι της Πάνω Σκηνής του Από Μηχανής Θεάτρου, λίγα λεπτά πριν ξεκινήσει η παράσταση. Οι τέσσερις νεαροί ηθοποιοί, συμφοιτητές οι περισσότεροι, δημιούργησαν μόνοι την παράσταση και μιλούν με πάθος και ειλικρίνεια για το έργο που επέλεξαν να παρουσιάσουν μαζί∙ το «Bull» του Μάικ Μπάρτλετ, ένα κείμενο που παραμένει αιχμηρό και ουσιαστικό ακόμα και περισσότερα από δέκα χρόνια μετά τη συγγραφή του.
Βραβευμένο με το βραβείο Ολίβιε, το «Bull» φωτίζει το εργασιακό αδιέξοδο του 21ου αιώνα σε ένα περιβάλλον όπου η καθημερινή επαγγελματική ζωή μοιάζει με πεδίο μάχης για επιβίωση και κυριαρχία. Σε μια φαινομενικά ακίνδυνη αίθουσα συσκέψεων, τρεις υπάλληλοι παλεύουν να διατηρήσουν τη θέση τους, ενώ η ένταση και οι αθέατες συμμαχίες καθορίζουν την έκβαση του παιχνιδιού εξουσίας.
Ένα ανθρωποφάγο σύστημα
Το έργο σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου (ο οποίος υποδύεται και τον διευθυντή της εταιρείας) εξετάζει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στις πολιτικές που επικρατούν στα γραφεία και τον εκφοβισμό, εξακολουθώντας να σοκάρει με τον ωμό ρεαλισμό του. «Η αγριότητα του καπιταλισμού, τι άλλο; Η ανθρωποφαγία που αυτό το σύστημα γεννά, αναπαράγει και τελικά θρέφει», λέει η Νάντια Κατσούρα («Μπαμπά σ’ αγαπώ», «Σαλό, 120 ημέρες στα Σόδομα»), που ενσαρκώνει την Ίζαμπελ. «Η λογική ότι το άριστο είναι και το πρώτο – αυτό που πρέπει να ανεβαίνει και να θεριεύει. Η έλλειψη συναισθήματος∙ οτιδήποτε μας εμπλέκει συναισθηματικά θεωρείται αδυναμία. Στο τέλος θριαμβεύει μόνο η λογική, με την κακή έννοια της μαθηματικής σκέψης. Το να είναι κανείς ευάλωτος απαγορεύεται. Έτσι, ο ισχυρός και ο δυνατός παίρνει πάντα τα ηνία και τα πρωτεία».
Από την πλευρά του, ο Στρατής Χατζησταματίου («Κάμπινγκ», «Τζόνι Μπλε» «Αντιγόνη του Ούλριχ Ράσε»), που υποδύεται τον Τόνι, σημειώνει ότι η σημερινή αγορά μοιάζει όλο και περισσότερο με όσα περιγράφει το έργο: το εταιρικό μοντέλο του καπιταλισμού και της εργασίας έχει γιγαντωθεί και γενικευτεί, αναδεικνύοντας τις ιδιοτροπίες και τις παθογένειές του. «Η εντατικοποίηση της εργασίας σε αυτό το δυσλειτουργικό περιβάλλον απηχεί και στον τρόπο που ζούμε εκτός γραφείου, επηρεάζοντας όχι μόνο τους εργαζομένους αλλά και τις ίδιες μας τις προσωπικότητες».
Η Ελλάδα βρισκόταν ήδη βαθιά στην κρίση τη χρονιά που γράφτηκε το έργο στη Βρετανία, υπενθυμίζει ο Γιάννης Εγγλέζος. «Μετά το 2013, η αίσθηση της ανασφάλειας και της έλλειψης εναλλακτικής έχει παγιωθεί. Ξέρουμε ότι ο καπιταλισμός έχει φτάσει στα όριά του· καταστρέφει τον πλανήτη, τις σχέσεις μας, μας απομονώνει. Έχει κορεστεί, αλλά κανείς δεν βλέπει κάτι διαφορετικό, κι έτσι όλοι καταφεύγουμε στην ατομική επιβίωση», λέει ο ηθοποιός, που αυτή την περίοδο πρωταγωνιστεί στη σειρά «Άγιος Έρωτας» και στη θεατρική παράσταση «Αρχιμάστορας Σόλνες».
Θύτες και θύματα
Η συζήτηση στρέφεται στους ίδιους τους χαρακτήρες: ποιος είναι θύτης, ποιος θύμα και ποιος κινείται κάπου ενδιάμεσα; «Νομίζω ότι είμαστε όλοι θύτες και θύματα. Όπως και στη ζωή, μέσα σε αυτό το σύστημα δεν υπάρχει καλός ή κακός», σημειώνει η Νάντια. «Αν παίξεις αυτό το παιχνίδι, αναγκάζεσαι να μεταμορφωθείς για να επιβιώσεις, φέρνοντας στην επιφάνεια τις πιο τραχιές πλευρές σου. Δυστυχώς, αυτή η λογική θρέφει τον εγωισμό, τον ναρκισσισμό, τη σκληρότητα». Ο Γιάννης προσθέτει: «Είναι όλοι θύματα – ακόμα και ο διευθυντής».
Η σκληρότητα των ρόλων που γεννά το ίδιο το σύστημα δεν αναιρείται. Ο Στρατής το θέτει ωμά: «Υπάρχουν δύο ρόλοι: του θύτη και του θύματος. Αλλά μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο μόνος που φαίνεται να λειτουργεί είναι εκείνος του θηρευτή. Αν δεν επιλέξεις να σταθείς επιθετικά, το πιθανότερο είναι να οδηγηθείς στην απομόνωση».
Ο Δημήτρης υπενθυμίζει ότι οι ήρωες δεν κινούνται σε κενό: «Πρέπει να εξετάζουμε κάθε χαρακτήρα μέσα στο περιβάλλον του και να αναρωτιόμαστε ποια ανάγκη τον κινεί. Αν δεν βρισκόμασταν σε μια τόσο δύσκολη περίοδο -και όλα δείχνουν πως θα διαρκέσει χρόνια- ίσως τίποτα δεν θα τους οδηγούσε στη βία». Σε αυτή την πίεση, συμπληρώνει, «όσο σκληραίνει η κατάσταση και νιώθουμε ναυαγοί απέναντι στην αόρατη επιτροπή της κοινωνίας, θα πιαστούμε από οτιδήποτε – είτε είναι ένας άνθρωπος είτε η ίδια μας η οικογένεια».
Δημιουργία διαλόγου
Φεύγοντας από το «Bull», ο στόχος των συντελεστών είναι να ενεργοποιηθεί ο θεατής, όχι να βυθιστεί. «Θέλω να ανοίξει ο διάλογος για το τι εναλλακτική υπάρχει, να σκεφτεί “ας κάνουμε κάτι”. Δεν λέω ότι θα τα καταφέρουμε -ούτε οι θεατές, ούτε εμείς που παίζουμε- αλλά είναι σημαντικό να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση», εξηγεί ο Δημήτρης. «Να λειτουργήσει αφυπνιστικά», προσθέτει η Νάντια. Ο Γιάννης παρατηρεί: «Ο καθένας το εκλαμβάνει διαφορετικά, και η δουλειά μου είναι να πω την ιστορία». Ο Στρατής, από την πλευρά του, υπενθυμίζει τη σκληρή πραγματικότητα: «Ο κεντρικός ήρωας, ο Τόμας, στο τέλος βρίσκεται σε τέλμα. Προσπαθεί να ξεφύγει από κάτι που δεν μπορεί – είναι μια ανθρώπινη τραγωδία, ένας εγκλωβισμός. Τουλάχιστον η επίγνωση αυτού είναι σημαντική. Μόνο το να συνειδητοποιήσεις ότι βρίσκεσαι σε έναν φαύλο κύκλο είναι ένα πρώτο βήμα».
Παρά το μικρό του μέγεθος, το «Bull» είναι έντονο και ασφυκτικό – κάθε σκηνή χτυπά κατευθείαν στο κέντρο της ανθρώπινης συμπεριφοράς. «Ελπίζω ότι αυτό το τέλμα μπορεί να οδηγήσει κάποιους να κάνουν το επόμενο βήμα, να εξεγερθούν», προσθέτει.
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Αποστολόπουλος
Από Μηχανής Θέατρο | Πάνω Σκηνή
Από 2 Φεβρουαρίου κάθε Δευτέρα & Τρίτη στις 21.00
Μετάφραση: Δημήτρης Γιαννόπουλος
Τους ρόλους ερμηνεύουν: Γιάννης Εγγλέζος, Νάντια Κατσούρα, Στρατής Χατζησταματίου, Δημήτρης Αποστολόπουλος
