Μετράω έξι καινούργια μαγαζιά, που έχουν ανοίξει μόλις το τελευταίο εξάμηνο, όσο κατεβαίνω τη Δραγατσανίου, στο πλάι της πλατείας Κλαυθμώνος. Βλέπω σκαλωσιές και ακούω τρυπάνια∙ «all-day σπριτσερία», απαντά ένας από τους εργάτες όταν τον ρωτάω για τι προορίζεται ο υπό κατασκευή χώρος. Ο δρόμος που ενώνει τη Σταδίου με την Ευριπίδου ήταν «για τις μεταπολεμικές γενιές ταυτόσημος με τη νέα, τότε, οικιακή τεχνολογία, ένας δρόμος που εκπροσωπεί μοναδικά το πνεύμα της δεκαετίας του 1950», διαβάζω σε ένα κατατοπιστικό κείμενο του Νίκου Βατόπουλου.
Οι παλαιότεροι ένοικοι της Δραγατσανίου και της λαβυρινθώδους στοάς στο βάθος (της Στοάς Τρίστρατο, με εισόδους από Σταδίου 29, Αριστείδου 6, Δραγατσανίου 6 και αρχαία τείχη στο υπόγειο) έχουν ζωντανές αναμνήσεις από τα πλήθη που περιδιάβαιναν καθημερινά το σημείο. Θυμούνται μια περιοχή με μεταφορικές και καταστήματα ηλεκτρονικών ειδών, που θύμιζε, όπως λένε, την κίνηση της Ερμού. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η ζωντάνια που περιγράφουν είχε χαθεί, μέχρι που ένα κάπως ξαφνικό «κύμα», ξεκινώντας μάλλον από τη διπλανή πλατεία Αγίων Θεοδώρων, έφερε στη Δραγατσανίου εστιατόρια, φούρνους, καφέ και πολυσύχναστα μπαρ.
Οι πρώτοι νέοι ένοικοι
Στο Deux Amis από νωρίς το πρωί ξεφουρνίζουν προζυμένιο ψωμί αργής ωρίμανσης, αποκλειστικά από βιολογικά άλευρα. Παριζιάνικες μπαγκέτες, fougasse με ελιές, καρβέλια με αποξηραμένα φρούτα και ξηρούς καρπούς, ψωμιά φόρμας από 100% αλεύρι ζέας με μεστή γεύση, κουλούρια Θεσσαλονίκης, και αυτά προζυμένια, με αναποφλοίωτο σουσάμι, και άλλα πολλά γεμίζουν τα ράφια. Η μυρωδιά του καλού βουτύρου ξεχύνεται όταν οι κασερόπιτες με τη χειροποίητη σφολιάτα, η οποία φτιάχνεται στο εργαστήριο του πρώτου ορόφου, μπαίνουν στη βιτρίνα. «Έψαχνα καιρό έναν χώρο στο κέντρο», λέει ο Στέφανος Λιβάνιος, ο αρτοποιός που πρωτογνωρίσαμε από το Τρομερό Παιδί στα Ιλίσια. «Για να κατέβει κάποιος στο κέντρο, θεωρώ ότι πρέπει να έχει κάτι να “πει” και, μετά από πέντε-έξι χρόνια δουλειάς με το Τρομερό Παιδί, νομίζω πως ωρίμασε αυτό που είχα στο μυαλό μου». Αποφασίζοντας να κάνει το επόμενο βήμα, ο Λιβάνιος ήταν από τους πρώτους νέους ενοίκους της Δραγατσανίου, πριν φουντώσει το ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο σημείο που, όπως λέει, είχε όψη εγκατάλειψης.
Ένα κάπως ξαφνικό «κύμα», ξεκινώντας μάλλον από τη διπλανή πλατεία Αγίων Θεοδώρων, έφερε στη Δραγατσανίου εστιατόρια, φούρνους, καφέ και πολυσύχναστα μπαρ.
«Στον πρώτο διαγωνισμό του ΕΦΚΑ για τα εδώ ακίνητα δεν πήγε κανείς. Στον δεύτερο πήγαμε εμείς και δύο ακόμη ενδιαφερόμενοι. Πλέον δεν υπάρχει τίποτα, έχουν νοικιαστεί όλα», περιγράφει ο αρτοποιός, που νοίκιασε τον χώρο τον περασμένο Οκτώβρη, συμπληρώνοντας: «Οι άνθρωποι φτιάχνουν τις πόλεις. Η Ομόνοια κάποτε έσφυζε από ζωή, μετά ερήμωσε. Τα πράγματα κάνουν κύκλους».
Λίγο αργότερα, στα απλωμένα μέσα στη στοά τραπέζια του Hafu παρατηρώ έναν μπαμπά και το παιδάκι του, το οποίο προσπαθεί να πιάσει τα νουντλς της σούπας του με το κουτάλι. Οι σερβιτόροι πηγαινοέρχονται με φόντο το βυζαντινό εκκλησάκι των Αγίων Θεοδώρων, λουσμένο στον χειμωνιάτικο ήλιο – το Hafu ανοίγει πλέον και για μεσημεριανό. Φωτεινή μέρα του χειμώνα θυμίζουν και οι γεύσεις του μενού, όπως η παλαμίδα σε ζωμό μανταρινιού με συμπυκνωμένη νοστιμιά και η σαλάτα με παραπούλια, κάστανα, αποξηραμένα σύκα και ξινότυρο. Το donburi με κέφαλο μπουρδέτο, δικαιολογημένα από τα hit του μενού, συνταιριάζει άψογα Ιαπωνία με Ελλάδα. Το εστιατόριο του Σωτήρη Κοντιζά ήταν και αυτό από τις πρώτες νέες εισόδους της οδού – συνορεύει άλλωστε με το Tanpopo (το ραμενάδικο του ίδιου σεφ στον απέναντι δρόμο). «Χιτάτσι: ο βασιλεύς των ηλεκτρονικών», λέει η επιγραφή που ξεσκέπασε η ομάδα του Hafu, καθαρίζοντας μία από τις τζαμαρίες. Λίγα από τα μαγαζιά ηλεκτρονικών ειδών που κυριαρχούσαν στη στοά και στους δρόμους γύρω από τα κεντρικά της ΔΕΗ, απέναντι στην Αριστείδου, κρατάνε ακόμα. Τέτοια ειδίκευση είχε στο παρελθόν και το γωνιακό μαγαζί με την καμπυλωτή είσοδο. Το DR.8, που άνοιξε στη θέση του πριν από λίγους μήνες, αυτοπροσδιορίζεται ως πίτσα-μπαρ, ωστόσο θυμίζει περισσότερο κλαμπ ή μπουζούκια της Παραλιακής με «πόρτα» και κόσμο που ξεχύνεται συχνά μέχρι και το απέναντι πεζοδρόμιο.
Στα ενδότερα της Δραγατσανίου
Το επόμενο πρωί, στα ενδότερα της Δραγατσανίου συναντώ τον Λευτέρη Τσάκωνα, τρίτη γενιά στο φωτοτυπείο Τεχνοφώς, που μετράει πάνω από 50 χρόνια στη στοά. Ο ίδιος θυμάται μια άλλου είδους κινητικότητα στην περιοχή: «Υπήρχαν πολλές μεταφορικές. Ήταν κατά κάποιον τρόπο “πιάτσα”. Ό,τι ήθελες να μεταφέρεις ερχόσουν εδώ και το κανόνιζες. Δεξιά, στη γωνία απ’ όπου αρχίζει το πάρκινγκ της Κλαυθμώνος, υπήρχε μάλιστα κάτι σαν “σταθμάρχης”, ένα περίπτερο που τα συντόνιζε όλα αυτά. Στη στοά γινόταν χαμός, δεν μπορούσες να περάσεις από τον κόσμο. Για να καταλάβετε, βγαίναμε με την αδερφή μου δυο βήματα από το μαγαζί να παίξουμε μικρά και χανόμασταν αμέσως. Δύο φορές είχε καλέσει η μητέρα μας την αστυνομία για να μας βρει!», εξιστορεί. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα περισσότερα παλιά μαγαζιά έκλεισαν και το σημείο οδηγήθηκε σε παρακμή όχι τόσο λόγω της οικονομικής κρίσης, όπως υποστηρίζουν αρκετοί, αλλά επειδή οι παλιοί ιδιοκτήτες βγήκαν στη σύνταξη και «κανένα εγγόνι, κανένα παιδί δεν ήθελε να συνεχίσει του μπαμπά ή του παππού το επάγγελμα».
Το «μπουμ» της εστίασης τον τελευταίο καιρό στη γειτονιά τον προβληματίζει: «Έχει τα καλά του. Θα μπει ένας άνθρωπος παραπάνω στο μαγαζί. Αλλά νιώθω ότι απευθυνόμαστε μόνο στους τουρίστες. Δεν ανοίγουν καταστήματα που να ασχολούνται με μια τέχνη και, παράλληλα, οι τιμές στα μαγαζιά εστίασης που εμφανίζονται είναι πάρα πολύ υψηλές. Δεν “μιλάνε” σε εμάς». Κοντοστέκομαι στο Artemis Antiques, που μοιάζει βγαλμένο από άλλη εποχή ή απ’ τη Διαγώνιο Αλέα του Χάρι Πότερ.
Μικρές επιχειρήσεις, όπως ένα ανεξάρτητο brand ρούχων και μια εταιρεία εισαγωγής γεωργιανών κρασιών, βρήκαν στέγη δίπλα στα παλιά μαγαζιά της στοάς.
Νομίσματα, χαρτονομίσματα, στρατιωτικά μετάλλια του Α΄ και του Β΄ Παγκοσμίου, τσίγκινα παιχνίδια του ’50 και άλλα συλλεκτικά αντικείμενα γεμίζουν τις εντυπωσιακές ξύλινες προθήκες-παρακαταθήκη από το κατάστημα του Μάρα με τα κασμίρια, όπως με πληροφορεί ο Γιώργος, μαθηματικός και «συλλέκτης από γεννησιμιού του», ο οποίος μαζί με την κόρη του Δέσποινα «τρέχει» τα τελευταία οκτώ χρόνια το μαγαζί.
«Όταν ήρθα το 2024, δεν υπήρχε σχεδόν κανένα από τα καινούργια μαγαζιά. Δεν ξέρω πόσο και τι θα κρατήσει, αλλά σίγουρα έχει ενδιαφέρον γιατί τραβάει τον κόσμο πάλι σε αυτήν εδώ τη γειτονιά», λέει η Ραλλού Κονδύλη, γραφίστρια με σπουδές στην αρχιτεκτονική, που βρίσκεται πίσω από την ανεξάρτητη επωνυμία ρούχων ΝΙΑΤΑ. Από οργανικό βαμβάκι φτιάχνει Τ-shirts, hoodies, κάλτσες, καπέλα και άλλα αξεσουάρ, συχνά με αναγνωρίσιμα λογότυπα, «πειραγμένα» με χιούμορ. «Αποφάσισα να ανοίξω τον δικό μου χώρο στη Δραγατσανίου γιατί μου αρέσουν πολύ οι στοές και με στενοχωρεί που στην Ελλάδα δεν τις χρησιμοποιούμε όσο στο εξωτερικό. Η συγκεκριμένη με τράβηξε γιατί, σε αντίθεση με τις περισσότερες, είναι πολύ φωτεινή. Έχει επίσης πολύ ωραία αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως οι μαρμάρινες κολόνες με τις εσοχές. Σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός ότι, παρόλο που είναι πολύ κεντρικά, τα ενοίκια μέσα στη στοά ήταν πολύ πιο προσιτά», λέει. Αγαπημένη της περίοδος είναι όταν το διεθνές φεστιβάλ καλλιτεχνικών εκδόσεων Athens Art Book Fair «καταλαμβάνει» το Τρίστρατο. Η ίδια συχνά κατεβαίνει και στο υπόγειο, για να συναντήσει τη Φρόσω Μαστροκόλια, ιδρύτρια της εταιρείας Fro & Co Wines που ασχολείται με την εισαγωγή και τη διάθεση κρασιών ήπιας παρέμβασης από τη Γεωργία. Στις ιδανικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας που επικρατούν εκεί, διατηρεί τα τελευταία τρία χρόνια την αποθήκη της, η οποία λειτουργεί και ως σημείο συνάντησης και δοκιμών για τους ενδιαφερομένους.
Προσεχώς
Στην έξοδο της στοάς, το Solène ετοιμάζεται να κάνει πρεμιέρα. Boulangerie το πρωί με ψωμιά, βιεννουαζερί και γλυκά από τον Αλέξανδρο Κούφα (πρώην ζαχαροπλάστη του Ξενοδοχείου Μεγάλη Βρεταννία), brasserie το βράδυ με γαλλικό μενού –από μπουγιαμπέσα μέχρι μύδια με τσιπς και μους café de Paris– σε επιμέλεια του Αλέξανδρου Τσιοτίνη. Στο καθιστικό γίνονται τα τελευταία μαστορέματα, ενώ η κουζίνα είναι σε πυρετό προετοιμασίας. Οι ζωμοί σιγοβράζουν στις κατσαρόλες, τα κοκόρια για το coq au vin μαρινάρονται στο κρασί. Και τα τρυπάνια παραδίπλα συνεχίζουν…
