Γύρω στις δέκα το πρωί, μέσα Γενάρη, στο λιμανάκι της λίμνης της Κερκίνης. Τρεις βάρκες, με έξι-οχτώ επιβαίνοντες η καθεμιά, βγαίνουν με αργό ρυθμό προς τα έξω. Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο Αμερικανός Μαρκ Σμιθ, ένας από τους πιο πολυβραβευμένους φωτογράφους άγριας ζωής παγκοσμίως, με περισσότερους από δύο εκατομμύρια ακολούθους στα σόσιαλ μίντια. Τις βάρκες συνοδεύουν πελώριοι πελεκάνοι, που από κοντά μοιάζουν με προϊστορικά πουλιά. Μάλιστα, ένας έχει καθίσει πάνω στο προστατευτικό πανί, που το χρησιμοποιούν οι ξεναγοί για τη βροχή, και απολαμβάνει ξέγνοιαστος τη βόλτα. Έχει πολύ κρύο, η υγρασία μάς διαπερνάει τα κόκαλα. Όσο περιμέναμε τα γκρουπ με τους ερασιτέχνες φωτογράφους να «δέσουν», προσγειώθηκε μπροστά μας μια περήφανη γερακίνα.
Την τελευταία δεκαετία, κάθε χειμώνα από τα μέσα Δεκεμβρίου μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, επισκέπτονται τη λίμνη Κερκίνη οργανωμένα γκρουπ από το εξωτερικό για να φωτογραφίσουν τους αργυροπελεκάνους ή δαλματικούς πελεκάνους, όπως λέγονται, οι οποίοι έχουν το μεγαλύτερο μέγεθος στον κόσμο. Η συγκεκριμένη αποικία, που αποτελεί τη δεύτερη σε μέγεθος στην Ελλάδα μετά από αυτή των Πρεσπών, είναι μόνιμη. Τρέφεται και αναπαράγεται σε αυτόν τον υγροβιότοπο που προστατεύεται από τη συνθήκη Ραμσάρ και αποτελεί περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου NATURA 2000. Σύμφωνα με το τοπικό κέντρο πληροφόρησης, ο αριθμός των πελεκάνων δεν ξεπερνά τους τριακόσιους, με τον παγκόσμιο πληθυσμό τους να εκτιμάται στις δέκα χιλιάδες.
Από όλο τον κόσμο
«Μεμονωμένοι Έλληνες φωτογράφοι έρχονταν πριν ξεκινήσω τον Οικοπεριηγητή το 1994. Θυμάμαι, για παράδειγμα, τον Θεόδωρο Αθανασιάδη και τον Χρήστο Βλάχο. Το πρώτο οργανωμένο γκρουπ μάς επισκέφθηκε το 2009», περιγράφει ο Γιάννης Ρέκλος, ιδιοκτήτης του Οικοπεριηγητή, της πρώτης οικοτουριστικής μονάδας στην περιοχή. Ο Γιάννης, γέννημα θρέμμα της λίμνης, συνεργάζεται με διεθνή τουριστικά πρακτορεία, τα οποία εξειδικεύονται στη φωτογραφία άγριας ζωής. «Παραδοσιακές αγορές είναι η Μεγάλη Βρετανία, η Γερμανία και το Βέλγιο, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί πολύ η επισκεψιμότητα από την Αμερική. Φέτος ήταν η πρώτη φορά που είχαμε κόσμο από το Κατάρ και το Κουβέιτ», συμπληρώνει.
Όπως εξηγεί, η άνοδος της φήμης της Κερκίνης οφείλεται κυρίως σε τρεις λόγους. Πρώτον, η λίμνη πλέον συγκαταλέγεται στα ετήσια καλεντάρια των τουριστικών πρακτορείων, τα οποία διαμορφώνονται βάσει των καιρικών συνθηκών και του κύκλου ζωής της άγριας πανίδας. Για παράδειγμα, τον Φεβρουάριο είναι η καταλληλότερη στιγμή να φωτογραφίσεις θαλασσαετούς στην Ιαπωνία, γιατί μεταναστεύουν από τη Ρωσία. Δεύτερον, διότι η Ελλάδα είναι ασφαλής χώρα, διαθέτει πολύ καλό φαγητό και οι τιμές είναι πολύ προσιτές. Και, τρίτον, διότι αρκετές φωτογραφίες με αργυροπελεκάνους από τη λίμνη Κερκίνη έχουν διακριθεί σε καταξιωμένους διαγωνισμούς, προσελκύοντας το παγκόσμιο ενδιαφέρον γι’ αυτά τα ζώα.
Η ασυνήθιστη φιλικότητα
Επίσης, ένα «μυστικό» σχετικά με τους πελεκάνους της λίμνης είναι η φιλικότητά τους. Πλησιάζουν τις βάρκες, δεν φοβούνται τον κόσμο, ούτε τρομάζουν με τα φωτογραφικά «κλικ». Και αυτό εν πολλοίς οφείλεται στο γεγονός ότι οι ξεναγοί τούς ταΐζουν. «Γενικότερα, δεν επιτρέπεται το τάισμα των άγριων ζώων. Εκτός από την αλλοίωση της φύσης, παραβιάζεται και η ηθική της φωτογραφίας. Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη πρακτική συνηθίζεται στη λίμνη εδώ και πολλές δεκαετίες από τους τοπικούς ψαράδες. Οι πελεκάνοι δεν βουτάνε για να κυνηγήσουν την τροφή τους. Τον χειμώνα, λοιπόν, που τα ψάρια πηγαίνουν στον πυθμένα, αναζητώντας μια σταθερή θερμοκρασία, οι πελεκάνοι δυσκολεύονται να βρουν τροφή. Αυτό το διάστημα οι ψαράδες τούς ταΐζουν με μη εμπορικά ψάρια. Όλο τον υπόλοιπο χρόνο οι πελεκάνοι ψαρεύουν κανονικά», λέει ο 60χρονος φωτογράφος Μπάμπης Παυλόπουλος.
Μας δείχνει στο κινητό του μια δική του φωτογραφία από το 2006, όπου 70-80 πελεκάνοι έχουν συγκεντρωθεί γύρω από μια βάρκα και τους ταΐζει ένας ψαράς. Ο ίδιος επισκέπτεται τη λίμνη από το 1998 και έχει εκδώσει ένα σχετικό βιβλίο (Λίμνη Κερκίνη, εκδόσεις Φιλοποίμην), που αναφέρεται κυρίως στην πανίδα της περιοχής. «Γύρω και μέσα στη λίμνη κατοικούν μόνιμα ή προσωρινά μελισσοφάγοι, μυοκάστορες, αγριόγατες, ροδοπελεκάνοι κι ένα σωρό άλλα ζώα. Είναι ένα πολύ σημαντικό οικοσύστημα», καταλήγει. Καθισμένοι καμιά δεκαριά άτομα γύρω από το μεγάλο τζάκι στον Οικοπεριηγητή –ξεναγοί, επισκέπτες και προσωπικό της μονάδας–, συζητάμε για τη σπάνια ομορφιά των πελεκάνων και το καθημερινό πρόγραμμα των τουριστών.
«Συνήθως, το ταξίδι διαρκεί πέντε ημέρες και το πακέτο τους περιλαμβάνει τη διαμονή, το φαγητό, τα αεροπορικά εισιτήρια, τη διαδρομή με τις βάρκες και τα μαθήματα-σεμινάρια φωτογραφίας στο πεδίο», αναλύει ο Βάιος Βήτος, επαγγελματίας φωτογράφος άγριας ζωής που εργάζεται ως φίξερ. «Τους δείχνω μέσα στη βάρκα πώς να φωτογραφίσουν, πώς να σταθούν καλύτερα, πώς να αξιοποιήσουν το φως, κυρίως τους καθοδηγώ με διάφορες τεχνικές», συμπληρώνει. Το πρόγραμμα ξεκινάει στις έξι το πρωί, οπότε πίνουν καφέ ή τσάι, μπαίνουν στη βάρκα για το πρώτο φως γύρω στις εφτά και μένουν στη λίμνη μέχρι τις δέκα. Μετά, ακολουθεί πρωινό, ξεκούραση, φόρτιση μπαταριών, «άδειασμα» του υλικού από τις κάρτες και κατά τις δυόμισι επιστρέφουν στη λίμνη για να φωτογραφίσουν έως τη δύση του ηλίου.
Sold out έως το 2027
Ο φωτογράφος Σον Γουίκλι, 36 χρονών, με καταγωγή από το Μπρίστολ, εργάζεται ως ξεναγός στο βρετανικό τουριστικό πρακτορείο Wildlife Worldwide. Κάθε χρόνο, ταξιδεύει περίπου εφτά μήνες σε όλο τον κόσμο, από την Ανταρκτική μέχρι τη Ζάμπια και την Αλάσκα. Επισκέφθηκε τη λίμνη Κερκίνη πριν από εννέα χρόνια – ήταν από τα πρώτα του ταξίδια. Έκτοτε, μένει ενάμιση μήνα στην περιοχή για να υποδέχεται τα γκρουπ, τα οποία απαρτίζονται κατά βάση από εφτά με οχτώ άτομα. Το κόστος ανά άτομο ανέρχεται στις 2.500 λίρες, πολύ φθηνότερο συγκριτικά με άλλα ταξίδια της εταιρείας, όπως για παράδειγμα οι πιγκουίνοι στην Ανταρκτική, όπου το πακέτο αγγίζει τις 22.000 λίρες. «Η λίμνη Κερκίνη έχει πολύ μεγάλη ζήτηση. Οι θέσεις για την επόμενη διετία είναι ήδη κλεισμένες και ανοίξαμε τη διαθεσιμότητα για το 2028», αναφέρει, με φόντο δικές του φωτογραφίες που κοσμούν τον Οικοπεριηγητή.
Ο ίδιος, που έχει κερδίσει σε πολλούς διαγωνισμούς φωτογραφίας με τους πελεκάνους της Κερκίνης, ανησυχεί μήπως η περιοχή γίνει πολύ τουριστική και δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά του. Ήδη έχουν αρχίσει να εμφανίζονται μεμονωμένοι ερασιτέχνες φωτογράφοι, οι οποίοι δειλά δειλά προσπαθούν να προσφέρουν αντίστοιχες υπηρεσίες. «Είναι ωραίο και πολύ ικανοποιητικό να μοιραζόμαστε τις φωτογραφίες μας στα σόσιαλ μίντια. Όμως το βασικό ζήτημα είναι πως, αν μια περιοχή γίνει πολύ εμπορική, τότε πέφτει σημαντικά η ποιότητα της εμπειρίας του επισκέπτη», εξηγεί. Προ ολίγου, είχε μόλις μοιραστεί στο Instagram ένα βίντεο με έναν πελεκάνο την ώρα που χιόνιζε, αποσπώντας 20.000 θεάσεις μέσα σε δύο ώρες.
Τον ρωτάω τι ενδιαφέρον βρίσκει σε αυτούς τους πελεκάνους, μην μπορώντας ακόμη να συνηθίσω την ιδέα ότι υπάρχουν άνθρωποι που ταξιδεύουν χιλιάδες χιλιόμετρα για να επισκεφθούν την Κερκίνη. «Κατ’ αρχάς, το τοπίο είναι συγκλονιστικό. Όπου και να κοιτάξεις, είναι όμορφο και πολύ φωτογενές, το φως που παράγει αυτό το μέρος ανάμεσα στα μελαγχολικά σύννεφα και τα χιονισμένα βουνά είναι μαγικό. Δεύτερον, οι πελεκάνοι είναι λες και έχουν ξεπηδήσει από την προϊστορική περίοδο· είναι μεγαλοπρεπείς, φιλικοί και με εκπληκτικά χρώματα», απαντάει.
Δωρεάν διαφήμιση
Μαζί μας βρίσκεται και ο φωτογράφος άγριας ζωής και διεθνής ομιλητής Μαρκ Σμιθ, ο οποίος επισκέφθηκε την Κερκίνη για δεύτερη φορά. Ξεκίνησε το ταξίδι του από τη Φλόριντα, όπου μένει μόνιμα, και μετά θα συνεχίσει στη Νότια Αφρική. Έχοντας κυριολεκτικά μεγαλώσει με τους καφέ πελεκάνους στη Φλόριντα, οι οποίοι είναι αρκετά μικρότεροι σε μέγεθος και πολύ πιο επιθετικοί, ο Σμιθ θεωρεί ότι αυτά τα ζώα στην Κερκίνη είναι μοναδικά. «Αυτοί οι πελεκάνοι νομίζεις ότι είναι γεννημένοι για να φωτογραφίζονται. Τα πλούσια φτερά τους μοιάζουν με μαλλιά ανθρώπου, ενώ μερικές φορές κοιτάζουν απευθείας στον φακό σαν να ποζάρουν», λέει, τονίζοντας ότι σημαντικό ρόλο στο ταξίδι παίζει και η αίσθηση ασφάλειας. «Έχω βρεθεί σε μέρη, όπως η Αφρική, όπου βάζουν στόχο λευκούς τουρίστες. Με τόσο ακριβό εξοπλισμό που κουβαλάμε, είναι λογικό να γινόμαστε στόχος, όμως στην Ελλάδα νιώθω πολύ ασφαλής», καταλήγει.
Το τελευταίο του βίντεο από την Κερκίνη το έχουν δει πάνω από εκατό χιλιάδες άνθρωποι. Και κάπως έτσι, άθελά του και εντελώς δωρεάν, διαφημίζει σε όλο τον κόσμο τον άγνωστο φυσικό παράδεισο της Κερκίνης. Ό,τι δεν έκανε συγκροτημένα το ελληνικό κράτος γι’ αυτό το σπουδαίο οικοσύστημα στα σύνορα με τη Βουλγαρία το κάνουν αυτοί οι φωτογράφοι από όλα τα μέρη του κόσμου. Και τα «κλικ» τους, που «σπάνε» την ησυχία στα εγκαταλελειμμένα χωριά της περιοχής, ακούγονται πλέον σαν χειροκρότημα στις ηρωικές προσπάθειες κάποιων ντόπιων να κρατήσουν τον τόπο τους ζωντανό. Όπως του Γιάννη Ρέκλου, που με το παράδειγμά του διδάσκει τι σημαίνει οικοτουρισμός, αλλά και της οικογένειας Παπαδόπουλου, βραβευθείσας με βραβείο ποιότητας από τον Γαστρονόμο, που εκτρέφει και τυποποιεί βουβαλίσιο κρέας. Γιατί, τελικά, ένας πελεκάνος δεν «φέρνει την άνοιξη».
Οικοτουρισμός στην Κερκίνη
-Περίοδος επίσκεψης: 16/12-20/2 (για τους πελεκάνους)
-Διαμονή: Οικοπεριηγητης (τηλ.: 23270-41450), Ιχνηλάτης (τηλ.: 23740-41000)
-Info: Το Κέντρο Πληροφόρησης ΟΦΥΠΕΚΑ προσφέρει ενημερωτικό υλικό για τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.
-Απόσταση από Αθήνα: 600 χλμ.
-Απόσταση από Θεσσαλονίκη: 90 χλμ.
