Θοδωρής Αθερίδης: Η «κουτσομπόλα»
Μου λείπουν τα παλιά, σταθερά τηλέφωνα πριν από τα ασύρματα. Συνήθως, τα τοποθετούσαν σε ένα έπιπλο στο χολ, την «κουτσομπόλα», είχαν όμως πολύ μακρύ καλώδιο και μπορούσες να πάρεις το ακουστικό και να συζητάς ξαπλωμένος με τον φίλο/τη φίλη σου από το κρεβάτι σου για ώρες. Δεν υπήρχε φωνητική ειδοποίηση αν η γραμμή ήταν απασχολημένη ούτε σε έβαζε κανείς σε αναμονή. Καλούσες μέχρι να «πιάσεις». Μου άρεσε που δεν ήταν τόσο εύκολο ή αυτονόητο ότι θα βρεις κάποιον, ούτε μήνυμα μπορούσες να στείλεις. Τα τηλεφωνήματα γίνονταν σημαντικά. Το καλύτερό μου, όμως, ήταν όταν σου έκλειναν το τηλέφωνο στα μούτρα. Και τώρα μπορεί να συμβεί, αλλά η κλήση διακόπτεται «πολιτισμένα», απλώς νεκρώνει η γραμμή και μπορεί, αν δεν το αντιληφθείς, να βρεθείς να μιλάς μόνος σου. Τότε άκουγες το ακουστικό να επιστρέφει στη βάση βίαια και ακολουθούσε ένα παρατεταμένο τουτ… τουουουούτ. Δεν υπήρχε κανένα περιθώριο παρανόησης.
Ο Θοδωρής Αθερίδης είναι ηθοποιός και σκηνοθέτης.
Κωνσταντίνος Ρήγος: Το φωτογραφικό φιλμ
Θυμάμαι την προσμονή με την οποία περιμέναμε να εμφανιστεί το φιλμ στα φωτογραφεία. Είχες μια αγωνία πώς θα έβγαιναν οι φωτογραφίες σου, αν θα ήταν κουνημένες, φλου, πολύ φωτισμένες. Εντυπώνονταν μέσα σου αυτά που είχες ζήσει, ήταν μετρημένα κλικ. Τώρα, αποθηκεύεις χιλιάδες φωτογραφίες στο κινητό σου χωρίς ιδιαίτερη σκέψη. Νοσταλγώ αυτή τη διαδικασία καταγραφής των αναμνήσεών σου. Σκέφτομαι ότι ήταν μια εποχή που είχε χαρά και ανακάλυψη. Αναρωτιέμαι καμιά φορά πώς μαθαίναμε παλιά αν μια παράσταση ή μια ταινία ήταν καλή, φυσικά στόμα με στόμα –έτσι γίνεται και τώρα–, όμως η πληροφορία έφτανε πιο αργά, υπήρχε μια ισορροπία στο πώς «άνοιγαν» τα πράγματα σε περισσότερους.
Ο Κωνσταντίνος Ρήγος είναι χορογράφος και διευθυντής Μπαλέτου Εθνικής Λυρικής Σκηνής.
Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος: Τα χρόνια χωρίς το Facebook
Είμαι ο άνθρωπος που έχει πάντα πάνω του στιλό για να σημειώνει. Δεν ξέρω αν νοσταλγώ κάτι από την αναλογική εποχή· ίσως και να μην την έχω αφήσει τόσο πίσω μου. Δεν έχω λογαριασμούς στα σόσιαλ μίντια, έχω λάπτοπ, αλλά δεν το χρησιμοποιώ ποτέ· αν θέλω να τσεκάρω ένα μέιλ, θα το δω από το κινητό και, κατά τα άλλα, αν θέλω να επικοινωνήσω με κάποιον, θα σηκώσω το τηλέφωνο και θα επιδιώξω να βρεθούμε. Με στενοχωρεί όταν βλέπω νέους αλλά και μεγαλύτερους να μην μπορούν να κλείσουν το κινητό στη διάρκεια μιας παράστασης. Όχι τόσο γιατί ενοχλούν τους ηθοποιούς ή και τους υπόλοιπους θεατές, αλλά κυρίως επειδή βλέπω πως δεν μπορούν να συγκεντρωθούν σε κάτι που συμβαίνει μπροστά τους για δύο ώρες. Πρέπει να δουν τα μηνύματά τους ή το Facebook. Δεν νοσταλγώ τη γραφομηχανή, αλλά θα ήθελα να μην υπήρχαν τα σόσιαλ μίντια με όλο αυτό το ξέσκισμα που γίνεται εκεί μέσα. Οι άνθρωποι έχουμε μια ροπή προς το «κακό», την κριτική· το Facebook την ενέτεινε, έκανε μόδα αυτή την τάση.
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος είναι σκηνοθέτης.
Μενέλαος Καραμαγγιώλης: Τα πάντα και τίποτα
Από την αναλογική εποχή δεν μου λείπει τίποτα: ούτε οι γρατζουνιές και τα σκρατς των LP που έπρεπε να καθαρίζω συνεχώς· ούτε οι εγκυκλοπαίδειες που άλλο άρχιζες να ψάχνεις κι άλλα έβρισκες· ούτε οι τηλεφωνικοί θάλαμοι που έκαναν τις συνομιλίες διάτρητες και καταπιεσμένες από όσους περίμεναν ουρά στο κρύο. Στην ψηφιακή εποχή έχω πρόσβαση όπου θέλω, όποτε το χρειάζομαι, με απίστευτη ελευθερία. Τόσο, που όλη αυτή η ελευθερία με κάνει να νιώθω πως έχω μπει σε πρώιμη άνοια και ξεχνάω: όλα μπερδεύονται, δεν θυμάμαι ονόματα και αριθμούς γιατί τα βρίσκω εύκολα και τότε ανοίγω τις εγκυκλοπαίδειες, χώνομαι στους άδειους τηλεφωνικούς θαλάμους (και περιμένω να με πάρεις) κι ελευθερώνω το πικάπ, γιατί θα παίξει μόνο του τη μουσική που θα με εκπλήξει και θα επαναφέρει αυτή την απτή ερωτική επαφή με όσα αγαπούσα και δεν τα πέταξα ακόμα, κι ας με ρωτάνε απορημένοι τι τα κρατάω τα αναλογικά.
O Μενέλαος Καραμαγγιώλης είναι σκηνοθέτης και μέλος της Documatism.
Αμάντα Μιχαλοπούλου: Τα γράμματα, το στιλό, η γραφομηχανή
Τι ωραία και αναπάντεχη ήταν η ζωή χωρίς κινητό! Πόσο αργά και μαγικά καλούσαμε έναν αριθμό από τον περιστροφικό δίσκο! Χωρίς κινητό κανείς δεν ήξερε πού είσαι κι αυτός που έπρεπε να ξέρει αναλάμβανε πλήρως την ευθύνη – αν αργούσε, θα σε έχανε. Ύστερα θα σου έγραφε ένα απολογητικό γράμμα. (Κι αυτό εξηγεί πολλά δράματα στη μυθοπλασία των περασμένων αιώνων, όπου οι ήρωες χτυπούσαν την εξώπορτα με το μπιλιετάκι στα χέρια.) Συνεχίζοντας το γαϊτανάκι σκέψεων: Το απολογητικό γράμμα θα γραφόταν σε χαρτί αλληλογραφίας, τα γράμματα θα έγερναν στο χαρτί, θα υπήρχαν μουντζούρες, δηλαδή διορθώσεις σκέψεων. Έχω κρατήσει τα γράμματα συναδέλφων συγγραφέων που μου έγραψαν τις σκέψεις τους για το πρώτο μου μυθιστόρημα, τις καρτ ποστάλ από τις διακοπές τους. Κανένα μέιλ δεν αντικαθιστά το μοβ στιλό της Ζυράννας Ζατέλη. Όσο για την πρώτη μου γραφομηχανή με τους μεταλλικούς της βραχίονες (αυτός που αντιστοιχούσε στο γράμμα πι καμπούριαζε λίγο και κατέβαζε μια ιδέα όλα τα πι του κειμένου), και τι δεν θα έδινα να την ξαναβρώ. Ή έστω τη φορητή ηλεκτρονική που μας είχαν δώσει στη Γραμμή ΑΕ, τα χρόνια του Κοσκωτά. Την έπαιρνα σπίτι δήθεν για να τελειώσω ένα άρθρο, αλλά στην πραγματικότητα για να γράψω αργά το βράδυ, στο φοιτητικό μου δωμάτιο, τα πρώτα μου διηγήματα.
Η Αμάντα Μιχαλοπούλου είναι συγγραφέας.
Βασίλης Καλλίδης: Το πετρογκάζ των παιδικών καλοκαιριών
Έχω συνδέσει το πετρογκάζ –εκείνο με τα δύο μάτια, την μπουκάλα και τον πορτοκαλί σωλήνα– με τα παιδικά μου καλοκαίρια στο χωριό του πατέρα μου, τα Άβδηρα Ξάνθης. Εκεί στο χωριό ήταν η θεία μου που έβραζε σε έναν μεγάλο τέντζερη (πολλά, μα πάρα πολλά) καλαμπόκια, και εμείς τρώγαμε τουλάχιστον δέκα ο καθένας μόλις γυρνούσαμε από το παιχνίδι. Ακόμη και τώρα, όταν μυρίζω ψημένο καλαμπόκι στο κέντρο της Αθήνας, μου έρχεται αυτή η παιδική μνήμη. Επίσης, σε εκείνο το πετρογκάζ η θεία μου τηγάνιζε τις πατάτες που συνόδευαν το κοκκινιστό που έφτιαχνε. Για μένα, το πετρογκάζ συμβολίζει εκείνη την Ελλάδα που χάνεται. Ελάχιστα κουτούκια που επισκέπτομαι το έχουν ακόμη, καθώς το αντικαθιστούν σιγά σιγά με άλλες παροχές.
Ο Βασίλης Καλλίδης είναι σεφ.
Χριστίνα Βίδου: Τα βράδια με το ραδιόφωνο
Οι έφηβοι των ’80ς σίγουρα θυμούνται: Το ραδιοκασετόφωνο και οι πειρατικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί εκείνη την εποχή ήταν η παρέα και η μοναδική μας επαφή με τη μουσική. Από εκεί ακούγαμε τα νέα singles και τρέχαμε μετά στα ιστορικά δισκάδικα του κέντρου να αγοράσουμε τα βινύλια. Πόσα βράδια έχω περάσει ζητώντας από τον ραδιοφωνικό παραγωγό –που μιλούσε με φωνή ψιθυριστή, μπάσα, ερωτική, και που εμείς ανόητα λατρεύαμε– να βάλει ένα τραγούδι για να το γράψουμε στην κασέτα. Και τρελαινόμασταν όταν, την ώρα που έπαιζε, έμπαιναν παράσιτα! Για να μάθουμε τους στίχους, είχαμε επίσης συγκεκριμένη διαδικασία. Βάζαμε την κασέτα και έπειτα: pause, γράψιμο, play, pause, γράψιμο, play. Ωραία χρόνια. Κρίμα, γιατί δεν έχω κρατήσει καμία κασέτα· ούτε κασετόφωνο.
Η Χριστίνα Βίδου είναι δημοσιογράφος – παρουσιάστρια.
Χριστόφορος Πέσκιας: Οι εποχές προ delivery
Στο κινητό μου έχω εφαρμογές για να διαβάζω εφημερίδες, όπως η Καθημερινή, αλλά δεν θα βρείτε apps που έχουν να κάνουν με κατ’ οίκον παραδόσεις φαγητών, τα λεγόμενα delivery. Αν αυτό με διατηρεί στον αναλογικό κόσμο, τότε είμαι… αναλογικός. Ωστόσο, επιμένω να θυμάμαι τότε που όταν παραγγέλναμε φαγητό απ’ έξω, πηγαίναμε μόνοι μας και το παίρναμε και δεν περιμέναμε να μας το φέρει κάποιος με το μηχανάκι του. Τώρα, πλέον, όλα είναι ηλεκτρονικά. Φυσικά, δεν είμαι εναντίον όλων αυτών. Για παράδειγμα, όταν πρέπει να πάρω ταξί, προτιμώ να χρησιμοποιώ τις εφαρμογές του κινητού μου, αλλά στο θέμα του φαγητού δεν κάνω πίσω, επιμένω παραδοσιακά.
Ο Χριστόφορος Πέσκιας είναι σεφ.
Κατερίνα Μισιχρόνη: Οι «θησαυροί» των δισκάδικων
Ως γνήσιο κορίτσι του αναλογικού κόσμου, με μια γρήγορη σκέψη θα έλεγα ότι μου λείπουν σχεδόν όλα! Δεν είναι μόνο τα αντικείμενα· περισσότερο είναι αυτή η «άλλη» αίσθηση. Ο αναλογικός κόσμος σού ζητάει να εμπλακείς περισσότερο, ο χρόνος διαστέλλεται και ο βαθμός προσωπικής συμμετοχής διευρύνεται. Το να αφιερώσω μία ώρα στο δισκάδικο της Ιπποκράτους αναζητώντας μικρούς «θησαυρούς» και να κατηφορίσω ευχαριστημένη προς το σπίτι μου, με την προσμονή και την εικόνα του συγκεκριμένου δίσκου στο πικάπ μου, δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με οποιαδήποτε favorite list μου στο Spotify. Το να λαμβάνω απρόσμενα μια κάρτα από τη φίλη μου την Τζο, από όποιο μέρος του κόσμου ταξιδεύει (παλιό μας συνήθειο που κρατάει χρόνια), αυτή η αίσθηση του τόσο προσωπικού δεν θα μπορέσει ποτέ μέσα μου να αντικατασταθεί από κανένα μήνυμα στο WhatsΑpp ή στο Viber.
Η Κατερίνα Μισιχρόνη είναι ηθοποιός.
Μαρία Παπαγεωργίου: Οι οδικοί χάρτες
Φοιτήτρια στην Αθήνα, κουβαλούσα πάντα στην τσάντα μου τον κόκκινο οδικό χάρτη. Ήξερες τότε πως για να μάθεις το καθετί, έπρεπε να έχεις τις κεραίες σου ανοιχτές: να παρατηρείς, να μαρκάρεις, να χαρτογραφείς τον δρόμο της επιστροφής. Σταματούσες σε μια γωνία και από τη σελίδα 5 έπρεπε να πας στη σελίδα 142 και μετά στη σελίδα 70· τα δάχτυλα μύριζαν χαρτί, οι δρόμοι αποκτούσαν όνομα. Αν δεν έβγαζες άκρη, ρωτούσες έναν περαστικό. Γνώριζες έτσι κόσμο, μάθαινες τις γειτονιές, άκουγες ιστορίες. Τώρα, μια φωνή, εκείνη του GPS, μου λέει πού να στρίψω.
Η Μαρία Παπαγεωργίου είναι τραγουδίστρια.
Ζήσης Ρούμπος: Η ανθρώπινη επαφή
Μου λείπει η παρέα γύρω από το τραπέζι, δίχως κινητά στα χέρια. Ενδίδω κι εγώ στην έλξη της οθόνης: Όταν κάθομαι κάπου, μόλις περάσουν δέκα λεπτά χωρίς να έχω κοιτάξει τις ειδοποιήσεις μου, τα μέιλ μου, τα likes που πήρα στην τελευταία βλακεία που ανέβασα… κάτι γίνεται. Ένα σύνδρομο στέρησης, μiα απουσία· μου λείπει η ντοπαμίνη που κάποτε έπαιρνα με την ανθρώπινη επαφή. Κάποτε βγαίναμε για τέσσερις ώρες με την παρέα και μιλούσαμε ασταμάτητα. Τώρα, οι κουβέντες μοιάζουν με διάλειμμα από το τσεκάρισμα της οθόνης. Έχω δει παρέα με πιτσιρίκια να είναι για καφέ και να μη μιλάει κανένα, να είναι όλα στην οθόνη. Γι’ αυτό, όσο κι αν χαίρομαι για τις τεχνολογικές εξελίξεις, είναι κάποιες που εντελώς γεροντίστικα απεχθάνομαι. Όπως αυτό το μαραφέτι που μας έλυσε τα χέρια σε τόσους τομείς. Και σε άλλους τόσους μάς έδεσε το στόμα…
Ο Ζήσης Ρούμπος είναι ηθοποιός, standup κωμικός και σεναριογράφος.
Στέλιος Μάινας: Το τηλέφωνο με το καντράν
Δεν είναι μόνο ο μαγικός δίσκος που γυρίζοντας τους αριθμούς σε ηρεμούσε· είναι ο χρόνος που σου δινόταν να σκεφτείς τι θα πεις. Άσε που το καλώδιό του χρησίμευε σαν άλλο κομποσκοίνι, ενώ το ακουστικό του, στηριζόμενο στον δεξί σου ώμο, σου έδινε τη δυνατότητα να κρατάς με το ένα χέρι το τσιγάρο και με το άλλο το φλιτζάνι του καφέ. Όσο για την ομογενοποίηση της φωνής, όταν ρωτούσες «με ποιον μιλάω;», δημιουργούσε ένα επιπλέον μυστηριακό και σαγηνευτικό προφίλ στις συνομιλίες. Από βακελίτη ή πλαστικό, μαύρο ή χρωματιστό, ελαφρύ ή βαρύ, τα τηλέφωνα με τα καντράν λείπουν από την αγχώδη καθημερινότητά μας, εκείνη των smartphones.
Ο Στέλιος Μάινας είναι ηθοποιός και συγγραφέας.
Εύα Στεφανή: Η διαύγεια του λάθους
Τα πάντα μου λείπουν, αν και δεν νομίζω ότι υπάρχουν σαφή όρια μεταξύ αναλογικού και ψηφιακού – ή τουλάχιστον εγώ δεν τα καταλαβαίνω. Παλιά μοντάραμε με φιλμ στη μουβιόλα και κολλούσαμε τα κομμάτια μεταξύ τους. Υπήρχε μια υλικότητα και μια επικινδυνότητα. Σου έπεφτε ο καφές στο φιλμ και ξαφνικά εμφανίζονταν ποιότητες που δεν μπορούσες καν να φανταστείς. Είχε ένα ρίσκο η διαδικασία, αλλά όχι το ρίσκο του αφανισμού, όπως σήμερα που αν πατήσεις ένα κουμπί, χάνεται και όλο το υλικό. Τα λάθη ήταν αυτά που μεταμόρφωναν και εσένα και το υλικό· κάπως σαν αυτό που λέει ο Ρενουάρ. Στις παλιές ταπισερί, αν παρατηρήσεις τους κόμπους, βλέπεις τον μόχθο και την προσπάθεια του ανθρώπου, ενώ η λείανση εξαφανίζει το ανθρώπινο πρόσωπο. Αυτό είναι που μου λείπει, η διαύγεια του λάθους.
Η Εύα Στεφανή είναι σκηνοθέτις, εικαστικός και καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στο ΕΚΠΑ.
Αλέξανδρος Βραχωρίτης: Η τελετουργία του walkman
Μου λείπει το walkman· όχι απλώς ως αντικείμενο, αλλά ως τελετουργία. Το άνοιγμα της κασέτας με πολλή προσοχή, το πάτημα του play, το χαρακτηριστικό «κλικ» που σε απομόνωνε από τον κόσμο. Η μουσική δεν ήταν άπειρη· ήταν συγκεκριμένη, επιλεγμένη, δεμένη με μια πλευρά Α και μια πλευρά Β. Αν ήθελες να ξανακούσεις ένα τραγούδι, έπρεπε να γυρίσεις πίσω την κασέτα με το στιλό ή να περιμένεις υπομονετικά – και αυτή η αναμονή είχε τεράστια αξία. Το walkman συνόδευε βόλτες, λεωφορεία, πρώτους έρωτες, μοναχικές επιστροφές στο σπίτι. Δεν υπήρχε shuffle ούτε skip, μόνο μια σειρά που σε δίδασκε να ακούς ολόκληρα άλμπουμ ή δικές σου επιλογές. Σήμερα έχουμε –κυριολεκτικά!– όλη τη μουσική του κόσμου στην τσέπη μας. Τότε όμως είχαμε κάτι πιο σπάνιο: συγκέντρωση, προσμονή και μια αίσθηση ότι η μουσική ήταν προσωπική υπόθεση.
Ο Αλέξανδρος Βραχωρίτης είναι μουσικός παραγωγός στον 969 Rock FM.
Σοφία Νικολαΐδου: Οι τηλεφωνικοί θάλαμοι
Χριστούγεννα. Είχαμε καταλύσει σε ένα φοιτητικό δωμάτιο στο Σάρεϊ, που είχε μείνει άδειο για τις γιορτές. Βράδυ Χριστουγέννων, ασθενοφόρα και σειρήνες περιπολικών παντού. Με το θράσος της ανεμελιάς και της άγνοιας μπήκαμε στο τοπικό λεωφορείο. Είχαμε μεγάλα σχέδια για τη βραδιά. Θα ρεμπελεύαμε στις τοπικές παμπ· ήταν το πρώτο μας ταξίδι στην Αγγλία. Όμως μονάχα κάποιες λέσχες είχαν μείνει ανοιχτές και δέχονταν μόνο μέλη. Έντρομοι πληροφορηθήκαμε πως δεν υπήρχε άλλο λεωφορείο. Καταλήξαμε σε έναν κόκκινο τηλεφωνικό θάλαμο. Καλέσαμε ταξί. «Σε δύο ώρες», μας είπαν. Παγωνιά. Μείναμε αγκαλιασμένοι μέσα στον τηλεφωνικό θάλαμο ώσπου να έρθει. Ο θάλαμος έγινε φωλιά. Ο γιος μας ξέρει τους τηλεφωνικούς θαλάμους από τις ταινίες. Με το κινητό στην τσέπη, ποτέ δεν θα το ζήσει αυτό.
Η Σοφία Νικολαΐδου είναι συγγραφέας.
